क्षीरवत्य इमा गावो वत्सवत्यश् च निर्वृताः तेन संवर्धितैः सस्यैः पुष्टास् तुष्टा भवन्ति वै
या गायी दूधाने आणि वासरांनी परिपूर्ण आहेत, त्या त्या पावसामुळे उगवलेल्या पिकांनी तृप्त आणि सुखी आहेत.
नासस्या नानृणा भूमिर् न बुभुक्षार्दितो जनः दृश्यते यत्र दृश्यन्ते वृष्टिमन्तो बलाहकाः
जिथे पावसाचे मेघ दिसतात तिथे दुष्काळ नाही, कर्जबाजारीपणा नाही, लोकांना भूक लागत नाही आणि जमीन बarren राहत नाही.
भौमम् एतत् पयो गोभिर् धत्ते सूर्यस्य वारिदः पर्जन्यः सर्वलोकस्य भवाय भुवि वर्षति
मेघ पृथ्वीवरून आणि गायींकडून पाणी घेतात, ते सूर्याला देतात; पर्जन्य सर्व जगाच्या भल्यासाठी पृथ्वीवर पाऊस पाडतो.
तस्मात् प्रावृषि राजानः शक्रं सर्वे मुदान्विताः महे सुरेशम् अर्घन्ति वयम् अन्ये च देहिनः
म्हणून पावसाळ्यात सर्व राजे आनंदानं इंद्राची पूजा करतात, आपण आणि इतरही तसेच करतो.
नन्दगोपस्य वचनं श्रुत्वेत्थं शक्रपूजने कोपाय त्रिदशेन्द्रस्य प्राह दामोदरस् तदा
नंदगोपाचं इंद्रपूजेबद्दलचं बोलणं ऐकून, दामोदरानं तेव्हा देवांचा राजावर राग येईल असं बोललं.
न वयं कृषिकर्तारो वणिज्याजीविनो न च गावो ऽस्मद्दैवतं तात वयं वनचरा यतः
आपण शेतकरी नाही, व्यापारी नाही, गायी आपलं दैवत नाहीत, बाबा; आपण जंगलात राहणारे आहोत.
आन्वीक्षिकी त्रयी वार्त्ता दण्डनीतिस् तथापरा विद्याचतुष्टयं त्व् एतद् वार्त्ताम् अत्र शृणुष्व मे
चिंतन, तीन वेद, व्यवहार आणि राज्यकारभार — या चार विद्या आहेत. आता माझ्याकडून व्यवहाराबद्दल ऐक.
कृषिर् वणिज्या तद्वच् च तृतीयं पशुपालनम् विद्या ह्य् एता महाभागा वार्त्ता वृत्तित्रयाश्रया
शेती, व्यापार आणि तसंच पशुपालन — या मोठ्या विद्या आहेत. व्यवहार ह्या तिन्ही उपजीविकांवर आधारलेला आहे.
कर्षकाणां कृषिर् वृत्तिः पण्यं तु पणजीविनाम् अस्माकं गाः परा वृत्तिर् वार्त्ता भेदैर् इयं त्रिभिः
शेतकऱ्यांची उपजीविका शेती आहे; व्यापाऱ्यांसाठी माल विकणे हेच साधन आहे; आमच्यासाठी गायी हाच मोठा आधार आहे. अशा प्रकारे व्यवहार हे तीन भागांत विभागले आहे.
विद्यया यो यया युक्तस् तस्य सा दैवतं महत् सैव पूज्यार्चनीया च सैव तस्योपकारिका
ज्याच्याकडे जी विद्या आहे, तीच त्याच्यासाठी मोठं दैवत आहे. तीच पूजनीय आणि वंदनीय आहे, आणि तीच त्याला उपकारक ठरते.
यो ऽन्यस्याः फलम् अश्नन् वै पूजयत्य् अपरां नरः इह च प्रेत्य चैवासौ तात नाप्नोति शोभनम्
जो दुसऱ्याच्या विद्धेचे फळ खातो आणि दुसऱ्याची पूजा करतो, त्याला या जन्मात आणि पुढेही चांगलं फळ मिळत नाही.
पूज्यन्तां प्रथिताः सीमाः सीमान्तं च पुनर् वनम् वनान्ता गिरयः सर्वे सा चास्माकं परा गतिः
प्रसिद्ध सीमा, सीमाभाग, पुन्हा जंगल, डोंगर आणि सर्व पर्वत — हे सर्व सन्मानित व्हावेत; हाच आमचा श्रेष्ठ मार्ग आहे.
गिरियज्ञस् त्व् अयं तस्माद् गोयज्ञश् च प्रवर्त्यताम् किम् अस्माकं महेन्द्रेण गावः शैलाश् च देवताः
म्हणून पर्वतयज्ञ आणि गयज्ञ हे करावेत. आम्हाला इंद्राशी काय घेणं-देणं? गायी आणि डोंगर हेच आमचं दैवत आहे.
मन्त्रयज्ञपरा विप्राः सीरयज्ञाश् च कर्षकाः गिरिगोयज्ञशीलाश् च वयम् अद्रिवनाश्रयाः
ब्राह्मण मंत्रयज्ञात मग्न असतात, शेतकरी सीमायज्ञ करतात, आणि आम्ही पर्वत व गयज्ञ करतो, कारण आम्ही डोंगर-जंगलात राहतो.
तस्माद् गोवर्धनः शैलो भवद्भिर् विविधार्हणैः अर्च्यतां पूज्यतां मेध्यं पशुं हत्वा विधानतः
म्हणून गोवर्धन पर्वताची तुम्ही विविध नैवेद्यांनी पूजा व सन्मान करा; विधीप्रमाणे शुद्ध पशूचं बलिदान द्या.
सर्वघोषस्य संदोहा गृह्यन्तां मा विचार्यताम् भोज्यन्तां तेन वै विप्रास् तथान्ये चापि वाञ्छकाः
संपूर्ण कळपाचं दूध गोळा करा, काही विचार करू नका; ब्राह्मण आणि इतर इच्छुक लोकांनी ते आनंदाने घ्यावं.
तम् अर्चितं कृते होमे भोजितेषु द्विजातिषु शरत्पुष्पकृतापीडाः परिगच्छन्तु गोगणाः
पूजा झाल्यावर, होम पूर्ण झाल्यावर आणि ब्राह्मणांनी जेवल्यावर, शरद ऋतूतील फुलांनी सजलेल्या गायी मुक्तपणे फिरू द्या.
एतन् मम मतं गोपाः संप्रीत्या क्रियते यदि ततः कृता भवेत् प्रीतिर् गवाम् अद्रेस् तथा मम
हे माझं मत आहे, गवळ्यांनो; जर हे आनंदाने केलंत, तर गायी, पर्वत आणि मलाही समाधान मिळेल.
इति तस्य वचः श्रुत्वा नन्दाद्यास् ते व्रजौकसः प्रीत्युत्फुल्लमुखा विप्राः साधु साध्व् इत्य् अथाब्रुवन्
त्याचं बोलणं ऐकून नंद आणि इतर गोकुळवासी, आनंदाने फुललेल्या चेहऱ्यांनी, ब्राह्मणांना म्हणाले — 'छान! छान!'
शोभनं ते मतं वत्स यद् एतद् भवतोदितम् तत् करिष्याम्य् अहं सर्वं गिरियज्ञः प्रवर्त्यताम्
बाळा, तुझं मत फारच सुंदर आहे, जसं तू सांगितलंस. मी सर्व काही करीन — पर्वतयज्ञ सुरू कर.
तथा च कृतवन्तस् ते गिरियज्ञं व्रजौकसः दधिपायसमांसाद्यैर् ददुः शैलबलिं ततः
मग गोकुळवासीयांनी पर्वतयज्ञ केला आणि दही, पायस, मांस व इतर पदार्थांनी पर्वताला नैवेद्य दिला.
द्विजांश् च भोजयाम् आसुः शतशो ऽथ सहस्रशः गावः शैलं ततश् चक्रुर् अर्चितास् तं प्रदक्षिणम्
शेकडो-हजारो ब्राह्मणांना त्यांनी जेवू घातलं; मग गायींनी पर्वताची पूजा करून त्याची प्रदक्षिणा केली.
वृषभाश् चाभिनर्दन्तः सतोया जलदा इव गिरिमूर्धनि गोविन्दः शैलो ऽहम् इति मूर्तिमान्
बैलांनी गडगडाट केला, जणू काही पावसाळी ढग पर्वतशिखरावर गर्जत आहेत. गोविंद पर्वतस्वरूप होऊन म्हणाले — 'मीच हा पर्वत आहे.'
बुभुजे ऽन्नं बहुविधं गोपवर्याहृतं द्विजाः कृष्णस् तेनैव रूपेण गोपैः सह गिरेः शिरः
त्याच रूपात कृष्ण ब्राह्मण आणि गवळ्यांसह, गवळ्यांनी आणलेले विविध पदार्थ पर्वतावर बसून जेवले.
अधिरुह्यार्चयाम् आस द्वितीयाम् आत्मनस् तनुम् अन्तर्धानं गते तस्मिन् गोपा लब्ध्वा ततो वरान् कृत्वा गिरिमहं गोष्ठं निजम् अभ्याययुः पुनः
त्याने दुसऱ्या रूपावर चढून पूजा केली, कारण पहिले रूप अदृश्य झाले होते. मग गवळ्यांकडून वर मिळवून, तो पुन्हा आपल्या गोठ्यात परतला.
महे प्रतिहते शक्रो भृशं कोपसमन्वितः संवर्तकं नाम गणं तोयदानाम् अथाब्रवीत्
महान यज्ञ विफल झाल्यावर, इंद्राला फार राग आला. मग त्याने 'संवर्तक' नावाच्या पावसाच्या मेघांना बोलावले.
भो भो मेघा निशम्यैतद् वदतो वचनं मम आज्ञानन्तरम् एवाशु क्रियताम् अविचारितम्
अहो मेघांनो, माझे हे शब्द ऐका. माझ्या आज्ञेनंतर ताबडतोब आणि कोणतीही शंका न करता कृती करा.
नन्दगोपः सुदुर्बुद्धिर् गोपैर् अन्यैः सहायवान् कृष्णाश्रयबलाध्मातो महभङ्गम् अचीकरत्
नंदगोपाला फारच वाईट समज होती. इतर गवळ्यांसह, कृष्णाच्या बळावर विसंबून, त्याने मोठा गोंधळ घातला.
आजीवो यः परं तेषां गोपत्वस्य च कारणम् ता गावो वृष्टिपातेन पीड्यन्तां वचनान् मम
त्यांचे जीवन गवळेपणावरच अवलंबून आहे. म्हणून, माझ्या सांगण्यावरून त्यांच्या गायींना जोरदार पावसाने त्रास द्या.
अहम् अप्य् अद्रिशृङ्गाभं तुङ्गम् आरुह्य वारणम् साहाय्यं वः करिष्यामि वायूनां संगमेन च
मीही हत्तीच्या सोंडेप्रमाणे उंच अशा डोंगरावर जाऊन, वाऱ्यांच्या मदतीने तुमच्यासोबत सहाय्य करीन.