प्रीतिः सस्त्रीकुमारस्य व्रजस्य तव केशव कर्म चेदम् अशक्यं यत् समस्तैस् त्रिदशैर् अपि
हे केशवा, तुझ्या गवळ्यांच्या वस्तीतील स्त्रिया आणि मुलांचं प्रेम तुझ्यावर आहे. आणि हे कृत्य तर सर्व देवांनी मिळूनही करू शकणार नाही असं आहे.
बालत्वं चातिवीर्यं च जन्म चास्मास्व् अशोभनम् चिन्त्यमानम् अमेयात्मञ् शङ्कां कृष्ण प्रयच्छति
तुझं बालपण, तुझं असामान्य सामर्थ्य, आणि आमच्यात जन्म घेणं—हे सगळं विचार करताना शोभेसारखं वाटत नाही; हे सगळं मनात घेतलं की, हे अमाप स्वरूप असलेल्या कृष्णा, शंका निर्माण होते.
क्षणं भूत्वा त्व् असौ तूष्णीं किंचित् प्रणयकोपवान् इत्य् एवम् उक्तस् तैर् गोपैर् आह कृष्णो द्विजोत्तमाः
तो थोडा वेळ गप्प राहिला, आणि थोडं प्रेमळ राग दाखवलं. त्यावेळी त्या गवळ्यांनी असं म्हटलं, तेव्हा कृष्णाने त्यांना उत्तर दिलं, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो.
मत्संबन्धेन वो गोपा यदि लज्जा न जायते श्लाघ्यो वाहं ततः किं वो विचारेण प्रयोजनम्
गोपांनो, जर माझ्याशी तुमचं नातं असल्याने तुम्हाला लाज वाटत नसेल, किंवा मी तुमच्यासाठी गौरवास्पद असेन, तर मग तुम्हाला आणखी विचार करण्याची गरजच काय?
यदि वो ऽस्ति मयि प्रीतिः श्लाघ्यो ऽहं भवतां यदि तद् अर्घा बन्धुसदृशी बान्धवाः क्रियतां मयि
जर माझ्यावर तुमचं प्रेम असेल, मी तुमच्यासाठी गौरवास्पद असेन, तर मला आप्तासारखा मान द्या, आणि माझ्याशी नातलगासारखं वागा.
नाहं देवो न गन्धर्वो न यक्षो न च दानवः अहं वो बान्धवो जातो नातश् चिन्त्यम् अतो ऽन्यथा
मी देव नाही, गंधर्व नाही, यक्ष नाही, किंवा दानवही नाही. मी तुमच्यात जन्माला आलोय, तुमचाच आप्त आहे; त्यामुळे वेगळं काहीही विचारू नका.
इति श्रुत्वा हरेर् वाक्यं बद्धमौनास् ततो बलम् ययुर् गोपा महाभागास् तस्मिन् प्रणयकोपिनि
हरिची ही वचने ऐकून, ते पुण्यवान गवळे गप्प राहिले आणि जिथे कृष्णाने प्रेमळ राग दाखवला होता, तिथून निघून गेले.
कृष्णस् तु विमलं व्योम शरच्चन्द्रस्य चन्द्रिकाम् तथा कुमुदिनीं फुल्लाम् आमोदितदिगन्तराम्
कृष्णाने निर्मळ आकाश, शरद ऋतूतील चंद्राचं प्रकाश, आणि फुललेल्या कुमुदिनीचं सर्व दिशांना दरवळणं पाहिलं.
वनराजीं तथा कूजद्भृङ्गमालामनोरमाम् विलोक्य सह गोपीभिर् मनश् चक्रे रतिं प्रति
त्याने गवळणींसोबत मधुर गुंजन करणाऱ्या भुंग्यांनी भरलेल्या सुंदर वनरांगा पाहिल्या आणि मन प्रेमाकडे वळवलं.
सह रामेण मधुरम् अतीव वनिताप्रियम् जगौ कमलपादो ऽसौ नाम तत्र कृतव्रतः
रामा सोबत, कमलासारख्या पायांचा तो, अतिशय मधुर आणि स्त्रियांना प्रिय असं गाणं तिथे, व्रत पाळून, गायला लागला.
रम्यं गीतध्वनिं श्रुत्वा संत्यज्यावसथांस् तदा आजग्मुस् त्वरिता गोप्यो यत्रास्ते मधुसूदनः
ते रम्य गाण्याचं स्वर ऐकून, गवळणी आपल्या घरातून पटकन बाहेर पडल्या आणि जिथे मधुसूदन होता तिथे आल्या.
शनैः शनैर् जगौ गोपी काचित् तस्य पदानुगा दत्तावधाना काचिच् च तम् एव मनसास्मरत्
एक गवळण हळूहळू त्याच्या पावलांवर पाऊल टाकत गाऊ लागली; दुसरी लक्ष देऊन, मनात फक्त त्याचाच विचार करू लागली.
काचित् कृष्णेति कृष्णेति चोक्त्वा लज्जाम् उपाययौ ययौ च काचित् प्रेमान्धा तत्पार्श्वम् अविलज्जिता
एकीने 'कृष्णा, कृष्णा' असं म्हणत लाजली; दुसरी प्रेमाने अंध झाली होती, ती बिनधास्त त्याच्या जवळ गेली.
काचिद् आवसथस्यान्तः स्थित्वा दृष्ट्वा बहिर् गुरुम् तन्मयत्वेन गोविन्दं दध्यौ मीलितलोचना
एक गवळण घरातच राहिली, बाहेर मोठ्या माणसाला पाहिलं, आणि डोळे मिटून, पूर्ण मनाने गोविंदाचा ध्यान करू लागली.
गोपीपरिवृतो रात्रिं शरच्चन्द्रमनोरमाम् मानयाम् आस गोविन्दो रासारम्भरसोत्सुकः
गोपिकांनी वेढलेल्या गोविंदाने, शरद ऋतूच्या सुंदर चांदण्याची रात्र साजरी केली आणि रासारंभाच्या आनंदासाठी उत्सुक झाला.
गोप्यश् च वृन्दशः कृष्णचेष्टाभ्यायत्तमूर्तयः अन्यदेशगते कृष्णे चेरुर् वृन्दावनान्तरम्
गोपिकांच्या अनेक टोळ्या, कृष्णाच्या हालचालींवर अवलंबून असलेल्या, कृष्ण दुसरीकडे गेला की, वृंदावनात सर्वत्र नाचू लागल्या.
बभ्रमुस् तास् ततो गोप्यः कृष्णदर्शनलालसाः कृष्णस्य चरणं रात्रौ दृष्ट्वा वृन्दावने द्विजाः
त्या गवळणींना कृष्णाचं दर्शन होण्याची फार आस होती. त्यांनी रात्री वृंदावनात कृष्णाचे पाऊलखुणा पाहिल्या आणि त्या शोधत भटकू लागल्या.
एवं नानाप्रकारासु कृष्णचेष्टासु तासु च गोप्यो व्यग्राः समं चेरू रम्यं वृन्दावनं वनम्
कृष्ण वेगवेगळ्या लीला करत असताना, त्या सगळ्या गवळणी एकत्र रमून सुंदर वृंदावनात फिरत होत्या.
निवृत्तास् तास् ततो गोप्यो निराशाः कृष्णदर्शने यमुनातीरम् आगम्य जगुस् तच्चरितं द्विजाः
नंतर त्या गवळणींना कृष्णाचं दर्शन न झाल्याने निराश वाटलं. त्या यमुनेच्या काठी गेल्या आणि कृष्णाच्या लीला गाऊ लागल्या.
ततो ददृशुर् आयान्तं विकाशिमुखपङ्कजम् गोप्यस् त्रैलोक्यगोप्तारं कृष्णम् अक्लिष्टकारिणम्
तेव्हा त्या गवळणींना समोरून येणारा, कमळासारखा तेजस्वी चेहरा असलेला, त्रैलोक्याचं रक्षण करणारा आणि सहज लीला करणारा कृष्ण दिसला.
