काचिद् आलोक्य गोविन्दम् आयान्तम् अतिहर्षिता कृष्ण कृष्णेति कृष्णेति प्राहोत्फुल्लविलोचना
एक गवळण गोविंदाला येताना पाहून खूप आनंदली. तिच्या डोळ्यांतून आनंद ओसंडून गेला आणि ती पुन्हा पुन्हा 'कृष्णा! कृष्णा!' असे हाक मारू लागली.
काचिद् भ्रूभङ्गुरं कृत्वा ललाटफलकं हरिम् विलोक्य नेत्रभृङ्गाभ्यां पपौ तन्मुखपङ्कजम्
एक गवळण भुवया उंचावून, कपाळावर हात ठेवून, हरिला पाहत राहिली आणि तिच्या मधमाशी सारख्या डोळ्यांनी कृष्णाच्या कमळासारख्या चेहऱ्याचं मध प्यायल्यासारखं पाहू लागली.
काचिद् आलोक्य गोविन्दं निमीलितविलोचना तस्यैव रूपं ध्यायन्ती योगारूढेव सा बभौ
एक गवळण गोविंदाला पाहून डोळे मिटून बसली आणि फक्त त्याच्या रूपाचं ध्यान करू लागली. ती जणू योगध्यानात तल्लीन झाल्यासारखी भासत होती.
ततः कांचित् प्रियालापैः कांचिद् भ्रूभङ्गवीक्षितैः निन्ये ऽनुनयम् अन्याश् च करस्पर्शेन माधवः
माधवाने काही गवळणींना प्रेमळ बोलांनी, काहींना भुवया उंचावून दिलेल्या नजरेने, तर काहींना हाताचा स्पर्श करून शांत केलं.
ताभिः प्रसन्नचित्ताभिर् गोपीभिः सह सादरम् रराम रासगोष्ठीभिर् उदारचरितो हरिः
त्या आनंदी मनाच्या गवळणींसोबत, उदार लीला करणारा हरि आदराने आणि आनंदाने रासाचा खेळ करू लागला.
रासमण्डलबद्धो ऽपि कृष्णपार्श्वम् अनूद्गता गोपीजनो न चैवाभूद् एकस्थानस्थिरात्मना
रासमंडळात असतानाही, गवळणी कृष्णाच्या जवळच राहिल्या आणि त्यातल्या कोणतीही एकाच जागी स्थिर राहिली नाही.
हस्ते प्रगृह्य चैकैकां गोपिकां रासमण्डलम् चकार च करस्पर्शनिमीलितदृशं हरिः
हरिने प्रत्येक गवळणीचा हात धरून रासाचा खेळ केला आणि त्यांच्या हाताच्या स्पर्शाने डोळे मिटले.
ततः प्रववृते रम्या चलद्वलयनिस्वनैः अनुयातशरत्काव्यगेयगीतिर् अनुक्रमाम्
मग किणकिणत्या बांगड्यांच्या आवाजात रम्य रास सुरू झाला, आणि शरद ऋतूच्या काव्य, गाणं आणि संगीताने तो आणखी रंगला.
कृष्णः शरच्चन्द्रमसं कौमुदीकुमुदाकरम् जगौ गोपीजनस् त्व् एकं कृष्णनाम पुनः पुनः
कृष्ण शरदचंद्र, चांदणं आणि कमळाच्या तळ्याचं गाणं गाऊ लागला, तर गवळणी पुन्हा पुन्हा फक्त 'कृष्णा' असं नाव गात राहिल्या.
परिवृत्ता श्रमेणैका चलद्वलयतापिनी ददौ बाहुलतां स्कन्धे गोपी मधुविघातिनः
एक गवळण नाचून दमली, तिच्या बांगड्या गरम झाल्या होत्या. तिने आपली वेलीसारखी हाताची फांदी मधुविघाती कृष्णाच्या खांद्यावर ठेवली.
काचित् प्रविलसद्बाहुः परिरभ्य चुचुम्ब तम् गोपी गीतस्तुतिव्याजनिपुणा मधुसूदनम्
एक गवळण चमकणाऱ्या हातांनी कृष्णाला मिठी मारून, त्याला चुंबन दिलं आणि गाणं व स्तुती करण्यात कुशलता दाखवली.
गोपीकपोलसंश्लेषम् अभिपद्य हरेर् भुजौ पुलकोद्गमशस्याय स्वेदाम्बुघनतां गतौ
हरिच्या बाहूंचा आणि गालांचा स्पर्श मिळवताना, गवळणींच्या अंगावर रोमांच उभा राहिला आणि त्यांना घाम फुटला.
रासगेयं जगौ कृष्णो यावत् तारतरध्वनिः साधु कृष्णेति कृष्णेति तावत् ता द्विगुणं जगुः
कृष्ण जेव्हा रासाचं गाणं उंच सुरात गात होता, तेव्हा गवळणींनी 'कृष्णा! कृष्णा!' असं दुप्पट आवेशाने गायलं.
गते ऽनुगमनं चक्रुर् वलने संमुखं ययुः प्रतिलोमानुलोमेन भेजुर् गोपाङ्गना हरिम्
कृष्ण निघून गेला तेव्हा त्या गवळणी त्याच्या मागे गेल्या, त्यांच्या बांगड्या वाजत होत्या. त्या कधी विरुद्ध, कधी सोबत अशा दोन्ही प्रकारे हरिच्या जवळ गेल्या.
स तदा सह गोपीभी रराम मधुसूदनः स वर्षकोटिप्रतिमः क्षणस् तेन विनाभवत्
त्या वेळी मधुसूदन गवळणींसोबत रमला; त्याच्या सहवासातील तो क्षण, जणू कोट्यवधी वर्षांसारखा वाटला, पण त्याच्याविना क्षणातच संपला.
ता वार्यमाणाः पितृभिः पतिभिर् भ्रातृभिस् तथा कृष्णं गोपाङ्गना रात्रौ रमयन्ति रतिप्रियाः
वडील, नवरे आणि भाऊ यांनी रोखले तरी, त्या गवळणांना आनंद प्रिय होता म्हणून त्या रात्री कृष्णासोबत रमल्या.
सो ऽपि कैशोरकवया मानयन् मधुसूदनः रेमे ताभिर् अमेयात्मा क्षपासु क्षपिताहितः
कृष्णही तारुण्याच्या उमेदीत, त्यांचा मान राखून, त्या गवळणींसोबत रात्री रमला आणि त्यांचे दुःख दूर केले.
तद्भर्तृषु तथा तासु सर्वभूतेषु चेश्वरः आत्मस्वरूपरूपो ऽसौ व्याप्य सर्वम् अवस्थितः
त्या गवळणींच्या नवऱ्यांत, त्या गवळणींत आणि सर्व सजीवांत, आत्म्याच्या रूपाने असलेला ईश्वर सर्वत्र व्यापून स्थिर राहिला.
यथा समस्तभूतेषु नभो ऽग्निः पृथिवी जलम् वायुश् चात्मा तथैवासौ व्याप्य सर्वम् अवस्थितः
जसे आकाश, अग्नी, पृथ्वी, पाणी, वारा आणि आत्मा सर्व सजीवांत व्यापलेले असतात, तसेच तोही सर्वत्र व्यापून स्थिर राहिला.
प्रदोषार्धे कदाचित् तु रासासक्ते जनार्दने त्रासयन् समदो गोष्ठान् अरिष्टः समुपागतः
मध्यरात्री, जनार्दन रासात मग्न असताना, अरिष्ट नावाचा राक्षस गवळ्यांना आणि त्यांच्या वस्तीला घाबरवत आला.
सतोयतोयदाकारस् तीक्ष्णशृङ्गो ऽर्कलोचनः खुराग्रपातैर् अत्यर्थं दारयन् धरणीतलम्
तो पावसाळी ढगासारखा दिसत होता, त्याचे शिंगे तीक्ष्ण आणि डोळे सूर्यासारखे तेजस्वी; खुरांनी जमिनीवर प्रचंड ओरखडे काढत होता.
लेलिहानः सनिष्पेषं जिह्वयौष्ठौ पुनः पुनः संरम्भाक्षिप्तलाङ्गूलः कठिनस्कन्धबन्धनः
तो पुन्हा पुन्हा ओठ आणि जबडा चावत, जीभ बाहेर काढत होता; रागाने शेपूट फडफडत होते आणि खांदे कडक होते.
उदग्रककुदाभोगः प्रमाणाद् दुरतिक्रमः विण्मूत्रालिप्तपृष्ठाङ्गो गवाम् उद्वेगकारकः
त्याचा गळ मोठा आणि उंच होता, त्याचे शरीर आकाराने मोठे आणि माग व अंग शेण-मूत्राने माखलेले होते; तो गायींना घाबरवत होता.
प्रलम्बकण्ठो ऽभिमुखस् तरुघाताङ्किताननः पातयन् स गवां गर्भान् दैत्यो वृषभरूपधृक्
त्याचा गळ लोंबता होता, तो समोर तोंड करून उभा होता, चेहरा झाडांना आपटल्याने जखमी झाला होता; वृषभ रूप घेतलेल्या त्या दैत्याने गायींचे गर्भ पाडले.
सूदयंस् तरसा सर्वान् वनान्य् अटति यः सदा ततस् तम् अतिघोराक्षम् अवेक्ष्यातिभयातुराः
तो दैत्य नेहमी जंगलात हिंडत सर्वांना मारत असे; त्याच्या भयंकर डोळ्यांकडे पाहून गवळ्यांना फार भीती वाटली.
गोपा गोपस्त्रियश् चैव कृष्ण कृष्णेति चुक्रुशुः सिंहनादं ततश् चक्रे तलशब्दं च केशवः
गवळे आणि गवळणी 'कृष्णा! कृष्णा!' असे ओरडले; तेव्हा केशवाने सिंहासारखा गर्जना केली आणि टाळी वाजवली.
तच्छब्दश्रवणाच् चासौ दामोदरमुखं ययौ अग्रन्यस्तविषाणाग्रः कृष्णकुक्षिकृतेक्षणः
तो आवाज ऐकून अरिष्ट दामोदराकडे आला, त्याने शिंगे खाली झुकवली आणि कृष्णाच्या छातीकडे नजर लावली.
अभ्यधावत दुष्टात्मा दैत्यो वृषभरूपधृक् आयान्तं दैत्यवृषभं दृष्ट्वा कृष्णो महाबलम्
दुष्ट मनाचा तो दैत्य वृषभ रूपात धावत आला; तो बलवान दैत्य जवळ येताना पाहून कृष्ण स्थिर उभा राहिला.
न चचाल ततः स्थानाद् अवज्ञास्मितलीलया आसन्नं चैव जग्राह ग्राहवन् मधुसूदनः
कृष्ण आपल्या जागेवरून हलला नाही, त्याच्या चेहऱ्यावर हसू आणि तुच्छता होती; अरिष्ट जवळ येताच मधुसूदनाने त्याला सिंहाप्रमाणे पकडले.
जघान जानुना कुक्षौ विषाणग्रहणाचलम् तस्य दर्पबलं हत्वा गृहीतस्य विषाणयोः
कृष्णाने त्याच्या शिंगांना घट्ट धरून गुडघ्याने पोटात मारले; त्याचा गर्व आणि बळ मोडून टाकले.