ନୈମିଶ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷୀୟ ସତ୍ର କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ବହୁ ସାଧୁ, ଋଷି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆସି ଯୋଗ ଦେଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥି ଆଦର ପାଇଲେ; ସେମାନେ ଉପବିଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତେ ବସିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଜ୍ଞାନୀ ସୂତା ଲୋମହର୍ଷଣ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଉତ୍ତମ ଋଷିମାନେ ଅନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସୂତା ଲୋମହର୍ଷଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କରି, ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନିତ ଆସନରେ ବସିଲେ। ତାପରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏବଂ ସୂତା ଏକାଠି ହୋଇ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଆଲୋଚନା ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦୀକ୍ଷିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ସଭା ଉତ୍ସାହରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସନ୍ଦେହର ସମାଧାନ ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ତୁମେ ପୁରାଣ, ଆଗମ, ଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଇତିହାସ ଜାଣିଛ; ଦେବତା, ଦାନବ, ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ ଜାଣିଛ। ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର, ମହାଭାରତ, ପୁରାଣ, ମୋକ୍ଷ ଶାସ୍ତ୍ର — ଏହି ସମସ୍ତ ତୁମ ପାଖରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ତୁମେ ସବୁଜଣା, ହେ ଜ୍ଞାନୀ। ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳନ ଓ ଅଚଳନ, ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ — ପୂର୍ବେ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ହେ ସୂତା, ସମସ୍ତ କଥା କହ; ଏହି ବିଶ୍ୱ କିପରି ହେଲା, ଏବଂ ପୁନଃ କିପରି ହେବ? ଏହି ବିଶ୍ୱ କେଉଁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଚଳନ ଅଚଳନ କେଉଁଠୁ ଲୟ ହେଲା? ଲୟ କେଉଁଠି ଘଟିବ? କେଉଁଠି ଲୟ ହେବ? ଅବିକାରୀ, ଶୁଦ୍ଧ, ନିତ୍ୟ, ଏକରୂପ ସ୍ୱରୂପ ପରମାତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ବିଜୟୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ। ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ହରି, ଶଙ୍କର, ବାସୁଦେବ, ରକ୍ଷକ, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ଲୟ କରୁଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ଏକ ଓ ଅନେକ ରୂପରେ ଥିବା, ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ମୂଳ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ବିଷ୍ଣୁ, ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ, ମୋକ୍ଷର କାରଣ ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ଅଜ, ଅମର, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ଲୟର ମୂଳ, ବିଷ୍ଣୁ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର, ସବୁଠୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବ୍ୟାପିତ ଅଚ୍ୟୁତ ପରମପୁରୁଷଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ। ଜ୍ଞାନର ତତ୍ତ୍ୱ, ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ପରମ ସତ୍ୟରେ ନିର୍ମଳ, ମୂଳ ସ୍ୱରୂପରେ ବସିଛି, ମାୟାରେ ବିକୃତ ଦେଖାଯାଏ। ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଲୟ କାଳେ ଗ୍ରସ୍ତ କରେ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପାଳନରେ ନାୟକ, ସମସ୍ତକୁ ଜାଣିଥିବା, ଜଗତର ଶାସକ, ଅଜ, ଅବିନଶୀ, ଅଚଳ। ଆଦି, ସବୁଠୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଜଗତର ନାୟକ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ଜାଣିଥିବା, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ନିପୁଣ। ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ସତ୍ୟ ଜାଣିଛନ୍ତି, ମୁଁ ବେଦାନୁସାରେ ପୁରାଣ କଥା କହିବି। ଯେପରି ବିଶିଷ୍ଟ ପଦ୍ମଜ ବ୍ରହ୍ମା ଡକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ପୂର୍ବେ କହିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ କହିବି। ଶୁଣ, ମୁଁ ଏକ ଅପରାଧ ନାଶକ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଅର୍ଥବହୁଳ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ କଥା କହିବି। ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥାକୁ ସଦା ଧାରଣ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ପୁନଃପୁନଃ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱଜନ ରକ୍ଷା କରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଅପ୍ରକଟ କାରଣ, ନିତ୍ୟ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅନସ୍ତିତ୍ୱର ମିଶ୍ରଣ, ଠାରୁ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ଭାବେ ବିଶ୍ୱକୁ ଗଢ଼ିଲେ। ହେ ଉତ୍ତମ ଋଷି, ବ୍ରହ୍ମା, ଅପାର ଶକ୍ତିର ଧାରୀ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ସୃଷ୍ଟା, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନିବେଦିତ। ମହତ୍ ଠାରୁ ଅହଂକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହାଠାରୁ ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଏହି ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଜୀବମାନଙ୍କ ବିଭାଗ ହୁଏ — ଏହି ହେଉଛି ନିତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି। ଏବେ ତୁମେ ଶୁଣ, ଯେପରି ବୁଝାଯାଏ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବରେ ଏହା ଉଚ୍ଚାରିତ, ଏହି ବିସ୍ତୃତ କଥା ତୁମର ଯଶ ବଢ଼ାଏ। ଏହା ଏପରି କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଯଶ ବଢ଼ାଏ। ତାପରେ, ସ୍ୱୟଂଭୁ ପ୍ରଭୁ, ବିଭିନ୍ନ ଜୀବ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେ ପ୍ରଥମେ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଏହି ଜଳରେ ସେ ତାଙ୍କର ବୀଜ ରଖିଲେ। ଜଳକୁ 'ନାରା' କୁହାଯାଏ, ଏବଂ କୁହାଯାଏ 'ନାରାର ଅଫ୍ସ୍ପ୍ରିଙ୍ଗ'। ଏହି ଜଳ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ରାମସ୍ଥାନ ହେଲା; ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେ 'ନାରାୟଣ' ନାମରେ ପରିଚିତ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର ଡିଞ୍ଜି ଜଳରେ ଭାସିଲା। ଏହି ଡିଞ୍ଜିରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେ 'ସ୍ୱୟଂଭୁ' ନାମରେ ପରିଚିତ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର ଦେବତା ଏଠି ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ବସିଥିଲେ। ଏହି ଡିଞ୍ଜିକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରି ଦେଲେ — ଏକ ଆକାଶ ଓ ଏକ ପୃଥିବୀ; ଏହି ଦୁଇ ଭାଗ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ ଆକାଶ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ପୃଥିବୀକୁ ଜଳରେ ବିସ୍ତାର କଲେ, ଦଶ ଦିଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ସେଠାରେ ସମୟ, ମନ, ବାଣୀ, କାମ, କ୍ରୋଧ, ଏବଂ ସୁଖ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଜୀବ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହି, ସେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଏହି ରୂପରେ ଗଢ଼ିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ: ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ଅଙ୍ଗିରସ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ। ବ୍ରହ୍ମା ମହାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବସିଷ୍ଠକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଲେ, ସାତି ମନସ୍ପୁତ ଋଷି ତିଆରି କଲେ। ଏହି ସାତିଜନ 'ବ୍ରହ୍ମା' ଭାବରେ ପୁରାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ସାତି ବ୍ରହ୍ମା, ଯେଉଁମାନେ ନାରାୟଣ ତତ୍ତ୍ୱର ଅଂଶ, ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାଚୀନ ବ୍ରହ୍ମା କ୍ରୋଧରୁ ରୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେ ସନତ୍କୁମାର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବୟସ୍କ, ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସାତି ବ୍ରହ୍ମାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଓ ରୁଦ୍ରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସ୍କନ୍ଦ ଓ ସନତ୍କୁମାର, ଶକ୍ତି ସଂକ୍ରନ୍ତ କରି, ତାଙ୍କର ସାତି ମହାବଂଶ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଯଜ୍ଞ ଓ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟିରେ କ୍ରିୟାଶୀଳ, ମହାଋଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ସେ ବିଜୁଳି, ବାଦଳ, ଲାଲ ଧନୁ, ଇନ୍ଦ୍ରର ଧନୁ କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ପ୍ରଥମେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ପରେ ପର୍ଜନ୍ୟ ମେଘଦେବତାକୁ; ଯଜ୍ଞ ସାଧନ ପାଇଁ ଋଗ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ମନ୍ତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସାଧ୍ୟ ଦେବମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପରିଚିତ, ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।