ଦେବମୁନି ନାରଦ, ଯିଏ ସଦା କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ ଆସକ୍ତ, ସେ ଏକଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ଯାହା ତାଙ୍କର ଶାପ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ବିନାଶ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲା। କଶ୍ୟପ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଜଣେ କନ୍ୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, କାରଣ ସେ ଦକ୍ଷଙ୍କର ଶାପକୁ ଭୟ କରୁଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ପରମେଷ୍ଠିନଙ୍କୁ ନାରଦ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ପୁନି, ସେ ଦିବ୍ୟ ଋଷି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ଆସିକ୍ନୀ ଓ ବୈରଣୀରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ପୁନି ପିତା ସମାନ ଭାବରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦକ୍ଷଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ‘ହର୍ୟଶ୍ୱ’ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲେ। ସେ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଓ ଉଚିତ ଉପାୟରେ ବିନାଶ କରିଦେଲେ। ଏହାପରେ ଦକ୍ଷ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ବିନାଶ କାମନା କଲେ। ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ପରମେଷ୍ଠିନଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ଦକ୍ଷ ପରମେଷ୍ଠିନ ସହିତ ଏକ ଚୁକ୍ତି କଲେ। ଏହାପରେ କଶ୍ୟପ କହିଲେ, “ନାରଦ ମୋତେ ତୁମ ପ୍ରିୟ କନ୍ୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଯିଏକି ଦକ୍ଷ ମୋ ଅନୁରୋଧରେ ଏହି ପରମ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଶାପର ଭୟରୁ।” ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଆମେ ଏହି ନିଷ୍ଠାର ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ—ଏହି ମହାମୁନି ନାରଦ କିପରି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କଲେ? ଦକ୍ଷଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ହର୍ୟଶ୍ୱ, ସୃଷ୍ଟିକୁ ବଢ଼ାଇବା ପ୍ରତୀକ୍ଷାରେ ସମେତି ହେଲେ, ସେମାନେ ବଳବାନ ଥିଲେ। ତେବେ ନାରଦ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ତୁମେ ଏପରି ଅବୁଝ ଅଛ, ଆମେ ତୁମେ ଏହି ପୃଥିବୀର ଏକାଠିକି ମାପ ଜାଣିନଥିଲେ କିପରି ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କରିବେ?” “ଉପର, ତଳେ, ଓ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ତୁମେ ଜୀବ ସୃଷ୍ଟି କରିବ?” ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରି ଆସିନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ନଦୀ ଏକଥର ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ପଛକୁ ଫେରିନଥାଏ। ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେ ହରାଇଯିବା ପରେ, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ପୁନି— ତା’ପରେ, ଏହି ପ୍ରଭୁ ବୈରଣୀରେ ଆଉ ଏକ ହଜାର ପୁତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ବଢ଼ାଇବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ; ସେମାନେ ‘ଶବଳଶ୍ୱ’ ବୋଲି ପରିଚିତ। ନାରଦ ପୂର୍ବବତ୍ ସେମାନେଠାରେ ସେଇ କଥା କହିଲେ। ସେମାନେ ଏକାଠି କହିଲେ, “ମହାମୁନି ଠିକ୍ କହିଛନ୍ତି। ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭାଇମାନେ ଯେଉଁପଥେ ଗଲେ, ଏହିପଥେ ଯିବା ଉଚିତ। ପୃଥିବୀର ମାପ ଜାଣିଲେ ପରେ ଆମେ ଖୁସିରେ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କରିବା।” ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇପଥରେ ଏକାଠି ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଚଲିଗଲେ, ଏବଂ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରି ଆସିନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ନଦୀ ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଫେରେନାହିଁ। ସେଇ ସମୟରୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଜଣେ ଭାଇ ଅନ୍ୟ ଭାଇଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ ଶୀଘ୍ର ବିନାଶ ପାଏ; ତେଣୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ହରାଇଯିବା ଜାଣି, ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ବୈରଣୀରେ ସଠି ଝିଅ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେପରି ଆମେ ଶୁଣିଥିଲୁ। ସେ ସମୟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପ୍ରଭୁ କଶ୍ୟପ, ସୋମ, ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ଦକ୍ଷ ଦଶଜଣ ଝିଅ ଧର୍ମକୁ, ତେରଜଣ କଶ୍ୟପକୁ, ସତାଇଜଣ ସୋମକୁ, ଏବଂ ଚାରିଜଣ ଅରିଷ୍ଟନେମିକୁ ଦେଲେ। ସେ ଦୁଇଜଣ ଝିଅ ବହୁପୁତ୍ର, ଅଙ୍ଗିରାସ ଓ ଜ୍ଞାନୀ କୃଶାଶ୍ୱକୁ ଦେଲେ। ଏଉଁ ଝିଅମାନଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ: ଅରୁଣ୍ଧତୀ, ବସୁ, ଯାମି, ଲମ୍ବା, ଭାନୁ, ମାରୁତ୍ବତୀ, ସଂକଳ୍ପା, ମୁହୂର୍ତ୍ତା, ସାଧ୍ୟା, ଓ ବିଶ୍ୱା—ଏହି ଦଶଜଣ ଧର୍ମଙ୍କର ପତ୍ନୀ। ବିଶ୍ୱାରୁ ବିଶ୍ୱଦେବ, ସାଧ୍ୟାରୁ ସାଧ୍ୟଦେବ, ମାରୁତ୍ବତୀରୁ ମାରୁତ, ବସୁରୁ ବସୁ, ଭାନୁରୁ ଭାନୁ, ମୁହୂର୍ତ୍ତାରୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଲମ୍ବାରୁ ଘୋଷା, ନାଗବୀଥୀରୁ ଯାମିଜା, ଅରୁଣ୍ଧତୀରେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ରୂପ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ସଂକଳ୍ପାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା, କାରଣ ସଂକଳ୍ପ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ। ନାଗବୀଥୀ ଓ ଯାମିନୀରୁ ଭି ଜନ୍ମ ନେଲେ ବୃଷଳ। ସୋମଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ‘ପରା’ ବୋଲି ପରିଚିତ, ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ତାରା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଜ୍ୟୋତିଷଶାସ୍ତ୍ରରେ ଖ୍ୟାତ। ଏବେ ଅନ୍ୟ ଦେବଗଣ, ଜ୍ୟୋତିର୍ଲୋକଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଅଷ୍ଟ ବସୁ ଅଟୁଟ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାର ଧାରକ। ସେମାନଙ୍କ ନାମ—ଆପ, ଧ୍ରୁବ, ସୋମ, ଧବ, ଅନିଳ, ଅନଳ, ପ୍ରତ୍ୟୁଷ, ପ୍ରଭାସ। ଆପଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ବୈତଣ୍ଡ୍ୟ, ଯିଏ ଶ୍ରମ ଓ ଶ୍ରାନ୍ତ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ; ଧ୍ରୁବଙ୍କ ପୁତ୍ର କାଳ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକର ମାପକ। ସୋମଙ୍କ ପୁତ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବର୍ଚ୍ଚା, ଯାଁଠାରୁ ଉଜ୍ୱଳତା ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ଧବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଡ୍ରବିଣ, ଯିଏ ଯଜ୍ଞ ଉପହାର ବୋକାୟ; ମନୋହରାରୁ ଶିଶିର, ପ୍ରାଣ ଓ ରମଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅନିଳଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଶିବା, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ମନୋଜବ; ଅନିଳଙ୍କ ଆଉ ଏକ ପୁତ୍ର ଅବିଜ୍ଞାତଗତି—ଏହିପରି ଦୁଇ ପୁତ୍ର। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁମାର, ଯିଏ ଶରର ମୁଣ୍ଡରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଶୋଭିତ; ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଶାଖ, ବିଶାଖ ଓ ନୈଗମେୟ, ଯିଏ ପୃଷ୍ଠ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କର ପୁତ୍ର କାର୍ତ୍ତିକେୟ; ପ୍ରତ୍ୟୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦେବଳ ନାମକ ଋଷି। ଦେବଳଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ସେମାନେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧୈର୍ୟଶୀଳ; ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଭଉଣୀ ଏକ ମହିଳା ଥିଲେ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମବାଣୀରେ ନିପୁଣ। ସେ ଯୋଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଅଲିପ୍ତ ଭାବେ ଘୁରୁଥିଲେ; ସେ ପ୍ରଭାସ, ଅଷ୍ଟମ ବସୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କରୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଦେବଶିଳ୍ପୀ ଏବଂ ହଜାର କଳାର ନିପୁଣ; ସେ ଦେବମାନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦେବଯାନ ତିଆରି କଲେ। ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଶିଳ୍ପରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି। କଶ୍ୟପଙ୍କ ଘରେ ସୁରଭୀ ଏଗାରୋଟି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ମହାଦେବଙ୍କ ଦୟା ଓ ତାପସ୍ୟାରେ ସେ ପବିତ୍ର ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ ଅଜଏକପାଦ, ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ, ତ୍ୱଷ୍ଟୃ ଓ ପ୍ରବଳ ରୁଦ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ।