नागपत्न्यश् च शतशो हारिहारोपशोभिताः प्रकम्पिततनूत्क्षेपचलत्कुण्डलकान्तयः
शेकडो नागपत्न्या सुंदर दागिन्यांनी सजलेल्या, त्यांची शरीरं थरथरत होती, कुंडलं हलत होती आणि त्या सर्वजणी तिथे तेजाने चमकत होत्या.
ततः प्रवेष्टितः सर्पैः स कृष्णो भोगबन्धनैः ददंशुश् चापि ते कृष्णं विषज्वालाविलैर् मुखैः
मग कृष्णाला सर्पांनी त्यांच्या वेटोळ्यांनी वेढलं आणि विषारी ज्वाळांनी भरलेल्या तोंडांनी त्याला दंश केला.
तं तत्र पतितं दृष्ट्वा नागभोगनिपीडितम् गोपा व्रजम् उपागत्य चुक्रुशुः शोकलालसाः
कृष्ण तिथे पडलेला, नागाच्या वेटोळ्यांनी दाबलेला पाहून गवळ्यांनी दुःखाने भरून व्रजात धावत जाऊन हंबरडा फोडला.
एष कृष्णो गतो मोहमग्नो वै कालिये ह्रदे भक्ष्यते सर्पराजेन तद् आगच्छत मा चिरम्
"कृष्ण बेशुद्ध झाला आहे, तो काळियाच्या तळ्यात बुडालाय, नागराज त्याला गिळतोय—लवकर या, वेळ घालवू नका!"
एतच् छ्रुत्वा ततो गोपा वज्रपातोपमं वचः गोप्यश् च त्वरिता जग्मुर् यशोदाप्रमुखा ह्रदम्
हे वज्रासारखं बोल ऐकून गवळ्यांनी आणि यशोदा पुढे असलेल्या गवळणींनी ताबडतोब तळ्याकडे धाव घेतली.
हा हा क्वासाव् इति जनो गोपीनाम् अतिविह्वलः यशोदया समं भ्रान्तो द्रुतः प्रस्खलितो ययौ
"हाय! हाय! तो कुठे आहे?" असं ओरडत, गवळणींना फारच काळजी वाटली, सगळे यशोदेसोबत घाईघाईने, धडपडत तिथे गेले.
नन्दगोपश् च गोपाश् च रामश् चाद्भुतविक्रमः त्वरितं यमुनां जग्मुः कृष्णदर्शनलालसाः
नंदगोप, इतर गवळण, आणि अद्भुत पराक्रम असलेला राम, कृष्णाचं दर्शन घेण्यासाठी आतुर होऊन, पटकन यमुनाकाठी गेले.
ददृशुश् चापि ते तत्र सर्पराजवशंगतम् निष्प्रयत्नं कृतं कृष्णं सर्पभोगेन वेष्टितम्
ते सगळे तिथे गेले आणि त्यांनी पाहिलं की कृष्ण सर्पराजाच्या वश झालेला, काहीच हालचाल न करता, सर्पाच्या फडांनी घट्ट वेढलेला आहे.
नन्दगोपश् च निश्चेष्टः पश्यन् पुत्रमुखं भृशम् यशोदा च महाभागा बभूव मुनिसत्तमाः
नंदगोप आपल्या मुलाच्या चेहऱ्याकडे टक लावून बघत, पूर्णपणे असहाय्य उभा राहिला. यशोदा, फार भाग्यवती, गोंधळून गेली.
गोप्यस् त्व् अन्या रुदत्यश् च ददृशुः शोककातराः प्रोचुश् च केशवं प्रीत्या भयकातरगद्गदम्
इतर गवळणी रडत, दुःखाने व्याकुळ झाल्या, त्यांनी हे दृश्य पाहिलं आणि भीतीने थरथरत, प्रेमाने केशवाला बोलू लागल्या.
सर्वा यशोदया सार्धं विशामो ऽत्र महाह्रदे नागराजस्य नो गन्तुम् अस्माकं युज्यते व्रजे
आम्ही सगळ्या, यशोदेसह, या मोठ्या तळ्यात उतरू. सर्पराजाची परवानगी मिळेपर्यंत आम्ही व्रजात परत जाणं योग्य नाही.
दिवसः को विना सूर्यं विना चन्द्रेण का निशा विना दुग्धेन का गावो विना कृष्णेन को व्रजः विनाकृता न यास्यामः कृष्णेनानेन गोकुलम्
सूर्याशिवाय दिवस कसा? चंद्राशिवाय रात्र कशी? दुधाशिवाय गायी कशा? कृष्णाशिवाय व्रज कसा? कृष्णाशिवाय आम्ही गोकुळात परत जाणार नाही.
इति गोपीवचः श्रुत्वा रौहिणेयो महाबलः उवाच गोपान् विधुरान् विलोक्य स्तिमितेक्षणः
गोप्यांची ही वाक्यं ऐकून, बलवान रोहिणीपुत्राने, दुःखी आणि गप्प बसलेल्या गवळ्यांकडे पाहून बोलायला सुरुवात केली.
नन्दं च दीनम् अत्यर्थं न्यस्तदृष्टिं सुतानने मूर्छाकुलां यशोदां च कृष्णमाहात्म्यसंज्ञया
त्याने पाहिलं की नंदगोप फारच दुःखी, मुलाच्या चेहऱ्याकडे नजर लावून बसला आहे, आणि यशोदा कृष्णाच्या महात्म्याचा विचार करत, व्याकुळ झाली आहे.
किम् अयं देवदेवेश भावो ऽयं मानुषस् त्वया व्यज्यते स्वं तम् आत्मानं किम् अन्यं त्वं न वेत्सि यत्
देवतांचा स्वामी, हे मानवासारखं वागणं तू का दाखवत आहेस? तुझं खरं रूप प्रकट कर. तुला स्वतःचं स्वरूप माहीत नाही का?
त्वम् अस्य जगतो नाभिः सुराणाम् एव चाश्रयः कर्तापहर्ता पाता च त्रैलोक्यं त्वं त्रयीमयः
तू या जगाचा आधार आहेस, देवतांचाही आश्रय आहेस. तीनही लोकांचा निर्माण करणारा, नाश करणारा आणि पालन करणारा तूच आहेस, आणि तीन वेदांचं मूर्तिमंत रूप आहेस.
अत्रावतीर्णयोः कृष्ण गोपा एव हि बान्धवाः गोप्यश् च सीदतः कस्मात् त्वं बन्धून् समुपेक्षसे
इथे, कृष्णा, गवळेच तुझे आप्त आहेत, कारण तू अवतरला आहेस. गोप्या इथे बसल्या आहेत—मग तू आप्तांना दुर्लक्ष का करतोस?
दर्शितो मानुषो भावो दर्शितं बालचेष्टितम् तद् अयं दम्यतां कृष्ण दुरात्मा दशनायुधः
तू मानवासारखं वागणं आणि बाललीला दाखवलीस; आता, कृष्णा, या दुष्ट, तीक्ष्णदात असलेल्या सर्पाला जिंक.
इति संस्मारितः कृष्णः स्मितभिन्नौष्ठसंपुटः आस्फाल्य मोचयाम् आस स्वं देहं भोगबन्धनात्
असं स्मरण करून दिल्यावर, कृष्णाने हसत, फडांवर जोरात पाय मारले आणि स्वतःला त्या सर्पाच्या वेढ्यातून सोडवलं.
आनाम्य चापि हस्ताभ्याम् उभाभ्यां मध्यमं फणम् आरुह्य भुग्नशिरसः प्रननर्तोरुविक्रमः
कृष्णाने वाकून, दोन्ही हातांनी मधल्या फडावर चढून, डोकं झुकवून, आपल्या मोठ्या पराक्रमाने त्यावर नृत्य केलं.
