मांसात् तु मेदसो जन्म मेदसो ऽस्थि निरुच्यते अस्थ्नो मज्जा समभवन् मज्जातः शुक्रसंभवः
मांसापासून मेदाचा जन्म होतो, मेदापासून हाड तयार होते; हाडापासून मज्जा निर्माण होते आणि मज्जेतून शुक्र उत्पन्न होते.
शुक्राद् गर्भः समभवद् रसमूलेन कर्मणा तत्रापां प्रथमो भागः स सौम्यो राशिर् उच्यते
शुक्रापासून गर्भ तयार होतो, ज्याचे मूळ रस आहे; त्यात पाण्याचा पहिला भाग 'सौम्य राशी' म्हणून ओळखला जातो.
गर्भोष्मसंभवो ज्ञेयो द्वितीयो राशिर् उच्यते शुक्रं सोमात्मकं विद्याद् आर्तवं पावकात्मकम्
गर्भाच्या उष्णतेमुळे दुसरी राशी तयार होते; शुक्र हे सोमस्वरूप आहे आणि ऋतू म्हणजे आर्तव, ते अग्निस्वरूप आहे.
भावा रसानुगाश् चैषां बीजे च शशिपावकौ कफवर्गे भवेच् छुक्रं पित्तवर्गे च शोणितम्
त्यांचे गुण रसावर अवलंबून असतात; बीजामध्ये चंद्र आणि अग्नी असतात; कफप्रधान लोकांमध्ये शुक्र असते आणि पित्तप्रधान लोकांमध्ये रक्त असते.
कफस्य हृदयं स्थानं नाभ्यां पित्तं प्रतिष्ठितम् देहस्य मध्ये हृदयं स्थानं तन् मनसः स्मृतम्
कफाचे स्थान हृदय आहे, पित्त नाभीमध्ये असते; शरीराच्या मध्यभागी असलेले हृदय हे मनाचे स्थान मानले जाते.
नाभिकोष्ठान्तरं यत् तु तत्र देवो हुताशनः मनः प्रजापतिर् ज्ञेयः कफः सोमो विभाव्यते
नाभी आणि पोटाच्या आतल्या जागेत देवतेचा अग्नी वास करतो; मन म्हणजे प्रजापती, आणि कफ म्हणजे चंद्र असे प्रकट होते.
पित्तम् अग्निः स्मृतं त्व् एवम् अग्निसोमात्मकं जगत् एवं प्रवर्तिते गर्भे वर्धिते ऽर्बुदसंनिभे
पित्त म्हणजे अग्नी असे मानले जाते; म्हणून हे जग अग्नी आणि चंद्र यांच्या स्वरूपाचे आहे. अशा प्रकारे गर्भ वाढतो आणि गाठीसारखा आकार घेतो.
वायुः प्रवेशं संचक्रे संगतः परमात्मनः स पञ्चधा शरीरस्थो भिद्यते वर्तते पुनः
वायू, परमात्म्याशी एकरूप होऊन, शरीरात प्रवेश करतो; तो शरीरात पाच भागांत विभागला जातो आणि सतत कार्य करतो.
प्राणापानौ समानश् च उदानो व्यान एव च प्राणो ऽस्य परमात्मानं वर्धयन् परिवर्तते
प्राण, अपान, समान, उदान आणि व्यान हे पाच वायू आहेत; त्यातील प्राण हा परमात्म्याला पोसतो आणि शरीरात फिरतो.
अपानः पश्चिमं कायम् उदानो ऽर्धं शरीरिणः व्यानस् तु व्याप्यते येन समानः संनिवर्तते
अपान हा शरीराच्या खालच्या भागात कार्य करतो, उदान वरच्या भागात; व्यान सगळीकडे पसरतो आणि समान सर्व काही संतुलित ठेवतो.
भूतावाप्तिस् ततस् तस्य जायेतेन्द्रियगोचरा पृथिवी वायुर् आकाशम् आपो ज्योतिश् च पञ्चमम्
यानंतर त्याच्यात पंचमहाभूतांची प्राप्ती होते, जी इंद्रियांना जाणवतात: पृथ्वी, वायू, आकाश, पाणी आणि पाचवे म्हणजे अग्नी.
तस्येन्द्रियनिविष्टानि स्वं स्वं भागं प्रचक्रिरे पार्थिवं देहम् आहुस् तु प्राणात्मानं च मारुतम्
त्याच्या अंगात प्रत्येक इंद्रिय आपापल्या जागी स्थिर असतात; शरीर पृथ्वीचे मानले जाते आणि प्राण म्हणजे वायू आहे.
छिद्राण्य् आकाशयोनीनि जलात् स्रावः प्रवर्तते ज्योतिश् चक्षूंषि तेजश् च आत्मा तेषां मनः स्मृतम्
आकाशातून छिद्रं निर्माण होतं, पाण्यातून प्रवाह सुरू होतो, प्रकाश डोळ्यांमध्ये प्रकटतो आणि त्या सर्वांचा मन म्हणजे चेतना असते, असं सांगितलं जातं.
ग्रामाश् च विषयाश् चैव यस्य वीर्यात् प्रवर्तिताः इत्य् एतान् पुरुषः सर्वान् सृजंल् लोकान् सनातनः
त्याच्या सामर्थ्यामुळेच गावं आणि विषयांची निर्मिती होते; या प्रकारे तो सनातन पुरुष सर्व जगांची निर्मिती करतो.
नैधने ऽस्मिन् कथं लोके नरत्वं विष्णुर् आगतः एष नः संशयो ब्रह्मन्न् एष नो विस्मयो महान्
या नश्वर जगात विष्णूला मानवजन्म कसा मिळाला? हेच आमचं मोठं आश्चर्य आणि शंका आहे, हे ब्रह्मन्.
कथं गतिर् गतिमताम् आपन्नो मानुषीं तनुम् आश्चर्यं परमं विष्णुर् देवैर् दैत्यैश् च कथ्यते
गतिमानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या विष्णूने मानवाचा देह कसा घेतला? हे परम आश्चर्य देव आणि दैत्य सगळेच सांगतात.
विष्णोर् उत्पत्तिम् आश्चर्यं कथयस्व महामुने प्रख्यातबलवीर्यस्य विष्णोर् अमिततेजसः
महामुने, अमाप तेज आणि प्रसिद्ध सामर्थ्य असलेल्या विष्णूची अद्भुत उत्पत्ती आम्हाला सांग.
कर्मणाश्चर्यभूतस्य विष्णोस् तत्त्वम् इहोच्यताम् कथं स देवो देवानाम् आर्तिहा पुरुषोत्तमः
अद्भुत कर्म करणाऱ्या विष्णूचं खरं स्वरूप इथे सांग. तो देव, देवांचा देव, दुःख दूर करणारा, पुरुषोत्तम कसा झाला हे सांग.
सर्वव्यापी जगन्नाथः सर्वलोकमहेश्वरः सर्गस्थित्यन्तकृद् देवः सर्वलोकसुखावहः
तो सर्वव्यापी, जगाचा स्वामी, सर्व लोकांचा परमेश्वर, सृष्टीची निर्मिती, पालन आणि संहार करणारा, सर्व लोकांना सुख देणारा देव आहे.
अक्षयः शाश्वतो ऽनन्तः क्षयवृद्धिविवर्जितः निर्लेपो निर्गुणः सूक्ष्मो निर्विकारो निरञ्जनः
तो अविनाशी, शाश्वत, अनंत, वाढ-घट न होणारा, लिप्त नसलेला, गुणरहित, सूक्ष्म, बदल न होणारा आणि कलंकरहित आहे.
