येन विश्वम् इदं व्याप्तम् अजेन सचराचरम् आविर्भावतिरोभावदृष्टादृष्टविलक्षणम्
ज्याच्यामुळे हे सगळं विश्व, जड आणि जंगम, व्यापून राहिलं आहे — जो अजन्मा आहे, प्रकट आणि अप्रकट, दिसणारा आणि न दिसणारा, आणि सर्वांपेक्षा वेगळा आहे.
वदन्ति यत् सृष्टम् इति तथैवाप्य् उपसंहृतम् ब्रह्मणे चादिदेवाय नमस्कृत्य समाधिना
ज्याला सृष्टी आणि संहार असं म्हटलं जातं, ते ब्रह्माला, आदिदेवाला वंदन करून, ध्यानाने समजून येतं.
अविकाराय शुद्धाय नित्याय परमात्मने सदैकरूपरूपाय जिष्णवे विष्णवे नमः
परिवर्तन न होणाऱ्या, शुद्ध, नित्य, परमात्मा, नेहमी एकच रूप असणाऱ्या, विजयी विष्णूला नमस्कार.
नमो हिरण्यगर्भाय हरये शंकराय च वासुदेवाय ताराय सर्गस्थित्यन्तकारिणे
हिरण्यगर्भ, हरि, शंकर, वासुदेव, तारक, सृष्टीची निर्मिती, पालन आणि संहार करणाऱ्या त्या देवाला नमस्कार.
एकानेकस्वरूपाय स्थूलसूक्ष्मात्मने नमः अव्यक्तव्यक्तभूताय विष्णवे मुक्तिहेतवे
एक आणि अनेक रूप असणाऱ्या, स्थूल आणि सूक्ष्म स्वरूप असणाऱ्या, प्रकट आणि अप्रकट असणाऱ्या, मुक्तीचा कारण असणाऱ्या विष्णूला नमस्कार.
सर्गस्थितिविनाशानां जगतो यो जगन्मयः मूलभूतो नमस् तस्मै विष्णवे परमात्मने
सृष्टी, स्थिती आणि संहार यांचा मूळ कारण, जगाचा आधार, परमात्मा विष्णूला नमस्कार.
आधारभूतं विश्वस्याप्य् अणीयांसम् अणीयसाम् प्रणम्य सर्वभूतस्थम् अच्युतं पुरुषोत्तमम्
ज्याच्यामुळे हे विश्व आधारलेलं आहे, जो सर्वात सूक्ष्म आहे, सर्व प्राण्यांमध्ये वास करणारा, अच्युत, श्रेष्ठ पुरुष — त्याला वंदन.
ज्ञानस्वरूपम् अत्यन्तं निर्मलं परमार्थतः तम् एवार्थस्वरूपेण भ्रान्तिदर्शनतः स्थितम्
ज्याचं स्वरूप ज्ञान आहे, अत्यंत निर्मळ आणि खऱ्या अर्थाने शुद्ध, जो सर्व वस्तूंच्या खरी स्वरूपात आहे, पण भ्रमामुळे वेगळा दिसतो.
विष्णुं ग्रसिष्णुं विश्वस्य स्थितिसर्गे तथा प्रभुम् अनादिं जगताम् ईशम् अजम् अक्षयम् अव्ययम्
जगाच्या संहारावेळी सर्वांना आपल्यात सामावणारा, सृष्टी आणि पालनाचा स्वामी, अनादी, सर्व जगाचा अधिपती, अजन्मा, अविनाशी आणि न बदलणारा विष्णू.
कथयामि यथा पूर्वं यक्षाद्यैर् मुनिसत्तमैः पृष्टः प्रोवाच भगवान् अब्जयोनिः पितामहः
पूर्वी श्रेष्ठ मुनी आणि यक्षांनी विचारल्यावर, कमळातून जन्मलेल्या पितामह भगवानांनी जे सांगितलं, ते मी सांगतो.
ऋक्सामान्य् उद्गिरन् वक्त्रैर् यः पुनाति जगत्त्रयम् प्रणिपत्य तथेशानम् एकार्णवविनिर्गतम्
जो आपल्या मुखांनी ऋग्वेद आणि सामवेदाचा उच्चार करून तीनही लोकांना पावन करतो, त्या एकार्णवातून प्रकटलेल्या ईश्वराला मी वंदन करतो.
यस्यासुरगणा यज्ञान् विलुम्पन्ति न याजिनाम् प्रवक्ष्यामि मतं कृत्स्नं ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः
ज्याच्या असुरांचे समूह यज्ञ करणाऱ्यांचे यज्ञ लुटू शकत नाहीत — त्या अव्यक्त जन्म असणाऱ्या ब्रह्माचं संपूर्ण तत्त्व मी सांगतो.
येन सृष्टिं समुद्दिश्य धर्माद्याः प्रकटीकृताः आपो नारा इति प्रोक्ता मुनिभिस् तत्त्वदर्शिभिः
ज्याच्यामुळे सृष्टीसाठी धर्म वगैरे प्रकट झाले, आणि ज्याला सत्यदृष्टी असलेल्या मुनींनी 'नार' म्हणजे पाणी असं म्हटलं आहे.
अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः स देवो भगवान् सर्वं व्याप्य नारायणो विभुः
त्या पाण्यात पूर्वी त्याचं निवासस्थान होतं, म्हणून त्याला 'नारायण' असं म्हटलं जातं. तो सर्वत्र व्यापून असलेला, सर्वांचा स्वामी नारायण आहे.