व्रणाः फणे ऽभवंस् तस्य कृष्णस्याङ्घ्रिविकुट्टनैः यत्रोन्नतिं च कुरुते ननामास्य ततः शिरः
कृष्णाच्या पायांच्या ठोक्याने त्या सर्पाच्या फडावर जखमा पडल्या; जिथे जास्त जोर दिलं, तिथे सर्पाचं डोकं खाली वाकलं.
मूर्छाम् उपाययौ भ्रान्त्या नागः कृष्णस्य कुट्टनैः दण्डपातनिपातेन ववाम रुधिरं बहु
कृष्णाच्या जोरदार ठोक्यांनी आणि माराने सर्प गोंधळून गेला, शुद्ध हरपली आणि त्याच्या तोंडातून खूप रक्त वाहू लागलं.
तं निर्भुग्नशिरोग्रीवम् आस्यप्रस्रुतशोणितम् विलोक्य शरणं जग्मुस् तत्पत्न्यो मधुसूदनम्
त्याचं डोकं आणि मान वाकलेली, तोंडातून रक्त वाहताना पाहून, त्या सर्पाच्या पत्नी मधुसूदनाच्या शरण गेल्या.
ज्ञातो ऽसि देवदेवेश सर्वेशस् त्वम् अनुत्तम परं ज्योतिर् अचिन्त्यं यत् तदंशः परमेश्वरः
तू सर्व देवांचा स्वामी, श्रेष्ठ, सर्वांचा अधिपती, पराकाष्ठेचं तेज, अगम्य, आणि परमेश्वराचा अंश आहेस—हे आम्हाला कळलं आहे.
न समर्थाः सुर स्तोतुं यम् अनन्यभवं प्रभुम् स्वरूपवर्णनं तस्य कथं योषित् करिष्यति
ज्यांच्या स्वरूपाचं वर्णन करणं देवांनाही शक्य नाही, त्या अनन्यभावाने वंदनीय अशा प्रभूचं स्तुती करणं स्त्रीला कसं शक्य होईल?
यस्याखिलमहीव्योमजलाग्निपवनात्मकम् ब्रह्माण्डम् अल्पकांशांशः स्तोष्यामस् तं कथं वयम्
ज्यांच्या अगदी लहान अंशातूनही पृथ्वी, आकाश, पाणी, अग्नी आणि वायू यांचं संपूर्ण ब्रह्मांड निर्माण झालं, अशा प्रभूची स्तुती आपण कशी करू शकतो?
ततः कुरु जगत्स्वामिन् प्रसादम् अवसीदतः प्राणांस् त्यजति नागो ऽयं भर्तृभिक्षा प्रदीयताम्
म्हणून, हे जगाचे स्वामी, कृपा करा या व्याकुळ झालेल्यावर; हा सर्प प्राण सोडत आहे—त्याला योग्य असा स्वामी द्या.
इत्य् उक्ते ताभिर् आश्वास्य क्लान्तदेहो ऽपि पन्नगः प्रसीद देवदेवेति प्राह वाक्यं शनैः शनैः
त्यांनी असं म्हटल्यावर, जरी शरीराने थकलेला असला तरी तो सर्प धीर धरून हळूहळू म्हणाला—'हे देवाधिदेव, कृपा करा.'
तवाष्टगुणम् ऐश्वर्यं नाथ स्वाभाविकं परम् निरस्तातिशयं यस्य तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम्
तुमचं आठ गुणांचं ऐश्वर्य, हे नाथा, सहज आणि सर्वोच्च आहे; ज्याचं काहीच तोड नाही, त्याची मी काय स्तुती करू?
त्वं परस् त्वं परस्याद्यः परं त्वं तत्परात्मकम् परस्मात् परमो यस् त्वं तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम्
तुम्हीच परम, तुम्हीच परमाचा आद्य कारण, आणि तुम्हीच त्या परमाचं मूळ स्वरूप; सर्वात श्रेष्ठाहूनही श्रेष्ठ तुम्हीच आहात—मग मी तुमची काय स्तुती करू?