ଗଣ୍ଡୂଷଙ୍କୁ, ଯିଏ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ, ବିଶ୍ୱକ୍ଷେଣ ଦୟାକରି ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ତିନି ପୁଆ ଦେଲେ—ଚାରୁଦେଷ୍ଣ, ସୁଦେଷ୍ଣ ଓ ପାଞ୍ଚାଳ। ଏହି ମଧ୍ୟରୁ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କର ଛୋଟ ପୁଅ, ଶୂରବୀର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚାରୁଦେଷ୍ଣ, କେବେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛକୁ ଫେରିନଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପଛରେ ହଜାର ହଜାର କାଉଁ ଚଲୁଥିଲେ, ସେମାନେ କହୁଥିଲେ—"ଆଜି ଚାରୁଦେଷ୍ଣ ଯେଉଁମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିବେ, ତାଙ୍କ ଶବ ଉପରେ ଆମେ ଭୋଜନ କରିବା।" କାନବକଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ଥିଲେ—ତନ୍ତ୍ରିଜ ଓ ତନ୍ତ୍ରିପାଳ। ଗୃଞ୍ଜିମାଙ୍କର ଦୁଇ ଶୂରବୀର ପୁଅ ଥିଲେ—ବିରୁ ଓ ଅଶ୍ୱହନୁସ। ଶ୍ୟାମଙ୍କର ପୁଅ ଶାମିକ ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାରୀ ହେଲେ; ସେ ବୋଜବଂଶ ଉପରେ ଅସନ୍ତୋଷ ଥିଲେ, ତଥାପି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଏହିପରି ଏକ ଶୂରବୀର ଅଜାତଶତ୍ରୁ ଶତ୍ରୁନାଶ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏଉଁପରି ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବିଶାଳ ବଂଶବୃକ୍ଷ ଭାବରେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶ ତିନି ପ୍ରକାରରେ ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୋଇଛି; ଯେଉଁମାନେ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ ବୋଲି ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ବଡ଼ ପରିବାର ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବସୁଦେବଙ୍କର ଚୌଦହ ଜଣୀ ରୂପବତୀ ଓ ଉତ୍ତମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ—ପୌରବୀ, ରୋହିଣୀ, ମଦିରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ବୈଶାଖୀ, ଭଦ୍ରା, ପଞ୍ଚମୀ ସୁନାମ୍ନୀ, ସହଦେବା, ଶାନ୍ତିଦେବୀ, ଶ୍ରୀଦେବୀ, ଦେଵରକ୍ଷିତା, ବୃକଦେବୀ, ଉପଦେବୀ ଓ ଦେବକୀ। ସୁତନୂ ଓ ବଡ଼ବା ଦୁଇଜଣୀ ସେମାନଙ୍କର ସେବକୀ ଥିଲେ। ପୌରବୀ ଯାହାକୁ ରୋହିଣୀ ଭାବେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ସେ ବାହ୍ଲିଙ୍କର କନ୍ୟା ଓ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଓ ଜେଷ୍ଠା ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ। ରୋହିଣୀ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଶରଣ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଲାଭ କଲେ; ଏହିଠାରେ ଶଥ, ଦୁର୍ଦ୍ଦମ, ଦମନ, ଶୁଭ୍ର, ପିଣ୍ଡାରକ ଓ ଉଶୀନର ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ରୋହିଣୀଙ୍କର କନ୍ୟା ଚିତ୍ରା, ଯାହାକୁ ସୁଭଦ୍ରା ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପରିଚୟ ମିଳିଲା, ସେ ମହାନ୍ତ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କଲେ। ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀଙ୍କୁ ଶୌରି ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ମିଳିଲେ; ରାମ ଓ ରେବତୀଙ୍କୁ ନିଶଠ ନାମକ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ହେଲେ। ସୁଭଦ୍ରା, ରଥି ଭାବେ, ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଅଭିମନ୍ୟୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ; ଅକୃରୁର ଓ କାଶୀନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ସତ୍ୟକେତୁ ଜନ୍ମିଲେ। ବସୁଦେବଙ୍କର ସାତଜଣୀ ଉତ୍ତମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁ ଶୂରବୀର ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଶୁଣ: ଶାନ୍ତିଦେବୀଙ୍କୁ ଭୋଜ ଓ ବିଜୟ, ସୁନାମାଙ୍କୁ ବୃକଦେବ, ଏବଂ ଗଦା ଜନ୍ମିଲେ। ବୃକଦେବୀଙ୍କୁ ଅଗାବହ ନାମକ ମହାନ ଆତ୍ମା ପୁଅ ହେଲେ; ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତର ରାଜକୁମାରୀ ଶିଶିରାୟଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ। ଶିଶିରାୟଣ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଅନ୍ୱେଷଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଜନ୍ମିଲା ନାହିଁ; ସେ କଳା ଲୋହା ପରି ଥିଲେ, ଏହିପରି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଚାଲିଲା। ଗାର୍ଗ୍ୟଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଅଭିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇ, କ୍ରୋଧରେ ତିବ୍ର, ସେ ଘୋଷଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କ ସହ ବିବାହ କଲେ। ଏହିଠାରେ ଗୋପାଳୀ ନାମକ ଏକ ଅପ୍ସରା, ଗୋପୀ ଭେଷ ଧାରଣ କରି, ଗାର୍ଗ୍ୟଙ୍କର ଅଜୟ ଓ ଦୁର୍ଜୟ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ। ଶୂଳପାଣିଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଗାର୍ଗ୍ୟଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଗର୍ଭରେ ଏକ ମାନବ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ; ସେ କାଳୟବନ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ହେଲେ। ସିଂହ ପରି ଦେହ, ଯୁବା ଓ ସୁସଂଖଳିତ ଅଂଗ ଥିବା ସେଇ କାଳୟବନ, ସନ୍ତାନହୀନ ରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ବଢ଼ିଲେ। ସେ କାଳୟବନ, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗୁଆ କରି, ରାଜା ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ନାରଦ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ବୃଷ୍ଣି-ଅନ୍ଧକ ବଂଶ ବିଷୟରେ କହିଲେ; ଏପରି ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ନେଇ ସେ ମଥୁରା ଉପରେ ଚଢ଼ାଉ ହେଲେ। ସେ ଏକ ଦୂତକୁ ବୃଷ୍ଣି-ଅନ୍ଧକ ଗ୍ରାମକୁ ପଠାଇଲେ; ଏଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକ ଏକତ୍ରିତ ହେଇ, କାଳୟବନଙ୍କ ଭୟରୁ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ; ସମସ୍ତେ ପଳାୟନକୁ ଉଚିତ ବୋଲି ମନେ କଲେ। ସେମାନେ ଶୋଭାମୟ ମଥୁରା ଛାଡ଼ି, ପିଣାକୀ ମହାଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, କୁଶସ୍ଥଳୀ ଦ୍ୱାରକାବତୀକୁ ବସିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏହିପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସଂଯମୀ ମନୁଷ୍ୟ ଯଦି ଉତ୍ସବ ଅବସରରେ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ଋଣମୁକ୍ତ ଓ ଶୁଭ ହୋଇଥାନ୍ତି। ତାପରେ କ୍ରୋଷ୍ଟୁଙ୍କୁ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ଭାବେ ବୃଜିନୀବାନ୍ ମିଳିଲେ; ସେମାନେ ସ୍ୱାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବାର୍ଜିନୀବତ୍ ଚାହିଲେ। ବୃଜିନୀବାନ୍ଙ୍କ ପୁଅ ଉଷଦ୍ଗୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ବହୁ ବିଧ ମହାଯଜ୍ଞ କରି, ଅନେକ ଦାନ ଦେଲେ। ସେ ପୁଅ ଚାହିଁ, ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଚିତ୍ରରଥଙ୍କୁ ଲାଭ କଲେ, ଯିଏ ଉତ୍ତମ କର୍ମରେ ପରିଚିତ। ଚିତ୍ରରଥଙ୍କର ପୁଅ ଶଶବିନ୍ଦୁ ମହାନ ଦାନୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଥିଲେ। ଶଶବିନ୍ଦୁଙ୍କ ବଂଶରେ ପ୍ରଥୁଶ୍ରବା, ଅନ୍ୟ ନାମରେ ପ୍ରଥୁୟଶସ୍, ଏବଂ ପାର୍ଥଶ୍ରବା ନାମକ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଲିଙ୍କ ଥିଲେ। ସେଠାରୁ ସୁୟଜ୍ଞ ଜନ୍ମିଲେ, ସୁୟଜ୍ଞଙ୍କ ପୁଅ ଉଷତା; ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କରି, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ। ଉଷତାଙ୍କ ପୁଅ ଶିନେୟୁ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ମାରୁତ, ରାଜରୁଷି ଓ ରାଜା ହେଲେ। ମାରୁତଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁଅ କମ୍ବଳବର୍ହିଷ, ଧର୍ମରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍ଠା, ଅନ୍ୟ ସମକାଲୀନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ସେ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ଚାହିଁ, ସତପ୍ରସବଙ୍କ ପୁଅ ରୁକ୍ମକବଚଙ୍କୁ ଲାଭ କଲେ। ରୁକ୍ମକବଚ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସ କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସଫଳତା ଲାଭ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ପରାଜିତ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁବୀରଙ୍କୁ ଜୟ କଲେ; ପରାଜିତଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ହେଲେ। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ବଂଶର ଗାଥା ଏଠି ରହିଛି, ଯାହା ପଢ଼ିବାରେ ଧନ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି।