ऋक्सामान्य् उद्गिरन् वक्त्रैर् यः पुनाति जगत्त्रयम् प्रणिपत्य तथेशानम् एकार्णवविनिर्गतम्
जो आपल्या मुखांनी ऋग्वेद आणि सामवेदाचा उच्चार करून तीनही लोकांना पावन करतो, त्या एकार्णवातून प्रकटलेल्या ईश्वराला मी वंदन करतो.
यस्यासुरगणा यज्ञान् विलुम्पन्ति न याजिनाम् प्रवक्ष्यामि मतं कृत्स्नं ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः
ज्याच्या असुरांचे समूह यज्ञ करणाऱ्यांचे यज्ञ लुटू शकत नाहीत — त्या अव्यक्त जन्म असणाऱ्या ब्रह्माचं संपूर्ण तत्त्व मी सांगतो.
येन सृष्टिं समुद्दिश्य धर्माद्याः प्रकटीकृताः आपो नारा इति प्रोक्ता मुनिभिस् तत्त्वदर्शिभिः
ज्याच्यामुळे सृष्टीसाठी धर्म वगैरे प्रकट झाले, आणि ज्याला सत्यदृष्टी असलेल्या मुनींनी 'नार' म्हणजे पाणी असं म्हटलं आहे.
अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः स देवो भगवान् सर्वं व्याप्य नारायणो विभुः
त्या पाण्यात पूर्वी त्याचं निवासस्थान होतं, म्हणून त्याला 'नारायण' असं म्हटलं जातं. तो सर्वत्र व्यापून असलेला, सर्वांचा स्वामी नारायण आहे.
चतुर्धा संस्थितो ब्रह्मा सगुणो निर्गुणस् तथा एका मूर्तिर् अनुद्देश्या शुक्लां पश्यन्ति तां बुधाः
ब्रह्मा चार प्रकारांनी अस्तित्वात आहे — सगुण आणि निर्गुण. एक अशी वर्णन न करता येणारी, शुद्ध मूर्ती आहे, ती ज्ञानी लोक पाहतात.
ज्वालामालावनद्धाङ्गी निष्ठा सा योगिनां परा दूरस्था चान्तिकस्था च विज्ञेया सा गुणातिगा
जिच्या अंगाला ज्वाळांची माळ आहे, ती योग्यांची परम साध्य आहे, दूर आणि जवळ अशी, आणि गुणांच्या पलीकडची म्हणून ओळखली जाते.
वासुदेवाभिधानासौ निर्ममत्वेन दृश्यते रूपवर्णादयस् तस्या न भावाः कल्पनामयाः
तिला 'वासुदेव' असं नाव आहे, ती निःस्वार्थपणे दिसते; तिचं रूप, रंग आणि इतर गुण हे कल्पनेचे परिणाम नाहीत.
आस्ते च सा सदा शुद्धा सुप्रतिष्ठैकरूपिणी द्वितीया पृथिवीं मूर्ध्ना शेषाख्या धारयत्य् अधः
ती नेहमी शुद्ध, एकच आणि स्थिर रूपात राहते; दुसरी, 'शेष' नावाची, पृथ्वीला खाली डोक्यावर धरून ठेवते.
तामसी सा समाख्याता तिर्यक्त्वं समुपागता तृतीया कर्म कुरुते प्रजापालनतत्परा
ती तामस स्वरूपाची आहे, प्राण्यांच्या रूपात प्रकटली आहे. तिसरं रूप जीवांची काळजी घेण्यात आणि कर्म करण्यात मग्न असतं.
सत्त्वोद्रिक्ता तु सा ज्ञेया धर्मसंस्थानकारिणी चतुर्थी जलमध्यस्था शेते पन्नगतल्पगा
ती सत्त्वगुणाने भरलेली असून, धर्माची स्थापना करणारी आहे. चौथं रूप पाण्यात मध्यभागी नागाच्या शय्येवर विश्रांती घेतं.
रजस् तस्या गुणः सर्गं सा करोति सदैव हि या तृतीया हरेर् मूर्तिः प्रजापालनतत्परा
राजस हा तिचा गुण आहे; ती नेहमी सृष्टीची निर्मिती करते—हे तिसरं रूप हरीचं असून, जीवांची रक्षा करण्यात तत्पर आहे.
सा तु धर्मव्यवस्थानं करोति नियतं भुवि प्रोद्धतान् असुरान् हन्ति धर्मव्युच्छित्तिकारिणः
ती पृथ्वीवर नेहमीच धर्माची स्थापना करते आणि धर्म नष्ट करणाऱ्या गर्विष्ठ असुरांचा नाश करते.
पाति देवान् सगन्धर्वान् धर्मरक्षापरायणान् यदा यदा च धर्मस्य ग्लानिः समुपजायते
ती देव आणि गंधर्व, जे धर्मरक्षणात तत्पर आहेत, त्यांची रक्षा करते; आणि जेव्हा जेव्हा धर्माचा क्षय होतो,
अभ्युत्थानम् अधर्मस्य तदात्मानं सृजत्य् असौ भूत्वा पुरा वराहेण तुण्डेनापो निरस्य च
आणि अधर्माचा उदय होतो, तेव्हा ती स्वतः प्रकट होते; पूर्वी वाराह रूप धारण करून तिने आपल्या सोंडेने पाणी दूर केले,
एकया दंष्ट्रयोत्खाता नलिनीव वसुंधरा कृत्वा नृसिंहरूपं च हिरण्यकशिपुर् हतः
आणि एका दाताने पृथ्वीला कमळासारखी वर उचलली; तसेच नरसिंह रूप घेऊन हिरण्यकशिपूचा वध केला.
