रुदता दृष्टम् अस्माभिः पादविक्षेपताडितम् शकटं परिवृत्तं वै नैतद् अन्यस्य चेष्टितम्
'आम्ही त्याला रडताना आणि पायाने मारताना पाहिले; गाडी उलटली. हे दुसऱ्या कुणी केले नाही.'
ततः पुनर् अतीवासन् गोपा विस्मितचेतसः नन्दगोपो ऽपि जग्राह बालम् अत्यन्तविस्मितः
मग पुन्हा गोप आश्चर्यचकित होऊन बसले आणि नंदगोपही अत्यंत आश्चर्याने बाळाला उचलून घेतले.
यशोदा विस्मयारूढा भग्नभाण्डकपालकम् शकटं चार्चयाम् आस दधिपुष्पफलाक्षतैः
यशोदा आश्चर्यचकित झाली. तिने फुटलेल्या मडक्यांच्या तुकड्यांना आणि उलटलेल्या गाड्याला दही, फुले, फळं आणि अक्षता वाहून पूजा केली.
गर्गश् च गोकुले तत्र वसुदेवप्रचोदितः प्रच्छन्न एव गोपानां संस्कारम् अकरोत् तयोः
गोकुळात, वसुदेव यांच्या सांगण्यावरून गर्गांनी गुपचूपपणे गवळ्यांपासून लपवून त्या दोन्ही मुलांचा संस्कार केला.
ज्येष्ठं च रामम् इत्य् आह कृष्णं चैव तथापरम् गर्गो मतिमतां श्रेष्ठो नाम कुर्वन् महामतिः
गर्ग ऋषींनी मोठ्या मुलाचं नाव राम आणि दुसऱ्याचं कृष्ण असं ठेवलं. बुद्धिमान गर्गांनी दोघांना योग्य नावं दिली.
अल्पेनैव हि कालेन विज्ञातौ तौ महाबलौ घृष्टजानुकरौ विप्रा बभूवतुर् उभाव् अपि
थोड्याच दिवसांत, दोन्ही बाळं खेळून-खेळून गुडघे खरवडून घेत, मोठ्या बळाचे म्हणून ब्राह्मणांमध्ये प्रसिद्ध झाली.
करीषभस्मदिग्धाङ्गौ भ्रममाणाव् इतस् ततः न निवारयितुं शक्ता यशोदा तौ न रोहिणी
गायीच्या शेणाच्या राखेने अंग माखून, इकडे-तिकडे धावत असताना, यशोदा किंवा रोहिणी त्यांना थांबवूच शकल्या नाहीत.
गोवाटमध्ये क्रीडन्तौ वत्सवाटगतौ पुनः तदहर्जातगोवत्सपुच्छाकर्षणतत्परौ
गायींच्या वाड्यात खेळता-खेळता, ते दोघं वासरांच्या जागी गेले आणि त्याच दिवशी नव्या वासरांच्या शेपटी ओढण्यात दंग झाले.
यदा यशोदा तौ बालाव् एकस्थानचराव् उभौ शशाक नो वारयितुं क्रीडन्ताव् अतिचञ्चलौ
यशोदा जेंव्हा दोन्ही बाळं एकत्र खेळताना पाहायची, तेंव्हा त्यांच्या खोडकरपणामुळे तिला त्यांना थांबवता येईना.
दाम्ना बद्ध्वा तदा मध्ये निबबन्ध उलूखले कृष्णम् अक्लिष्टकर्माणम् आह चेदम् अमर्षिता
मग यशोदा वैतागून, काहीही दोष नसलेल्या कृष्णाला मधोमध उखळाला दोरीने बांधलं आणि म्हणाली—
यदि शक्तो ऽसि गच्छ त्वम् अतिचञ्चलचेष्टित
"तुला जमत असेल तर, आता जा, आणि तुझ्या या खोडकरपणाचं दाखवून दे!"
इत्य् उक्त्वा च निजं कर्म सा चकार कुटुम्बिनी व्यग्रायाम् अथ तस्यां स कर्षमाण उलूखलम्
असं म्हणून ती घरकामाला लागली. ती व्यग्र असताना कृष्णाने उखळ ओढायला सुरुवात केली.
यमलार्जुनयोर् मध्ये जगाम कमलेक्षणः कर्षता वृक्षयोर् मध्ये तिर्यग् एवम् उलूखलम्
कमळासारख्या डोळ्यांचा कृष्ण उखळ ओढत, त्या दोन यमलार्जुन झाडांच्या मधून गेला.
भग्नाव् उत्तुङ्गशाखाग्रौ तेन तौ यमलार्जुनौ ततः कटकटाशब्दसमाकर्णनकातरः
कृष्णाने ओढलेल्या उखळामुळे, उंच फांद्या असलेली ती दोन यमलार्जुन झाडं कोसळली, आणि मोठा आवाज झाला म्हणून सगळे घाबरले.
आजगाम व्रजजनो ददृशे च महाद्रुमौ भग्नस्कन्धौ निपातितौ भग्नशाखौ महीतले
व्रजातील लोक धावत आले आणि त्यांनी पाहिलं—ती दोन मोठी झाडं तुटून, फांद्या मोडून, जमिनीवर पडली आहेत.