चतुर्धा संस्थितो ब्रह्मा सगुणो निर्गुणस् तथा एका मूर्तिर् अनुद्देश्या शुक्लां पश्यन्ति तां बुधाः
ब्रह्मा चार प्रकारांनी अस्तित्वात आहे — सगुण आणि निर्गुण. एक अशी वर्णन न करता येणारी, शुद्ध मूर्ती आहे, ती ज्ञानी लोक पाहतात.
ज्वालामालावनद्धाङ्गी निष्ठा सा योगिनां परा दूरस्था चान्तिकस्था च विज्ञेया सा गुणातिगा
जिच्या अंगाला ज्वाळांची माळ आहे, ती योग्यांची परम साध्य आहे, दूर आणि जवळ अशी, आणि गुणांच्या पलीकडची म्हणून ओळखली जाते.
वासुदेवाभिधानासौ निर्ममत्वेन दृश्यते रूपवर्णादयस् तस्या न भावाः कल्पनामयाः
तिला 'वासुदेव' असं नाव आहे, ती निःस्वार्थपणे दिसते; तिचं रूप, रंग आणि इतर गुण हे कल्पनेचे परिणाम नाहीत.
आस्ते च सा सदा शुद्धा सुप्रतिष्ठैकरूपिणी द्वितीया पृथिवीं मूर्ध्ना शेषाख्या धारयत्य् अधः
ती नेहमी शुद्ध, एकच आणि स्थिर रूपात राहते; दुसरी, 'शेष' नावाची, पृथ्वीला खाली डोक्यावर धरून ठेवते.
तामसी सा समाख्याता तिर्यक्त्वं समुपागता तृतीया कर्म कुरुते प्रजापालनतत्परा
ती तामस स्वरूपाची आहे, प्राण्यांच्या रूपात प्रकटली आहे. तिसरं रूप जीवांची काळजी घेण्यात आणि कर्म करण्यात मग्न असतं.
सत्त्वोद्रिक्ता तु सा ज्ञेया धर्मसंस्थानकारिणी चतुर्थी जलमध्यस्था शेते पन्नगतल्पगा
ती सत्त्वगुणाने भरलेली असून, धर्माची स्थापना करणारी आहे. चौथं रूप पाण्यात मध्यभागी नागाच्या शय्येवर विश्रांती घेतं.
रजस् तस्या गुणः सर्गं सा करोति सदैव हि या तृतीया हरेर् मूर्तिः प्रजापालनतत्परा
राजस हा तिचा गुण आहे; ती नेहमी सृष्टीची निर्मिती करते—हे तिसरं रूप हरीचं असून, जीवांची रक्षा करण्यात तत्पर आहे.
सा तु धर्मव्यवस्थानं करोति नियतं भुवि प्रोद्धतान् असुरान् हन्ति धर्मव्युच्छित्तिकारिणः
ती पृथ्वीवर नेहमीच धर्माची स्थापना करते आणि धर्म नष्ट करणाऱ्या गर्विष्ठ असुरांचा नाश करते.
पाति देवान् सगन्धर्वान् धर्मरक्षापरायणान् यदा यदा च धर्मस्य ग्लानिः समुपजायते
ती देव आणि गंधर्व, जे धर्मरक्षणात तत्पर आहेत, त्यांची रक्षा करते; आणि जेव्हा जेव्हा धर्माचा क्षय होतो,
अभ्युत्थानम् अधर्मस्य तदात्मानं सृजत्य् असौ भूत्वा पुरा वराहेण तुण्डेनापो निरस्य च
आणि अधर्माचा उदय होतो, तेव्हा ती स्वतः प्रकट होते; पूर्वी वाराह रूप धारण करून तिने आपल्या सोंडेने पाणी दूर केले,
एकया दंष्ट्रयोत्खाता नलिनीव वसुंधरा कृत्वा नृसिंहरूपं च हिरण्यकशिपुर् हतः
आणि एका दाताने पृथ्वीला कमळासारखी वर उचलली; तसेच नरसिंह रूप घेऊन हिरण्यकशिपूचा वध केला.
विप्रचित्तिमुखाश् चान्ये दानवा विनिपातिताः वामनं रूपम् आस्थाय बलिं संयम्य मायया
विप्रचित्ती आणि इतर प्रमुख दानवांचाही नाश केला; वामन रूप धारण करून बळीला मायेमुळे जिंकले.
त्रैलोक्यं क्रान्तवान् एव विनिर्जित्य दितेः सुतान् भृगोर् वंशे समुत्पन्नो जामदग्न्यः प्रतापवान्
दितीच्या मुलांना जिंकून तिने त्रैलोक्य व्यापले; भृगुच्या वंशात जन्म घेऊन ती जमदग्नीचा पराक्रमी पुत्र झाली.
जघान क्षत्रियान् रामः पितुर् वधम् अनुस्मरन् तथात्रितनयो भूत्वा दत्तात्रेयः प्रतापवान्
रामाने, वडिलांच्या वधाचा बदला घेत, क्षत्रियांना नष्ट केले; तसेच अत्रीचा पुत्र म्हणून दत्तात्रेय हा तेजस्वी प्रकट झाला.
योगम् अष्टाङ्गम् आचख्याव् अलर्काय महात्मने रामो दाशरथिर् भूत्वा स तु देवः प्रतापवान्
त्याने अलर्क या महात्म्याला अष्टांग योग शिकवला; आणि दशरथाचा पुत्र म्हणून तो देव राम झाला.
जघान रावणं संख्ये त्रैलोक्यस्य भयंकरम् यदा चैकार्णवे सुप्तो देवदेवो जगत्पतिः
त्याने युद्धात त्रैलोक्याला भयकारक असलेल्या रावणाचा वध केला; आणि जेव्हा देवांचा देव, जगाचा स्वामी, एका समुद्रात झोपला,