सहस्रयुगपर्यन्तं नागपर्यङ्कगो विभुः योगनिद्रां समास्थाय स्वे महिम्नि व्यवस्थितः
तो महाशक्तिमान नागाच्या शय्येवर हजारो युगं योगनिद्रेत राहिला आणि आपल्या तेजात स्थित राहिला.
त्रैलोक्यम् उदरे कृत्वा जगत् स्थावरजङ्गमम् जनलोकगतैः सिद्धैः स्तूयमानो महर्षिभिः
त्याने स्थावर आणि जंगम असं संपूर्ण त्रैलोक्य आपल्या उदरात ठेवले, आणि जनलोकातील सिद्ध व महर्षी त्याची स्तुती करीत होते.
तस्य नाभौ समुत्पन्नं पद्मं दिक्पत्त्रमण्डितम् मरुत्किञ्जल्कसंयुक्तं गृहं पैतामहं वरम्
त्याच्या नाभीतून एक कमळ उमललं, दिशांना शोभणाऱ्या पाकळ्यांनी सजलेलं, वाऱ्याच्या केसरांनी युक्त, ते उत्तम पितृगृह होतं.
यत्र ब्रह्मा समुत्पन्नो देवदेवश् चतुर्मुखः तदा कर्णमलोद्भूतौ दानवौ मधुकैटभौ
त्यावर ब्रह्मा, देवांचा देव आणि चतुर्मुख, जन्मला; त्याच वेळी त्याच्या कानातील मेणातून मधु आणि कैटभ हे दानव जन्मले.
महाबलौ महावीर्यौ ब्रह्माणं हन्तुम् उद्यतौ जघान तौ दुराधर्षौ उत्थाय शयनोदधेः
ते दोघं महाबली आणि महाशक्तिशाली होते, ब्रह्माचा वध करायला निघाले; पण तो समुद्राच्या शय्येवरून उठून त्यांनी त्या दोघांचा संहार केला.
एवमादींस् तथैवान्यान् असंख्यातुम् इहोत्सहे अवतारो ह्य् अजस्येह माथुरः सांप्रतस् त्व् अयम्
अशा प्रकारे आणि असंख्य रूपांनी अजन्मा प्रभू पृथ्वीवर अवतार घेतो; आता सध्याचा अवतार मथुरेत आहे.
इति सा सात्त्विकी मूर्तिर् अवतारं करोति च प्रद्युम्नेति समाख्याता रक्षाकर्मण्य् अवस्थिता
ही सात्त्विक मूर्ती अवतार घेते आणि तिला 'प्रद्युम्न' असे नाव आहे. ती संरक्षणाच्या कार्यात नेहमी स्थिर असते.
देवत्वे ऽथ मनुष्यत्वे तिर्यग्योनौ च संस्थिता गृह्णाति तत्स्वभावश् च वासुदेवेच्छया सदा
ती मूर्ती देव, मनुष्य किंवा प्राणी यापैकी कुठल्याही रूपात असो, वासुदेवाच्या इच्छेने नेहमी त्या अवस्थेला अनुरूप असा स्वभाव धारण करते.
ददात्य् अभिमतान् कामान् पूजिता सा द्विजोत्तमाः एवं मया समाख्यातः कृतकृत्यो ऽपि यः प्रभुः मानुषत्वं गतो विष्णुः शृणुध्वं चोत्तरं पुनः
हे श्रेष्ठ द्विजांनो, तिची भक्ती केली असता ती इच्छित मनोकामना पूर्ण करते. मी असा तो प्रभू सांगितला, जो सर्व काही साध्य असूनही मनुष्यरूप घेतो. आता पुढे ऐका.
शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः प्रवक्ष्यामि समासतः अवतारं हरेश् चात्र भारावतरणेच्छया
हे श्रेष्ठ मुनीहो, मी येथे हरिचा अवतार, जो पृथ्वीवरील भार कमी करण्यासाठी झाला, तो थोडक्यात सांगतो, ऐका.