काचिद् आलोक्य गोविन्दम् आयान्तम् अतिहर्षिता कृष्ण कृष्णेति कृष्णेति प्राहोत्फुल्लविलोचना
एक गवळण गोविंदाला येताना पाहून खूप आनंदली. तिच्या डोळ्यांतून आनंद ओसंडून गेला आणि ती पुन्हा पुन्हा 'कृष्णा! कृष्णा!' असे हाक मारू लागली.
काचिद् भ्रूभङ्गुरं कृत्वा ललाटफलकं हरिम् विलोक्य नेत्रभृङ्गाभ्यां पपौ तन्मुखपङ्कजम्
एक गवळण भुवया उंचावून, कपाळावर हात ठेवून, हरिला पाहत राहिली आणि तिच्या मधमाशी सारख्या डोळ्यांनी कृष्णाच्या कमळासारख्या चेहऱ्याचं मध प्यायल्यासारखं पाहू लागली.
काचिद् आलोक्य गोविन्दं निमीलितविलोचना तस्यैव रूपं ध्यायन्ती योगारूढेव सा बभौ
एक गवळण गोविंदाला पाहून डोळे मिटून बसली आणि फक्त त्याच्या रूपाचं ध्यान करू लागली. ती जणू योगध्यानात तल्लीन झाल्यासारखी भासत होती.
ततः कांचित् प्रियालापैः कांचिद् भ्रूभङ्गवीक्षितैः निन्ये ऽनुनयम् अन्याश् च करस्पर्शेन माधवः
माधवाने काही गवळणींना प्रेमळ बोलांनी, काहींना भुवया उंचावून दिलेल्या नजरेने, तर काहींना हाताचा स्पर्श करून शांत केलं.
ताभिः प्रसन्नचित्ताभिर् गोपीभिः सह सादरम् रराम रासगोष्ठीभिर् उदारचरितो हरिः
त्या आनंदी मनाच्या गवळणींसोबत, उदार लीला करणारा हरि आदराने आणि आनंदाने रासाचा खेळ करू लागला.
रासमण्डलबद्धो ऽपि कृष्णपार्श्वम् अनूद्गता गोपीजनो न चैवाभूद् एकस्थानस्थिरात्मना
रासमंडळात असतानाही, गवळणी कृष्णाच्या जवळच राहिल्या आणि त्यातल्या कोणतीही एकाच जागी स्थिर राहिली नाही.
हस्ते प्रगृह्य चैकैकां गोपिकां रासमण्डलम् चकार च करस्पर्शनिमीलितदृशं हरिः
हरिने प्रत्येक गवळणीचा हात धरून रासाचा खेळ केला आणि त्यांच्या हाताच्या स्पर्शाने डोळे मिटले.
ततः प्रववृते रम्या चलद्वलयनिस्वनैः अनुयातशरत्काव्यगेयगीतिर् अनुक्रमाम्
मग किणकिणत्या बांगड्यांच्या आवाजात रम्य रास सुरू झाला, आणि शरद ऋतूच्या काव्य, गाणं आणि संगीताने तो आणखी रंगला.
कृष्णः शरच्चन्द्रमसं कौमुदीकुमुदाकरम् जगौ गोपीजनस् त्व् एकं कृष्णनाम पुनः पुनः
कृष्ण शरदचंद्र, चांदणं आणि कमळाच्या तळ्याचं गाणं गाऊ लागला, तर गवळणी पुन्हा पुन्हा फक्त 'कृष्णा' असं नाव गात राहिल्या.
परिवृत्ता श्रमेणैका चलद्वलयतापिनी ददौ बाहुलतां स्कन्धे गोपी मधुविघातिनः
एक गवळण नाचून दमली, तिच्या बांगड्या गरम झाल्या होत्या. तिने आपली वेलीसारखी हाताची फांदी मधुविघाती कृष्णाच्या खांद्यावर ठेवली.