व्रणाः फणे ऽभवंस् तस्य कृष्णस्याङ्घ्रिविकुट्टनैः यत्रोन्नतिं च कुरुते ननामास्य ततः शिरः
कृष्णाच्या पायांच्या ठोक्याने त्या सर्पाच्या फडावर जखमा पडल्या; जिथे जास्त जोर दिलं, तिथे सर्पाचं डोकं खाली वाकलं.
मूर्छाम् उपाययौ भ्रान्त्या नागः कृष्णस्य कुट्टनैः दण्डपातनिपातेन ववाम रुधिरं बहु
कृष्णाच्या जोरदार ठोक्यांनी आणि माराने सर्प गोंधळून गेला, शुद्ध हरपली आणि त्याच्या तोंडातून खूप रक्त वाहू लागलं.
तं निर्भुग्नशिरोग्रीवम् आस्यप्रस्रुतशोणितम् विलोक्य शरणं जग्मुस् तत्पत्न्यो मधुसूदनम्
त्याचं डोकं आणि मान वाकलेली, तोंडातून रक्त वाहताना पाहून, त्या सर्पाच्या पत्नी मधुसूदनाच्या शरण गेल्या.
ज्ञातो ऽसि देवदेवेश सर्वेशस् त्वम् अनुत्तम परं ज्योतिर् अचिन्त्यं यत् तदंशः परमेश्वरः
तू सर्व देवांचा स्वामी, श्रेष्ठ, सर्वांचा अधिपती, पराकाष्ठेचं तेज, अगम्य, आणि परमेश्वराचा अंश आहेस—हे आम्हाला कळलं आहे.
न समर्थाः सुर स्तोतुं यम् अनन्यभवं प्रभुम् स्वरूपवर्णनं तस्य कथं योषित् करिष्यति
ज्यांच्या स्वरूपाचं वर्णन करणं देवांनाही शक्य नाही, त्या अनन्यभावाने वंदनीय अशा प्रभूचं स्तुती करणं स्त्रीला कसं शक्य होईल?
यस्याखिलमहीव्योमजलाग्निपवनात्मकम् ब्रह्माण्डम् अल्पकांशांशः स्तोष्यामस् तं कथं वयम्
ज्यांच्या अगदी लहान अंशातूनही पृथ्वी, आकाश, पाणी, अग्नी आणि वायू यांचं संपूर्ण ब्रह्मांड निर्माण झालं, अशा प्रभूची स्तुती आपण कशी करू शकतो?
ततः कुरु जगत्स्वामिन् प्रसादम् अवसीदतः प्राणांस् त्यजति नागो ऽयं भर्तृभिक्षा प्रदीयताम्
म्हणून, हे जगाचे स्वामी, कृपा करा या व्याकुळ झालेल्यावर; हा सर्प प्राण सोडत आहे—त्याला योग्य असा स्वामी द्या.
इत्य् उक्ते ताभिर् आश्वास्य क्लान्तदेहो ऽपि पन्नगः प्रसीद देवदेवेति प्राह वाक्यं शनैः शनैः
त्यांनी असं म्हटल्यावर, जरी शरीराने थकलेला असला तरी तो सर्प धीर धरून हळूहळू म्हणाला—'हे देवाधिदेव, कृपा करा.'
तवाष्टगुणम् ऐश्वर्यं नाथ स्वाभाविकं परम् निरस्तातिशयं यस्य तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम्
तुमचं आठ गुणांचं ऐश्वर्य, हे नाथा, सहज आणि सर्वोच्च आहे; ज्याचं काहीच तोड नाही, त्याची मी काय स्तुती करू?
त्वं परस् त्वं परस्याद्यः परं त्वं तत्परात्मकम् परस्मात् परमो यस् त्वं तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम्
तुम्हीच परम, तुम्हीच परमाचा आद्य कारण, आणि तुम्हीच त्या परमाचं मूळ स्वरूप; सर्वात श्रेष्ठाहूनही श्रेष्ठ तुम्हीच आहात—मग मी तुमची काय स्तुती करू?
यथाहं भवता सृष्टो जात्या रूपेण चेश्वरः स्वभावेन च संयुक्तस् तथेदं चेष्टितं मया
जसं तुम्ही मला जन्म, रूप आणि माझ्या स्वभावासह निर्माण केलं, तसंच मी हे कृत्य केलं आहे.
यद्य् अन्यथा प्रवर्तेय देवदेव ततो मयि न्याय्यो दण्डनिपातस् ते तवैव वचनं यथा
जर मी वेगळं वागलो असतो, हे देवाधिदेव, तर तुमच्या आज्ञेनुसार मला शिक्षा करणे योग्यच होतं.
तथापि यं जगत्स्वामी दण्डं पातितवान् मयि स सोढो ऽयं वरो दण्डस् त्वत्तो नान्यो ऽस्तु मे वरः
तरीही, जगाच्या स्वामींनी माझ्यावर जी शिक्षा केली, ती मी सहन केली आहे; तुमच्यापेक्षा दुसरा कोणताही वर मला नको.
हतवीर्यो हतविषो दमितो ऽहं त्वयाच्युत जीवितं दीयताम् एकम् आज्ञापय करोमि किम्
माझं बळ संपलं, विषही गेलं, आणि मी तुमच्यामुळे नमलो आहे, हे अच्युत; मला फक्त जीवन द्या—आज्ञा द्या, मी काय करू?
नात्र स्थेयं त्वया सर्प कदाचिद् यमुनाजले सभृत्यपरिवारस् त्वं समुद्रसलिलं व्रज
हे सर्पा, तुला कधीही यमुनेच्या पाण्यात राहता येणार नाही; आपल्या सेवकांसह तू समुद्राच्या पाण्यात जा.