यदा यदा त्व् अधर्मस्य वृद्धिर् भवति भो द्विजाः धर्मश् च ह्रासम् अभ्येति तदा देवो जनार्दनः
हे द्विजांनो, जेव्हा जेव्हा अधर्म वाढतो आणि धर्माचा क्षय होतो, तेव्हा जनार्दन देव—
अवतारं करोत्य् अत्र द्विधा कृत्वात्मनस् तनुम् साधूनां रक्षणार्थाय धर्मसंस्थापनाय च
—आपले रूप दोन भागांत विभागून, सज्जनांचे रक्षण आणि धर्माची स्थापना करण्यासाठी येथे अवतार घेतो.
दुष्टानां निग्रहार्थाय अन्येषां च सुरद्विषाम् प्रजानां रक्षणार्थाय जायते ऽसौ युगे युगे
दुष्टांचा आणि देवद्वेष्ट्यांचा नाश करण्यासाठी, तसेच प्रजांचे रक्षण करण्यासाठी तो प्रत्येक युगात जन्म घेतो.
पुरा किल मही विप्रा भूरिभारावपीडिता जगाम धरणी मेरौ समाजे त्रिदिवौकसाम्
पूर्वी एकदा, हे ब्राह्मणांनो, पृथ्वीला मोठ्या भाराने त्रास झाला आणि ती स्वर्गातील देवांच्या सभेत, मेरू पर्वतावर गेली.
सब्रह्मकान् सुरान् सर्वान् प्रणिपत्याथ मेदिनी कथयाम् आस तत् सर्वं खेदात् करुणभाषिणी
तेथे, ब्रह्मासह सर्व देवांना वंदन करून, ती पृथ्वी दु:खाने आणि करूणेने सर्व गोष्टी सांगू लागली.
अग्निः सुवर्णस्य गुरुर् गवां सूर्यो ऽपरो गुरुः ममाप्य् अखिललोकानां वन्द्यो नारायणो गुरुः
सोने शुद्ध करण्यासाठी अग्नी गुरु आहे, गायींसाठी सूर्य गुरु आहे; पण माझ्यासाठी आणि सर्व लोकांसाठी नारायणच खरा गुरु आहे.
तत्सांप्रतम् इमे दैत्याः कालनेमिपुरोगमाः मर्त्यलोकं समागम्य बाधन्ते ऽहर्निशं प्रजाः
आता हे दैत्य, कालनेमि यांच्या नेतृत्वाखाली, मर्त्यलोकात येऊन, लोकांना रात्रंदिवस त्रास देत आहेत.
कालनेमिर् हतो यो ऽसौ विष्णुना प्रभविष्णुना उग्रसेनसुतः कंसः संभूतः सुमहासुरः
जो कालनेमि विष्णूंनी मारला होता, तोच आता उग्रसेनाचा पुत्र कंस म्हणून, अत्यंत बलवान असुर जन्माला आला आहे.
अरिष्टो धेनुकः केशी प्रलम्बो नरकस् तथा सुन्दो ऽसुरस् तथात्युग्रो बाणश् चापि बलेः सुतः
अरिष्ट, धेनुक, केशी, प्रलंब, नरक, आणि अत्यंत भयंकर असा असुर सुंद, तसेच बळीचा पुत्र बाण—
तथान्ये च महावीर्या नृपाणां भवनेषु ये समुत्पन्ना दुरात्मानस् तान् न संख्यातुम् उत्सहे
—आणि असे अनेक महान वीर, जे राजांच्या राजवाड्यांत जन्मलेले, दुष्ट मनाचे आहेत, त्यांची संख्या मी सांगू शकत नाही.
अक्षौहिण्यो हि बहुला दिव्यमूर्तिधृताः सुराः महाबलानां दृप्तानां दैत्येन्द्राणां ममोपरि
अनेक अक्षौहिणी देव, दिव्य रूप घेऊन, माझ्यावर आले आहेत; त्यांना सामोरे जाणारे हे गर्विष्ठ आणि बलाढ्य दैत्यांचे नायक आहेत.
तद्भूरिभारपीडार्ता न शक्नोम्य् अमरेश्वराः विभर्तुम् आत्मानम् अहम् इति विज्ञापयामि वः
म्हणून, हे अमरांच्या अधिपतींनो, या मोठ्या भाराने मी खूपच त्रस्त झाले आहे, आता मला स्वतःला सांभाळणे शक्य नाही; म्हणून मी तुम्हाला हे कळवते.
क्रियतां तन् महाभागा मम भारावतारणम् यथा रसातलं नाहं गच्छेयम् अतिविह्वला
म्हणून, हे अत्यंत भाग्यवान देवहो, माझा भार कमी करण्यासाठी जे करणे आवश्यक आहे ते करा, म्हणजे मी या ओझ्याने थकून पाताळात जाऊ नये.
इत्य् आकर्ण्य धरावाक्यम् अशेषैस् त्रिदशैस् ततः भुवो भारावतारार्थं ब्रह्मा प्राह च चोदितः
पृथ्वीचे हे बोलणे ऐकून, सर्व देवांनी तिचा भार कमी करण्यासाठी ब्रह्माला प्रवृत्त केले आणि मग ब्रह्मा बोलू लागला.
यद् आह वसुधा सर्वं सत्यम् एतद् दिवौकसः अहं भवो भवन्तश् च सर्वं नारायणात्मकम्
पृथ्वीने जे काही सांगितलं ते सर्व खरं आहे, हे स्वर्गातील वासीयांनो. मी, भव आणि तुम्ही सर्वजण, आपापल्या मूळात, नारायणाच्याच रूपात आहोत.
विभूतयस् तु यास् तस्य तासाम् एव परस्परम् आधिक्यं न्यूनता बाध्यबाधकत्वेन वर्तते
त्याच्या विभूतींमध्ये एकमेकांमध्ये श्रेष्ठता आणि कनिष्ठता असते, आणि त्या एकमेकांवर प्रभाव टाकत असतात.
तद् आगच्छत गच्छामः क्षीराब्धेस् तटम् उत्तमम् तत्राराध्य हरिं तस्मै सर्वं विज्ञापयाम वै
चला, आपण सर्व उत्तम क्षीरसागराच्या काठी जाऊया; तिथे आपण हरिची पूजा करून त्याला सर्व काही सांगूया.
सर्वदैव जगत्यर्थे स सर्वात्मा जगन्मयः स्वल्पांशेनावतीर्योर्व्यां धर्मस्य कुरुते स्थितिम्
संपूर्ण जगाच्या कल्याणासाठी, तो सर्वांचा आत्मा, जगात व्यापून, स्वतःच्या थोड्याशा अंशाने पृथ्वीवर अवतरतो आणि धर्माची स्थापना करतो.
इत्य् उक्त्वा प्रययौ तत्र सह देवैः पितामहः समाहितमना भूत्वा तुष्टाव गरुडध्वजम्
असं म्हणून, ब्रह्मदेव देवांबरोबर तिथे गेला; एकाग्र मनाने त्याने गरुडध्वजाची स्तुती केली.
नमो नमस् ते ऽस्तु सहस्रमूर्ते सहस्रबाहो बहुवक्त्रपाद नमो नमस् ते जगतः प्रवृत्ति विनाशसंस्थानपराप्रमेय
शतशः रूप असणाऱ्या, हजारो हात, अनेक तोंड आणि पाय असणाऱ्या, जगाच्या उत्पत्ती, नाश आणि पालनासाठी कार्य करणाऱ्या, अगम्य अशा तुला माझे पुन्हा पुन्हा नमस्कार असो.