विप्रचित्तिमुखाश् चान्ये दानवा विनिपातिताः वामनं रूपम् आस्थाय बलिं संयम्य मायया
विप्रचित्ती आणि इतर प्रमुख दानवांचाही नाश केला; वामन रूप धारण करून बळीला मायेमुळे जिंकले.
त्रैलोक्यं क्रान्तवान् एव विनिर्जित्य दितेः सुतान् भृगोर् वंशे समुत्पन्नो जामदग्न्यः प्रतापवान्
दितीच्या मुलांना जिंकून तिने त्रैलोक्य व्यापले; भृगुच्या वंशात जन्म घेऊन ती जमदग्नीचा पराक्रमी पुत्र झाली.
जघान क्षत्रियान् रामः पितुर् वधम् अनुस्मरन् तथात्रितनयो भूत्वा दत्तात्रेयः प्रतापवान्
रामाने, वडिलांच्या वधाचा बदला घेत, क्षत्रियांना नष्ट केले; तसेच अत्रीचा पुत्र म्हणून दत्तात्रेय हा तेजस्वी प्रकट झाला.
योगम् अष्टाङ्गम् आचख्याव् अलर्काय महात्मने रामो दाशरथिर् भूत्वा स तु देवः प्रतापवान्
त्याने अलर्क या महात्म्याला अष्टांग योग शिकवला; आणि दशरथाचा पुत्र म्हणून तो देव राम झाला.
जघान रावणं संख्ये त्रैलोक्यस्य भयंकरम् यदा चैकार्णवे सुप्तो देवदेवो जगत्पतिः
त्याने युद्धात त्रैलोक्याला भयकारक असलेल्या रावणाचा वध केला; आणि जेव्हा देवांचा देव, जगाचा स्वामी, एका समुद्रात झोपला,
सहस्रयुगपर्यन्तं नागपर्यङ्कगो विभुः योगनिद्रां समास्थाय स्वे महिम्नि व्यवस्थितः
तो महाशक्तिमान नागाच्या शय्येवर हजारो युगं योगनिद्रेत राहिला आणि आपल्या तेजात स्थित राहिला.
त्रैलोक्यम् उदरे कृत्वा जगत् स्थावरजङ्गमम् जनलोकगतैः सिद्धैः स्तूयमानो महर्षिभिः
त्याने स्थावर आणि जंगम असं संपूर्ण त्रैलोक्य आपल्या उदरात ठेवले, आणि जनलोकातील सिद्ध व महर्षी त्याची स्तुती करीत होते.
तस्य नाभौ समुत्पन्नं पद्मं दिक्पत्त्रमण्डितम् मरुत्किञ्जल्कसंयुक्तं गृहं पैतामहं वरम्
त्याच्या नाभीतून एक कमळ उमललं, दिशांना शोभणाऱ्या पाकळ्यांनी सजलेलं, वाऱ्याच्या केसरांनी युक्त, ते उत्तम पितृगृह होतं.
यत्र ब्रह्मा समुत्पन्नो देवदेवश् चतुर्मुखः तदा कर्णमलोद्भूतौ दानवौ मधुकैटभौ
त्यावर ब्रह्मा, देवांचा देव आणि चतुर्मुख, जन्मला; त्याच वेळी त्याच्या कानातील मेणातून मधु आणि कैटभ हे दानव जन्मले.
महाबलौ महावीर्यौ ब्रह्माणं हन्तुम् उद्यतौ जघान तौ दुराधर्षौ उत्थाय शयनोदधेः
ते दोघं महाबली आणि महाशक्तिशाली होते, ब्रह्माचा वध करायला निघाले; पण तो समुद्राच्या शय्येवरून उठून त्यांनी त्या दोघांचा संहार केला.
एवमादींस् तथैवान्यान् असंख्यातुम् इहोत्सहे अवतारो ह्य् अजस्येह माथुरः सांप्रतस् त्व् अयम्
अशा प्रकारे आणि असंख्य रूपांनी अजन्मा प्रभू पृथ्वीवर अवतार घेतो; आता सध्याचा अवतार मथुरेत आहे.
इति सा सात्त्विकी मूर्तिर् अवतारं करोति च प्रद्युम्नेति समाख्याता रक्षाकर्मण्य् अवस्थिता
ही सात्त्विक मूर्ती अवतार घेते आणि तिला 'प्रद्युम्न' असे नाव आहे. ती संरक्षणाच्या कार्यात नेहमी स्थिर असते.
देवत्वे ऽथ मनुष्यत्वे तिर्यग्योनौ च संस्थिता गृह्णाति तत्स्वभावश् च वासुदेवेच्छया सदा
ती मूर्ती देव, मनुष्य किंवा प्राणी यापैकी कुठल्याही रूपात असो, वासुदेवाच्या इच्छेने नेहमी त्या अवस्थेला अनुरूप असा स्वभाव धारण करते.
ददात्य् अभिमतान् कामान् पूजिता सा द्विजोत्तमाः एवं मया समाख्यातः कृतकृत्यो ऽपि यः प्रभुः मानुषत्वं गतो विष्णुः शृणुध्वं चोत्तरं पुनः
हे श्रेष्ठ द्विजांनो, तिची भक्ती केली असता ती इच्छित मनोकामना पूर्ण करते. मी असा तो प्रभू सांगितला, जो सर्व काही साध्य असूनही मनुष्यरूप घेतो. आता पुढे ऐका.
शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः प्रवक्ष्यामि समासतः अवतारं हरेश् चात्र भारावतरणेच्छया
हे श्रेष्ठ मुनीहो, मी येथे हरिचा अवतार, जो पृथ्वीवरील भार कमी करण्यासाठी झाला, तो थोडक्यात सांगतो, ऐका.