ददर्श चाल्पदन्तास्यं स्मितहासं च बालकम् तयोर् मध्यगतं बद्धं दाम्ना गाढं तथोदरे
त्यांनी पाहिलं—थोडेच दात आलेला, हसरा कृष्ण त्या दोन झाडांच्या मध्ये, कमरेला घट्ट दोरीने बांधलेला उभा आहे.
ततश् च दामोदरतां स ययौ दामबन्धनात् गोपवृद्धास् ततः सर्वे नन्दगोपपुरोगमाः
त्या वेळी, दोरीने बांधल्यामुळे त्याला 'दामोदर' हे नाव पडलं. मग नंदगोपासह सगळे गवळ्यांचे मोठे लोक एकत्र आले.
मन्त्रयाम् आसुर् उद्विग्ना महोत्पातातिभीरवः स्थानेनेह न नः कार्यं व्रजामो ऽन्यन् महावनम्
त्या भयानक अपशकुनांनी सगळे घाबरले आणि एकत्र चर्चा करू लागले—'इथे राहणं योग्य नाही; आपण दुसऱ्या मोठ्या वनात जाऊया.'
उत्पाता बहवो ह्य् अत्र दृश्यन्ते नाशहेतवः पूतनाया विनाशश् च शकटस्य विपर्ययः
इथे अनेक अपशकुन दिसत आहेत, नाशाचे कारण ठरत आहेत—पूतनेचा मृत्यू, गाड्याचं उलटणं—
विना वातादिदोषेण द्रुमयोः पतनं तथा वृन्दावनम् इतः स्थानात् तस्माद् गच्छाम मा चिरम्
आणि वारा वगैरे काहीही कारण नसताना झाडं कोसळली. म्हणून, आपण इथून लवकर व्रुंदावनात जाऊया.'
यावद् भौममहोत्पातदोषो नाभिभवेद् व्रजम् इति कृत्वा मतिं सर्वे गमने ते व्रजौकसः
जोपर्यंत मोठा आपत्ती व्रजावर येत नाही, तोपर्यंत आपण इथून जावं असं सर्व व्रजवासींनी ठरवलं.
ऊचुः स्वं स्वं कुलं शीघ्रं गम्यतां मा विलम्ब्यताम् ततः क्षणेन प्रययुः शकटैर् गोधनैस् तथा
ते म्हणाले, 'प्रत्येकाने लवकर आपल्या कुटुंबाकडे चला, वेळ दवडू नका.' मग क्षणातच सगळे गाड्या आणि गायी घेऊन निघाले.
यूथशो वत्सपालीश् च कालयन्तो व्रजौकसः सर्वावयवनिर्धूतं क्षणमात्रेण तत् तदा
गटागटाने वासरं राखणारे मुले आणि मुली एकमेकांना हाक मारत, क्षणातच आपली सगळी सामानं मागे सोडून निघून गेले.
काककाकीसमाकीर्णं व्रजस्थानम् अभूद् द्विजाः वृन्दावनं भगवता कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा
हे द्विजांनो, व्रजाचं ठिकाण कावळे आणि कावळिणींनी भरून गेलं; भगवंत श्रीकृष्ण, ज्यांची कर्मे थकवा न येणारी आहेत, त्यांनी वृंदावनाचं ध्यान केलं.
शुभेन मनसा ध्यातं गवां वृद्धिम् अभीप्सता ततस् तत्रातिरुक्षे ऽपि धर्मकाले द्विजोत्तमाः
शुद्ध मनाने, गायी वाढाव्यात म्हणून, त्यांनी त्याचं चिंतन केलं; म्हणून, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, त्या पुण्य काळात तिथे—
प्रावृट्काल इवाभूच् च नवशष्पं समन्ततः स समावासितः सर्वो व्रजो वृन्दावने ततः
सर्वत्र ताजं गवत उगवलं आणि जणू पावसाळा आला; मग सगळा व्रज वृंदावनात वसला.
शकटीवाटपर्यन्तचन्द्रार्धाकारसंस्थितिः वत्सबालौ च संवृत्तौ रामदामोदरौ ततः
गाड्या आणि वाड्यांची रचना अर्धचंद्रासारखी केली गेली; आणि तिथेच राम आणि दामोदर हे दोघे मोठे झाले.
तत्र स्थितौ तौ च गोष्ठे चेरतुर् बाललीलया बर्हिपत्त्रकृतापीडौ वन्यपुष्पावतंसकौ
ते दोघे गोकुळात राहून, बाललीलांमध्ये रमले, त्यांच्या डोक्यावर मोरपीस आणि जंगलातील फुलांची माळ होती.
गोपवेणुकृतातोद्यपत्त्रवाद्यकृतस्वनौ काकपक्षधरौ बालौ कुमाराव् इव पावकौ
गोपाळांच्या वेणू आणि पानांच्या वाद्यांनी ते संगीत वाजवत, दोघेही कावळ्याच्या पंखासारखे केस असलेले, अग्नीच्या जुळ्या ज्वाळांसारखे तेजस्वी दिसत होते.
हसन्तौ च रमन्तौ च चेरतुस् तन् महद् वनम् क्वचिद् धसन्ताव् अन्योन्यं क्रीडमानौ तथा परैः
हसत आणि आनंद घेत, ते त्या मोठ्या जंगलात फिरत; कधी एकमेकांशी, तर कधी इतरांसोबत खेळत आणि हसत.