मत्पदानि च ते सर्प दृष्ट्वा मूर्धनि सागरे गरुडः पन्नगरिपुस् त्वयि न प्रहरिष्यति
आणि, हे सर्पा, समुद्रात तुझ्या डोक्यावर माझे पाऊलांचे ठसे दिसले, तर गरुड—सर्पांचा शत्रू—तुला त्रास देणार नाही.
इत्य् उक्त्वा सर्पराजानं मुमोच भगवान् हरिः प्रणम्य सो ऽपि कृष्णाय जगाम पयसां निधिम्
भगवान हरिने सर्पराजाला असं सांगून त्याची मुक्तता केली; आणि तो सर्प, कृष्णाला वंदन करून, पाण्याच्या निवासस्थानी गेला.
पश्यतां सर्वभूतानां सभृत्यापत्यबन्धवः समस्तभार्यासहितः परित्यज्य स्वकं ह्रदम्
सर्व जीवांच्या समोर, आपल्या सेवक, मुलं, नातेवाईक आणि सर्व पत्नींसह, त्याने स्वतःचं तळं सोडलं.
गते सर्पे परिष्वज्य मृतं पुनर् इवागतम् गोपा मूर्धनि गोविन्दं सिषिचुर् नेत्रजैर् जलैः
सर्प निघून गेल्यावर, गवळ्यांनी गोविंदाला जिवंत परतल्यासारखं मिठी मारली आणि डोळ्यांतून पाणी गळवत त्याच्यावर शिंपडलं.
कृष्णम् अक्लिष्टकर्माणम् अन्ये विस्मितचेतसः तुष्टुवुर् मुदिता गोपा दृष्ट्वा शिवजलां नदीम्
कृष्णाने निष्कलंक कृत्य केल्याचं पाहून, गवळे विस्मित मनाने आणि आनंदाने त्याची स्तुती करू लागले, कारण नदी पुन्हा पवित्र झाली होती.
गीयमानो ऽथ गोपीभिश् चरितैश् चारुचेष्टितैः संस्तूयमानो गोपालैः कृष्णो व्रजम् उपागमत्
तेव्हा, गवळणी कृष्णाच्या लीला आणि सुंदर कृत्यांचं गाणं गात होत्या, गवळे त्याची स्तुती करत होते, आणि कृष्ण व्रजात आला.
गाः पालयन्तौ च पुनः सहितौ रामकेशवौ भ्रममाणौ वने तत्र रम्यं तालवनं गतौ
पुन्हा एकदा, राम आणि केशव दोघं मिळून गायी राखत होते, वनात भटकत रमणीय अशा तालवनात गेले.
तच् च तालवनं नित्यं धेनुको नाम दानवः नृगोमांसकृताहारः सदाध्यास्ते खराकृतिः
त्या तालवनात नेहमीच धेनुक नावाचा दैत्य राहतो, जो गाढवाच्या रूपात माणसांचे आणि जनावरांचे मांस खातो.
तत्र तालवनं रम्यं फलसंपत्समन्वितम् दृष्ट्वा स्पृहान्विता गोपाः फलादाने ऽब्रुवन् वचः
तेथे गोड फळांनी भरलेले सुंदर तालवन पाहून गवळ्यांना फळ मिळवायची फार इच्छा झाली आणि त्यांनी तसे बोलून दाखवले.
हे राम हे कृष्ण सदा धेनुकेनैव रक्ष्यते भूप्रदेशो यतस् तस्मात् त्यक्तानीमानि सन्ति वै
हे राम, हे कृष्णा, हे सगळं क्षेत्र धेनुक नेहमी राखतो, म्हणूनच ही फळे तशीच पडून आहेत.
फलानि पश्य तालानां गन्धमोदयुतानि वै वयम् एतान्य् अभीप्सामः पात्यन्तां यदि रोचते
पहा, या तालाच्या झाडांची फळे किती सुगंधी आणि पिकलेली आहेत! आम्हाला ही फळे हवी आहेत, तुम्हाला आवडले तर ती खाली पाडा.
इति गोपकुमाराणां श्रुत्वा संकर्षणो वचः कृष्णश् च पातयाम् आस भुवि तालफलानि वै
गोपाळ मुलांचे बोल ऐकून बलराम आणि कृष्णा यांनी ती तालफळे खाली पाडायला सुरुवात केली.
तालानां पततां शब्दम् आकर्ण्यासुरराट् ततः आजगाम स दुष्टात्मा कोपाद् दैतेयगर्दभः
झाडावरून फळे पडताना होणारा आवाज ऐकून त्या दुष्ट मनाच्या गाढव रूपातील दैत्यराजाने रागाने तिथे धाव घेतली.
पद्भ्याम् उभाभ्यां स तदा पश्चिमाभ्यां च तं बली जघानोरसि ताभ्यां च स च तेनाप्य् अगृह्यत
तेव्हा त्या बलाढ्य गाढवाने दोन्ही मागच्या पायांनी बलरामाच्या छातीवर लाथ मारली, पण बलरामाने त्याच पायांनी त्याला घट्ट पकडले.
गृहीत्वा भ्रामणेनैव चाम्बरे गतजीवितम् तस्मिन्न् एव प्रचिक्षेप वेगेन तृणराजनि
बलरामाने त्याला पकडून हवेत फिरवले आणि तो जिवंत राहिला नाही, मग त्याला जोरात उचलून झाडाच्या टोकावर फेकून दिले.