अस्मिन् वसति दुष्टात्मा कालीयो ऽसौ विषायुधः यो मया निर्जितस् त्यक्त्वा दुष्टो नष्टः पयोनिधौ
इथे तो दुष्ट काळियाच राहतो, विषारी शस्त्र घेऊन. ज्याला मी एकदा हरवलं आणि जो समुद्रात जाऊन लपला.
तेनेयं दूषिता सर्वा यमुना सागरंगमा न नरैर् गोधनैर् वापि तृषार्तैर् उपभुज्यते
त्याच्यामुळे ही सगळी यमुना, जी समुद्राकडे जाते, दूषित झाली आहे. आता माणसं, गुरं किंवा तहानलेले कुणीही तिचा उपयोग करू शकत नाहीत.
तद् अस्य नागराजस्य कर्तव्यो निग्रहो मया नित्यत्रस्ताः सुखं येन चरेयुर् व्रजवासिनः
म्हणून या नागराजाला मी आवर घालायलाच हवा, जेणेकरून नेहमी घाबरलेले व्रजवासी सुखाने राहू शकतील.
एतदर्थं नृलोके ऽस्मिन्न् अवतारो मया कृतः यद् एषाम् उत्पथस्थानां कार्या शास्तिर् दुरात्मनाम्
याच कारणासाठी मी माणसांच्या जगात जन्म घेतला आहे—जे वाईट मार्गावर गेले आहेत, अशा दुष्टांना शिस्त लावण्यासाठी.
तद् एतन् नातिदूरस्थं कदम्बम् उरुशाखिनम् अधिरुह्योत्पतिष्यामि ह्रदे ऽस्मिञ् जीवनाशिनः
मग मी इथून फार दूर नसलेल्या, मोठ्या फांद्या असलेल्या कदंबाच्या झाडावर चढून या प्राणघातक तळ्यात उडी मारतो.
इत्थं विचिन्त्य बद्ध्वा च गाढं परिकरं ततः निपपात ह्रदे तत्र सर्पराजस्य वेगतः
असं ठरवून, कपडा घट्ट बांधून, तो लगेच नागराजाच्या तळ्यात वेगाने उडी मारतो.
तेनापि पतता तत्र क्षोभितः स महाह्रदः अत्यर्थदूरजातांश् च तांश् चासिञ्चन् महीरुहान्
त्याच्या त्या उडीनं तो मोठा तळे ढवळून निघालं आणि दूरवरच्या झाडांवर पाणी उडालं.
ते ऽहिदुष्टविषज्वालातप्ताम्बुतपनोक्षिताः जज्वलुः पादपाः सद्यो ज्वालाव्याप्तदिगन्तराः
त्या झाडांना नागाच्या विषारी ज्वाळांनी आणि उष्ण पाण्याने इतकं तापवलं की, ते ताबडतोब पेटून सगळीकडे ज्वाळा पसरल्या.
आस्फोटयाम् आस तदा कृष्णो नागह्रदं भुजैः तच्छब्दश्रवणाच् चाथ नागराजो ऽभ्युपागमत्
मग कृष्णानं हातांनी नागाच्या तळ्यात जोरात आपटले. तो आवाज ऐकून नागराज तिथे आला.
आताम्रनयनः कोपाद् विषज्वालाकुलैः फणैः वृतो महाविषैश् चान्यैर् अरुणैर् अनिलाशनैः
रागाने त्याच्या डोळ्यांत लाल रंग भरला होता, फणांमधून विषाच्या ज्वाळा निघत होत्या, आणि त्याच्या आजूबाजूला इतर मोठे, लाल, वाऱ्याला गिळणारे सर्प होते.
नागपत्न्यश् च शतशो हारिहारोपशोभिताः प्रकम्पिततनूत्क्षेपचलत्कुण्डलकान्तयः
शेकडो नागपत्न्या सुंदर दागिन्यांनी सजलेल्या, त्यांची शरीरं थरथरत होती, कुंडलं हलत होती आणि त्या सर्वजणी तिथे तेजाने चमकत होत्या.
ततः प्रवेष्टितः सर्पैः स कृष्णो भोगबन्धनैः ददंशुश् चापि ते कृष्णं विषज्वालाविलैर् मुखैः
मग कृष्णाला सर्पांनी त्यांच्या वेटोळ्यांनी वेढलं आणि विषारी ज्वाळांनी भरलेल्या तोंडांनी त्याला दंश केला.
तं तत्र पतितं दृष्ट्वा नागभोगनिपीडितम् गोपा व्रजम् उपागत्य चुक्रुशुः शोकलालसाः
कृष्ण तिथे पडलेला, नागाच्या वेटोळ्यांनी दाबलेला पाहून गवळ्यांनी दुःखाने भरून व्रजात धावत जाऊन हंबरडा फोडला.
एष कृष्णो गतो मोहमग्नो वै कालिये ह्रदे भक्ष्यते सर्पराजेन तद् आगच्छत मा चिरम्
"कृष्ण बेशुद्ध झाला आहे, तो काळियाच्या तळ्यात बुडालाय, नागराज त्याला गिळतोय—लवकर या, वेळ घालवू नका!"
एतच् छ्रुत्वा ततो गोपा वज्रपातोपमं वचः गोप्यश् च त्वरिता जग्मुर् यशोदाप्रमुखा ह्रदम्
हे वज्रासारखं बोल ऐकून गवळ्यांनी आणि यशोदा पुढे असलेल्या गवळणींनी ताबडतोब तळ्याकडे धाव घेतली.
हा हा क्वासाव् इति जनो गोपीनाम् अतिविह्वलः यशोदया समं भ्रान्तो द्रुतः प्रस्खलितो ययौ
"हाय! हाय! तो कुठे आहे?" असं ओरडत, गवळणींना फारच काळजी वाटली, सगळे यशोदेसोबत घाईघाईने, धडपडत तिथे गेले.
नन्दगोपश् च गोपाश् च रामश् चाद्भुतविक्रमः त्वरितं यमुनां जग्मुः कृष्णदर्शनलालसाः
नंदगोप, इतर गवळण, आणि अद्भुत पराक्रम असलेला राम, कृष्णाचं दर्शन घेण्यासाठी आतुर होऊन, पटकन यमुनाकाठी गेले.
ददृशुश् चापि ते तत्र सर्पराजवशंगतम् निष्प्रयत्नं कृतं कृष्णं सर्पभोगेन वेष्टितम्
ते सगळे तिथे गेले आणि त्यांनी पाहिलं की कृष्ण सर्पराजाच्या वश झालेला, काहीच हालचाल न करता, सर्पाच्या फडांनी घट्ट वेढलेला आहे.
नन्दगोपश् च निश्चेष्टः पश्यन् पुत्रमुखं भृशम् यशोदा च महाभागा बभूव मुनिसत्तमाः
नंदगोप आपल्या मुलाच्या चेहऱ्याकडे टक लावून बघत, पूर्णपणे असहाय्य उभा राहिला. यशोदा, फार भाग्यवती, गोंधळून गेली.
गोप्यस् त्व् अन्या रुदत्यश् च ददृशुः शोककातराः प्रोचुश् च केशवं प्रीत्या भयकातरगद्गदम्
इतर गवळणी रडत, दुःखाने व्याकुळ झाल्या, त्यांनी हे दृश्य पाहिलं आणि भीतीने थरथरत, प्रेमाने केशवाला बोलू लागल्या.
सर्वा यशोदया सार्धं विशामो ऽत्र महाह्रदे नागराजस्य नो गन्तुम् अस्माकं युज्यते व्रजे
आम्ही सगळ्या, यशोदेसह, या मोठ्या तळ्यात उतरू. सर्पराजाची परवानगी मिळेपर्यंत आम्ही व्रजात परत जाणं योग्य नाही.
दिवसः को विना सूर्यं विना चन्द्रेण का निशा विना दुग्धेन का गावो विना कृष्णेन को व्रजः विनाकृता न यास्यामः कृष्णेनानेन गोकुलम्
सूर्याशिवाय दिवस कसा? चंद्राशिवाय रात्र कशी? दुधाशिवाय गायी कशा? कृष्णाशिवाय व्रज कसा? कृष्णाशिवाय आम्ही गोकुळात परत जाणार नाही.
इति गोपीवचः श्रुत्वा रौहिणेयो महाबलः उवाच गोपान् विधुरान् विलोक्य स्तिमितेक्षणः
गोप्यांची ही वाक्यं ऐकून, बलवान रोहिणीपुत्राने, दुःखी आणि गप्प बसलेल्या गवळ्यांकडे पाहून बोलायला सुरुवात केली.
नन्दं च दीनम् अत्यर्थं न्यस्तदृष्टिं सुतानने मूर्छाकुलां यशोदां च कृष्णमाहात्म्यसंज्ञया
त्याने पाहिलं की नंदगोप फारच दुःखी, मुलाच्या चेहऱ्याकडे नजर लावून बसला आहे, आणि यशोदा कृष्णाच्या महात्म्याचा विचार करत, व्याकुळ झाली आहे.
किम् अयं देवदेवेश भावो ऽयं मानुषस् त्वया व्यज्यते स्वं तम् आत्मानं किम् अन्यं त्वं न वेत्सि यत्
देवतांचा स्वामी, हे मानवासारखं वागणं तू का दाखवत आहेस? तुझं खरं रूप प्रकट कर. तुला स्वतःचं स्वरूप माहीत नाही का?
त्वम् अस्य जगतो नाभिः सुराणाम् एव चाश्रयः कर्तापहर्ता पाता च त्रैलोक्यं त्वं त्रयीमयः
तू या जगाचा आधार आहेस, देवतांचाही आश्रय आहेस. तीनही लोकांचा निर्माण करणारा, नाश करणारा आणि पालन करणारा तूच आहेस, आणि तीन वेदांचं मूर्तिमंत रूप आहेस.
अत्रावतीर्णयोः कृष्ण गोपा एव हि बान्धवाः गोप्यश् च सीदतः कस्मात् त्वं बन्धून् समुपेक्षसे
इथे, कृष्णा, गवळेच तुझे आप्त आहेत, कारण तू अवतरला आहेस. गोप्या इथे बसल्या आहेत—मग तू आप्तांना दुर्लक्ष का करतोस?
दर्शितो मानुषो भावो दर्शितं बालचेष्टितम् तद् अयं दम्यतां कृष्ण दुरात्मा दशनायुधः
तू मानवासारखं वागणं आणि बाललीला दाखवलीस; आता, कृष्णा, या दुष्ट, तीक्ष्णदात असलेल्या सर्पाला जिंक.
इति संस्मारितः कृष्णः स्मितभिन्नौष्ठसंपुटः आस्फाल्य मोचयाम् आस स्वं देहं भोगबन्धनात्
असं स्मरण करून दिल्यावर, कृष्णाने हसत, फडांवर जोरात पाय मारले आणि स्वतःला त्या सर्पाच्या वेढ्यातून सोडवलं.
आनाम्य चापि हस्ताभ्याम् उभाभ्यां मध्यमं फणम् आरुह्य भुग्नशिरसः प्रननर्तोरुविक्रमः
कृष्णाने वाकून, दोन्ही हातांनी मधल्या फडावर चढून, डोकं झुकवून, आपल्या मोठ्या पराक्रमाने त्यावर नृत्य केलं.