ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଙ୍କ ଜୀବନରେ ଗାନ୍ଧାରୀ ଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଏକଶେ ଝିଅ ପୁଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଧାନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ଅନ୍ୟପଟେ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ସୁଭଦ୍ରା, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଅଭିମନ୍ୟୁ ଓ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁଅ ପରୀକ୍ଷିତ୍ । ପରୀକ୍ଷିତ୍ ଙ୍କୁ କାଶ୍ୟା ଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଟି ପୁଅ ଥିଲେ — ଏକ ଚନ୍ଦ୍ରାପୀଡ଼ ଓ ଅନ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ମୁକ୍ତି ଜ୍ଞାନୀ ସୂର୍ୟାପୀଡ଼ । ଚନ୍ଦ୍ରାପୀଡ଼ଙ୍କ ଏକଶେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜନମେଜୟ ପୃଥିବୀରେ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ । ବାରାଣସୀ ନଗରରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ପୁଅ ଥିଲେ ସତ୍ୟକର୍ଣ୍ଣ — ବଳଶାଳୀ, ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ଓ ଦାନଶୀଳ । ସତ୍ୟକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ ଶ୍ୱେତକର୍ଣ୍ଣ, ଯେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନ ନଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ଅନ୍ତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗୀ ଜୀବନ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଅରଣ୍ୟରେ ଯଦୁବଂଶୀ ମାଳିନୀ ନାମକ ଶୋଭାମୟୀ, ସୁନ୍ଦର ଓ କଳାନେତ୍ରୀ କନ୍ୟା ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ । ଶ୍ୱେତକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ମହାପ୍ରୟାଣ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ । ମାଳିନୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟତମଙ୍କୁ ଦେଖି, ମନୋହର ଅଙ୍ଗ ଓ ପଦ୍ମନୟନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ପଛପଛ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଗଲେ । ପଥରେ, ସେ ଏକ ସୁକୁମାର ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ତାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଅଗ୍ରସର ହେଲେ । ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ପତିନିଷ୍ଠା ଜନନୀ, ପୁରାତନ ଦ୍ରୌପଦୀ ପରି, ଏହି ସୁକୁମାର ପୁଅକୁ ପାହାଡ଼ ଢାଳାରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ । ତାଙ୍କ ଉପରେ ଦୟାବଶତଃ ମେଘମାନେ ଆସିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରବିଷ୍ଠାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ପୈପ୍ପଳାଦି ଓ କୌଶିକ ଏହି ଶିଶୁକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ପାଣିରେ ଧୁଇଁ, ପାହାଡ଼ ପଥରରେ ତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଘସିଲେ, ଯାହାରେ ରକ୍ତ ଝରିଲା । ଏହି ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଛାଗଳି ପରି କଳା ଓ ଭଲ ଗଠିତ ହେଲେ; ଦେବମାନେ ତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଛାଗଳି ପରି କଳା କରିଦେଲେ । ଏହିପରେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଜପାର୍ଶ୍ୱ ନାମ ଦେଲେ; ଏହି ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ରେମକଙ୍କ ଘରେ ଲାଲନ-ପାଳନ କଲେ । ରେମକଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପୁଅ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ତେଣୁ ତିନି ଜଣେ ମିଶି ଏକ ପରିବାର ଭାବେ ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ-ପୌତ୍ରମାନେ ସମାନ ଭାବେ ଏକତ୍ରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ । ଏହିପରି ଭାବେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମହାନ ପୌରବ ବଂଶ ଚାଲିଆସିଥିଲା । ଏଠି ଏକ ଶ୍ଲୋକ ନାହୁଷପୁତ୍ର ଯୟାତି ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାୟନ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ବୟସ୍ ହସ୍ତାନ୍ତର ଉପରେ ବିଚାର କରିଥିଲେ । ସେ କହିଥିଲେ, ଏହି ପୃଥିବୀ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହ ବିନା ହେଇଯିବ, କିନ୍ତୁ ପୌରବ ବଂଶ ବିନା କଦାଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଏହି ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ପୌରବ ବଂଶ ତୁମକୁ ମୁଁ ଏଠାରେ କହିଛି; ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁର୍ବସୁ, ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ ଓ ଯଦୁ ବଂଶ ବିଷୟରେ କହିବି । ତୁର୍ବସୁଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ବହ୍ନି, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଗୋଭାନୁ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଅଜୟ ରାଜା ଐଶାନୁ । ଐଶାନୁଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ କରଂଧମ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ମରୁତ୍ତ, ଏବଂ ଆଉ ଏକ ରାଜା ଆବିକ୍ଷିତ୍ । ଏହି ରାଜା ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନ ନଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଝିଅ ସଂୟତା ନାମକ ପୃଥିବୀର ଶାସକ ଥିଲେ । ଯଜ୍ଞ ଦାନ ପାଇଁ ସଂୟତାଙ୍କୁ ମହାତ୍ମା ସଂବର୍ତ୍ତଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ସେ ନିର୍ମଳ ପୁଅ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଯିଏ ପୌରବ ବଂଶର । ଏହି ପରି ଯୟାତିଙ୍କ ଶାପରେ ବୟସ୍ ସେଉଁବେଳେ ପୌରବ ଓ ତୁର୍ବସୁ ବଂଶରେ ପ୍ରବେଶ କଲା । ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରୂରୋମ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ରୀଦ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଚାରିପୁଅ — ପାଣ୍ଡ୍ୟ, କେରଳ, କାଳ, ଓ ଚୋଳ ଥିଲେ । ରାଜା ଦ୍ରୁହ୍ୟୁଙ୍କ ପୁଅ ବଭ୍ରୁସେତୁ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗାରସେତୁ ଥିଲେ, ଯିଏ ମାରୁତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ଥିଲେ; ସେ ଯୌବନାଶ୍ୱଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତି କଷ୍ଟରେ ବଧ ହେଲେ । ଦଶମାସ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଅଙ୍ଗାରସେତୁଙ୍କ ପୁଅ ଗାନ୍ଧାର ନାମକ ରାଜା ହେଲେ । ତାଙ୍କ ନାମରେ ଏହି ବିଶାଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଗାନ୍ଧାର କୁହାଯାଏ; ଏଠାରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଅନୁଙ୍କ ପୁଅ ଧର୍ମ, ଧର୍ମଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ୟୁତ, ଦ୍ୟୁତଙ୍କ ପୁଅ ଵନଦୁହ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରଚେତାସ । ପ୍ରଚେତାସଙ୍କ ପୁଅ ସୁଚେତା; ଏହିପରି ଅନୁଙ୍କ ବଂଶବଳୀ କଥା ମୁଁ କହିଲି । ଯଦୁଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁଅ — ସହସ୍ରାଦ, ପୟୋଦ, କ୍ରୋଷ୍ଠା, ନୀଳ, ଓ ଅଞ୍ଜିକ । ସହସ୍ରାଦଙ୍କ ତିନି ପୁଅ — ହୈହୟ, ହୟ, ଓ ରାଜା ୱେଣୁହୟ, ସମସ୍ତେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ । ହୈହୟଙ୍କ ପୁଅ ଧର୍ମନେତ୍ର, ତାଙ୍କ ପୁଅ କାର୍ତ୍ତ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ସାହଞ୍ଜ; ସେ ନିଜ ନାମରେ ସାହଞ୍ଜନୀ ନଗର ସ୍ଥାପନ କଲେ । ମହିଷ୍ମତାଙ୍କ ପୁଅ ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ୟ, ଯିଏ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦୁର୍ଦ୍ଦମା, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଜ୍ଞାନୀ କନକ । କନକଙ୍କ ଚାରି ପୁଅ — କୃତବୀର୍ୟ, କୃତଉଜା, କୃତଧନ୍ୱନ୍, କୃତାଗ୍ନି — ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । କୃତବୀର୍ୟଙ୍କୁ ଏକ ସହସ୍ର ବାହୁ ଥିଲା, ସେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ଏକମାତ୍ର ଅଧିପତି ହେଲେ; ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ରଥରେ ଏକାକି ପୃଥିବୀ ଜୟ କଲେ । ସେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରି, ଅତିଶୟ କଠିନ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ଦାତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ । ଏହିପରି ଭାବରେ ଅତ୍ରିକୁଳର କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ ।