गोपपुत्रैः समं वत्सांश् चारयन्तौ विचेरतुः कालेन गच्छता तौ तु सप्तवर्षौ बभूवतुः
गोपाळ मुलांसोबत वासरं राखत, ते दोघे इकडे तिकडे फिरत; काळ जसा गेला, तसं ते सात वर्षांचे झाले.
सर्वस्य जगतः पालौ वत्सपालौ महाव्रजे प्रावृट्कालस् ततो ऽतीव मेघौघस्थगिताम्बरः
मोठ्या व्रजात वासरं राखणारे हे दोघेच अख्ख्या जगाचे रक्षण करणारे झाले; मग पावसाळा आला आणि आकाश ढगांनी पूर्ण भरलं.
बभूव वारिधाराभिर् ऐक्यं कुर्वन् दिशाम् इव प्ररूढनवपुष्पाढ्या शक्रगोपवृता मही
पावसाच्या धारा जणू सगळ्या दिशांना एकत्र आणत होत्या; नव्या फुलांनी आणि इंद्रगोप किड्यांनी भरलेली पृथ्वी सुंदर दिसत होती.
यथा मारकते वासीत् पद्मरागविभूषिता ऊहुर् उन्मार्गगामीनि निम्नगाम्भांसि सर्वतः
जसं पाचूवर माणिकांची शोभा असते, तसं प्रवाह बदलून वाहणाऱ्या नद्यांनी सर्वत्र वस्तू वाहून नेल्या.
मनांसि दुर्विनीतानां प्राप्य लक्ष्मीं नवाम् इव विकाले च यथाकामं व्रजम् एत्य महाबलौ गोपैः समानैः सहितौ चिक्रीडाते ऽमराव् इव
शिस्त नसलेल्या लोकांना नवी संपत्ती मिळाल्यावर जसं होतं तसं, त्या काळात, हे दोन्ही बलवान, आपल्या गोपमित्रांसह व्रजामध्ये अमरांसारखे खेळत होते.
एकदा तु विना रामं कृष्णो वृन्दावनं ययौ विचचार वृतो गोपैर् वन्यपुष्पस्रगुज्ज्वलः
एकदा रामाशिवाय कृष्ण वृंदावनात गेला; त्याच्यासोबत गोपाळ होते आणि तो वनफुलांच्या माळांनी उजळून गेला होता.
स जगामाथ कालिन्दीं लोलकल्लोलशालिनीम् तीरसंलग्नफेनौघैर् हसन्तीम् इव सर्वतः
मग तो यमुनेला गेला, जिच्या लाटा खेळत होत्या, काठावर फेसाच्या राशी जणू हसत होत्या.
तस्यां चातिमहाभीमं विषाग्निकणदूषितम् ह्रदं कालीयनागस्य ददर्शातिविभीषणम्
तिथे त्याने काळिय नावाच्या नागाचं, विषारी अग्नीच्या थेंबांनी दूषित झालेलं, अतिशय भयंकर असं सरोवर पाहिलं.
विषाग्निना विसरता दग्धतीरमहातरुम् वाताहताम्बुविक्षेपस्पर्शदग्धविहंगमम्
विषारी आगीने नदीच्या काठावरची मोठी झाडं जळून गेली आणि वाऱ्याने उडालेल्या पाण्याच्या शिंपड्यांनी पक्षीही भाजून निघाले.
तम् अतीव महारौद्रं मृत्युवक्त्रम् इवापरम् विलोक्य चिन्तयाम् आस भगवान् मधुसूदनः
तो अत्यंत भयंकर प्रसंग, जणू मृत्यूचं दुसरं तोंडच, पाहून भगवान मधुसूदन विचार करू लागले.
अस्मिन् वसति दुष्टात्मा कालीयो ऽसौ विषायुधः यो मया निर्जितस् त्यक्त्वा दुष्टो नष्टः पयोनिधौ
इथे तो दुष्ट काळियाच राहतो, विषारी शस्त्र घेऊन. ज्याला मी एकदा हरवलं आणि जो समुद्रात जाऊन लपला.
तेनेयं दूषिता सर्वा यमुना सागरंगमा न नरैर् गोधनैर् वापि तृषार्तैर् उपभुज्यते
त्याच्यामुळे ही सगळी यमुना, जी समुद्राकडे जाते, दूषित झाली आहे. आता माणसं, गुरं किंवा तहानलेले कुणीही तिचा उपयोग करू शकत नाहीत.
तद् अस्य नागराजस्य कर्तव्यो निग्रहो मया नित्यत्रस्ताः सुखं येन चरेयुर् व्रजवासिनः
म्हणून या नागराजाला मी आवर घालायलाच हवा, जेणेकरून नेहमी घाबरलेले व्रजवासी सुखाने राहू शकतील.
एतदर्थं नृलोके ऽस्मिन्न् अवतारो मया कृतः यद् एषाम् उत्पथस्थानां कार्या शास्तिर् दुरात्मनाम्
याच कारणासाठी मी माणसांच्या जगात जन्म घेतला आहे—जे वाईट मार्गावर गेले आहेत, अशा दुष्टांना शिस्त लावण्यासाठी.
तद् एतन् नातिदूरस्थं कदम्बम् उरुशाखिनम् अधिरुह्योत्पतिष्यामि ह्रदे ऽस्मिञ् जीवनाशिनः
मग मी इथून फार दूर नसलेल्या, मोठ्या फांद्या असलेल्या कदंबाच्या झाडावर चढून या प्राणघातक तळ्यात उडी मारतो.
इत्थं विचिन्त्य बद्ध्वा च गाढं परिकरं ततः निपपात ह्रदे तत्र सर्पराजस्य वेगतः
असं ठरवून, कपडा घट्ट बांधून, तो लगेच नागराजाच्या तळ्यात वेगाने उडी मारतो.
तेनापि पतता तत्र क्षोभितः स महाह्रदः अत्यर्थदूरजातांश् च तांश् चासिञ्चन् महीरुहान्
त्याच्या त्या उडीनं तो मोठा तळे ढवळून निघालं आणि दूरवरच्या झाडांवर पाणी उडालं.
ते ऽहिदुष्टविषज्वालातप्ताम्बुतपनोक्षिताः जज्वलुः पादपाः सद्यो ज्वालाव्याप्तदिगन्तराः
त्या झाडांना नागाच्या विषारी ज्वाळांनी आणि उष्ण पाण्याने इतकं तापवलं की, ते ताबडतोब पेटून सगळीकडे ज्वाळा पसरल्या.
आस्फोटयाम् आस तदा कृष्णो नागह्रदं भुजैः तच्छब्दश्रवणाच् चाथ नागराजो ऽभ्युपागमत्
मग कृष्णानं हातांनी नागाच्या तळ्यात जोरात आपटले. तो आवाज ऐकून नागराज तिथे आला.
आताम्रनयनः कोपाद् विषज्वालाकुलैः फणैः वृतो महाविषैश् चान्यैर् अरुणैर् अनिलाशनैः
रागाने त्याच्या डोळ्यांत लाल रंग भरला होता, फणांमधून विषाच्या ज्वाळा निघत होत्या, आणि त्याच्या आजूबाजूला इतर मोठे, लाल, वाऱ्याला गिळणारे सर्प होते.
नागपत्न्यश् च शतशो हारिहारोपशोभिताः प्रकम्पिततनूत्क्षेपचलत्कुण्डलकान्तयः
शेकडो नागपत्न्या सुंदर दागिन्यांनी सजलेल्या, त्यांची शरीरं थरथरत होती, कुंडलं हलत होती आणि त्या सर्वजणी तिथे तेजाने चमकत होत्या.
ततः प्रवेष्टितः सर्पैः स कृष्णो भोगबन्धनैः ददंशुश् चापि ते कृष्णं विषज्वालाविलैर् मुखैः
मग कृष्णाला सर्पांनी त्यांच्या वेटोळ्यांनी वेढलं आणि विषारी ज्वाळांनी भरलेल्या तोंडांनी त्याला दंश केला.
तं तत्र पतितं दृष्ट्वा नागभोगनिपीडितम् गोपा व्रजम् उपागत्य चुक्रुशुः शोकलालसाः
कृष्ण तिथे पडलेला, नागाच्या वेटोळ्यांनी दाबलेला पाहून गवळ्यांनी दुःखाने भरून व्रजात धावत जाऊन हंबरडा फोडला.
एष कृष्णो गतो मोहमग्नो वै कालिये ह्रदे भक्ष्यते सर्पराजेन तद् आगच्छत मा चिरम्
"कृष्ण बेशुद्ध झाला आहे, तो काळियाच्या तळ्यात बुडालाय, नागराज त्याला गिळतोय—लवकर या, वेळ घालवू नका!"
एतच् छ्रुत्वा ततो गोपा वज्रपातोपमं वचः गोप्यश् च त्वरिता जग्मुर् यशोदाप्रमुखा ह्रदम्
हे वज्रासारखं बोल ऐकून गवळ्यांनी आणि यशोदा पुढे असलेल्या गवळणींनी ताबडतोब तळ्याकडे धाव घेतली.
हा हा क्वासाव् इति जनो गोपीनाम् अतिविह्वलः यशोदया समं भ्रान्तो द्रुतः प्रस्खलितो ययौ
"हाय! हाय! तो कुठे आहे?" असं ओरडत, गवळणींना फारच काळजी वाटली, सगळे यशोदेसोबत घाईघाईने, धडपडत तिथे गेले.
नन्दगोपश् च गोपाश् च रामश् चाद्भुतविक्रमः त्वरितं यमुनां जग्मुः कृष्णदर्शनलालसाः
नंदगोप, इतर गवळण, आणि अद्भुत पराक्रम असलेला राम, कृष्णाचं दर्शन घेण्यासाठी आतुर होऊन, पटकन यमुनाकाठी गेले.
ददृशुश् चापि ते तत्र सर्पराजवशंगतम् निष्प्रयत्नं कृतं कृष्णं सर्पभोगेन वेष्टितम्
ते सगळे तिथे गेले आणि त्यांनी पाहिलं की कृष्ण सर्पराजाच्या वश झालेला, काहीच हालचाल न करता, सर्पाच्या फडांनी घट्ट वेढलेला आहे.
नन्दगोपश् च निश्चेष्टः पश्यन् पुत्रमुखं भृशम् यशोदा च महाभागा बभूव मुनिसत्तमाः
नंदगोप आपल्या मुलाच्या चेहऱ्याकडे टक लावून बघत, पूर्णपणे असहाय्य उभा राहिला. यशोदा, फार भाग्यवती, गोंधळून गेली.
गोप्यस् त्व् अन्या रुदत्यश् च ददृशुः शोककातराः प्रोचुश् च केशवं प्रीत्या भयकातरगद्गदम्
इतर गवळणी रडत, दुःखाने व्याकुळ झाल्या, त्यांनी हे दृश्य पाहिलं आणि भीतीने थरथरत, प्रेमाने केशवाला बोलू लागल्या.