ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶର ଏହି ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଗୌରବମୟ ବଂଶାବଳୀରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଋକ୍ଷଙ୍କୁ ଭୂମିକା ଦେଇ, ତାଙ୍କ ନାମ ଭରଦ୍ୱାଜ ରହିଲା। ଏହି ବଂଶରେ ଦୁଇ ଜଣ ଋକ୍ଷ ଓ ଦୁଇ ଜଣ ପରୀକ୍ଷିତ ଥିଲେ। ଏଠାରେ ତିନି ଜଣ ଭୀମସେନ ଓ ଦୁଇ ଜଣ ଜନମେଜୟ ଥିଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଋକ୍ଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଭୀମସେନ। ଭୀମସେନଙ୍କୁ ପ୍ରତୀପ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତୀପଙ୍କୁ ଶାଂତନୁ। ଏହି ଶାଂତନୁଙ୍କ ସହିତ ଦେଵାପି ଓ ବାହ୍ଲିକ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ, ଏହି ତିନି ଜଣ ମହାରଥୀ ଥିଲେ। ଶାଂତନୁଙ୍କୁ ଭୀଷ୍ମ ନାମକ ପୁତ୍ର ହେଲେ, ଯିଏ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଗୁରୁପିତାମହ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ବାହ୍ଲିକଙ୍କ ବଂଶର କଥା ଏଠି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—ବାହ୍ଲିକଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଲେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୋମଦତ୍ତ, ତାଙ୍କର ଭୂରି, ଭୂରିଶ୍ରବା ଓ ଶଳ ନାମକ ତିନି ପୁତ୍ର ହେଲେ। ଦେଵାପି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ହେଲେ, ଏବଂ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ପୁତ୍ର କୃତକ ନାମକ ମହାମୁନି ଭାବେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କଲେ। ଶାଂତନୁ କୌରବ ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷକ ରାଜା ହେଲେ, ତାଙ୍କ ବଂଶ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଶାଂତନୁଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗା ତଥା ଦେଵବ୍ରତ ନାମକ ପୁତ୍ର ହେଲେ, ଯିଏ ଭୀଷ୍ମ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ। କାଳୀ ଦେବୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଶାଂତନୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଧର୍ମିକ ଓ ପାପହୀନ ପୁତ୍ର ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ପାଣ୍ଡୁ ଓ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଏକଶେ ଶନ୍ତାନ ଲାଭ କଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁର୍ୟୋଧନ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରମୁଖ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁତ୍ର ସଉଭଦ୍ର, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ପରୀକ୍ଷିତ। ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ କାଶ୍ୟା ନାମକ ରାନୀ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ପୁତ୍ର ହେଲେ—ଏକ ଚନ୍ଦ୍ରାପୀଡ଼, ଅନ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ସୂର୍ୟାପୀଡ଼, ମୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନୀ। ଚନ୍ଦ୍ରାପୀଡ଼ଙ୍କ ଏକଶେ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ବିରାଟ ଧନୁର୍ଧର; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜନମେଜୟ ନାମକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବୃହତ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ସତ୍ୟକର୍ଣ୍ଣ, ଯିଏ ବାରାଣସୀର ରାଜା, ବଳଶାଳୀ, ଯଜ୍ନ କରିବାରେ ନିପୁଣ ଓ ଦାନଶୀଳ। ସତ୍ୟକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶ୍ୱେତକର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ କୌଣସି ପୁତ୍ର ନ ପାଇଁ, ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଯଦୁବଂଶୀ ସୁନ୍ଦରୀ, କଳାନୟନା ମାଳିନୀ ନାମକ କନ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭବତୀ କଲେ। ଶ୍ୱେତକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କର ଜୀବନର ଶେଷ ଯାତ୍ରାରେ ଯିବାବେଳେ, ମାଳିନୀ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଅରଣ୍ୟରେ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ମାଳିନୀ ଏକ ସୁକୁମାର ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଛାଡ଼ି ଦେଇ ରାଜାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଶିଶୁ ଅରଣ୍ୟର ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ, ଦୟାବାନ ମେଘମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଶ୍ରବିଷ୍ଠାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ପୈପ୍ପଳାଦି ଓ କୌଶିକ ଏହି ଶିଶୁକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇ, ପାହାଡ଼ ଶିଳାରେ ତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱ ଘସିଦେଲେ, ଯାହାର ଫଳରେ ତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱ ରକ୍ତାକ୍ତ ହେଲା। ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ମେଷ ପରି କଳା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏହି କାରଣରୁ ଅଜପାର୍ଶ୍ୱ ନାମ ଦିଆଗଲା। ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ରେମକଙ୍କ ଘରେ ପାଳିଲେ। ରେମକଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ତେଣୁ ସେ ରେମତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଲେ, ଏବଂ ସେଠି ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଉପଦେଷ୍ଟା ଥିଲେ। ଏହି ପରି ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରପଉତି ଏକଠି ରହିଲେ, ଏହି ହେଉଛି ପୌରବ ବଂଶ, ଯେଉଁଥିରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜନ୍ମିଲେ। ଏଠି ଏକ ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଗାଉଥିଲେ, ଯାହା ନାହୁଷପୁତ୍ର ଯୟାତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜରା ଆଦିକ୍ରମର ବିଷୟରେ ଗୀତିତ। ଏହି ପୃଥିବୀ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହ ବିନା ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ପୌରବମାନେ ଛଡ଼ି ଏହା କଦାଚିତ୍ ଶୂନ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ। ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୌରବ ବଂଶ ଏଠି ଏଣିକି ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁର୍ବସୁ, ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ ଓ ଯଦୁଙ୍କ ବଂଶ କଥା କହିବି। ତୁର୍ବସୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାଗ୍ନି, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗୋଭାନୁ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା ଐଶାନୁ, ଯିଏ ଅଜୟ। ଐଶାନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର କରଂଧମ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମରୁତ୍ତ, ତାଙ୍କ ପରେ ଆଉ ଏକ ରାଜା ଆବିକ୍ଷିତ ଥିଲେ, ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ମହାଦାନୀ ଯଜ୍ଞୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜା ସନ୍ତାନହୀନ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଝିଅ ସଂୟତା ଥିଲେ, ଯିଏ ପୃଥିବୀର ଶାସିକା। ଯଜ୍ଞ ଦାନ ପାଇଁ ସେ ମହାତ୍ମା ସଂବର୍ତ୍ତଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦୋଷରହିତ ପୁତ୍ର ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ମିଳିଲେ, ଯିଏ ପୌରବ ବଂଶର। ଏଭଳି ଯୟାତିଙ୍କ ଶାପରେ, ସେ ସମୟରେ ପୌରବ ଓ ତୁର୍ବସୁ ବଂଶରେ ଜରାର ଅନୁକ୍ରମ ଆସିଗଲା। ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରୂରୋମ, ତାଙ୍କୁ ଅହ୍ରୀଦ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କ ଚାରି ପୁତ୍ର—ପାଣ୍ଡ୍ୟ, କେରଳ, କାଳ, ଓ ଚୋଳ ରାଜା ହେଲେ। ଦ୍ରୁହ୍ୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ବଭ୍ରୁସେତୁ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗାରସେତୁ, ଯିଏ ମରୁତମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ଯୌବନାଶ୍ୱଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ବିପ୍ରୟାସରେ ବଧ ହେଲେ। ଦଶମାସ ଧରି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ଅଙ୍ଗାରସେତୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗାନ୍ଧାର ନାମକ ରାଜା ହେଲେ, ଯାଙ୍କ ନାମରେ ଏହି ବିଶାଳ ଅଞ୍ଚଳ ଗାନ୍ଧାର ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲା। ଏଠି ଜନ୍ମିଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେ ସମସ୍ତ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।