सर्वोपाधिविनिर्मुक्तः सत्तामात्रव्यवस्थितः अविकारी विभुर् नित्यः परमात्मा सनातनः
सर्व उपाधींमधून मुक्त, केवळ अस्तित्वात स्थित, अपरिवर्तनीय, सर्वत्र व्यापणारा, नित्य, परमात्मा आणि सनातन आहे.
अचलो निर्मलो व्यापी नित्यतृप्तो निराश्रयः विशुद्धं श्रूयते यस्य हरित्वं च कृते युगे
तो अचल, निर्मळ, सर्वव्यापी, नेहमी तृप्त, कोणत्याही आधाराशिवाय, ज्याची निर्मळता ऐकायला मिळते आणि कृतयुगात ज्याचा हिरवा रंग होता.
वैकुण्ठत्वं च देवेषु कृष्णत्वं मानुषेषु च ईश्वरस्य हि तस्येमां गहनां कर्मणो गतिम्
देवतांमध्ये त्याला वैकुंठ म्हणतात आणि माणसांमध्ये कृष्ण. परमेश्वराच्या या कर्मांचा मार्ग फारच गूढ आहे.
समतीतां भविष्यं च श्रोतुम् इच्छा प्रवर्तते अव्यक्तो व्यक्तलिङ्गस्थो य एष भगवान् प्रभुः
जे गेले आणि जे येणार आहे ते ऐकण्याची इच्छा होते—जो अव्यक्त असूनही प्रकट चिन्हांनी ओळखला जातो, तोच हा भगवंत आहे.
नारायणो ह्य् अनन्तात्मा प्रभवो ऽव्यय एव च एष नारायणो भूत्वा हरिर् आसीत् सनातनः
नारायणच अनंत आत्मा आणि अक्षय मूळ आहे; नारायण होऊन हरि सनातन स्वरूपात अस्तित्वात होता.
ब्रह्मा शक्रश् च रुद्रश् च धर्मः शुक्रो बृहस्पतिः प्रधानात्मा पुरा ह्य् एष ब्रह्माणम् असृजत् प्रभुः
ब्रह्मा, शक्र, रुद्र, धर्म, शुक्र आणि बृहस्पती—या सर्वांची निर्मिती पूर्वी या प्रभूने, जो प्रधानस्वरूप आहे, ब्रह्माची केली.
सो ऽसृजत् पूर्वपुरुषः पुरा कल्पे प्रजापतीन् एवं स भगवान् विष्णुः सर्वलोकमहेश्वरः किमर्थं मर्त्यलोके ऽस्मिन् यातो यदुकुले हरिः
पूर्वीच्या कल्पात त्या आदिपुरुषाने प्रजापतींची निर्मिती केली; अशा या सर्व लोकांचा स्वामी असलेल्या भगवंत विष्णूने, हरिने, या मर्त्य लोकात, यदुकुळात का जन्म घेतला?
नमस्कृत्वा सुरेशाय विष्णवे प्रभविष्णवे पुरुषाय पुराणाय शाश्वतायाव्ययाय च
सर्व देवांचे स्वामी, विष्णू, सर्वशक्तिमान, आदिपुरुष, शाश्वत आणि अविनाशी यांना नमस्कार करून—
चतुर्व्यूहात्मने तस्मै निर्गुणाय गुणाय च वरिष्ठाय गरिष्ठाय वरेण्यायामिताय च
चार रूपांचा आत्मा, निर्गुण आणि सगुण, श्रेष्ठ, सर्वांत मोठा, सर्वांत वंदनीय आणि अमाप असलेल्या त्याला—
यज्ञाङ्गायाखिलाङ्गाय देवाद्यैर् ईप्सिताय च यस्माद् अणुतरं नास्ति यस्मान् नास्ति बृहत्तरम्
यज्ञाचे अंग असणाऱ्या, सर्व गोष्टींचे अंग असणाऱ्या, देवादींना हव्या असलेल्या, ज्याच्यापेक्षा सूक्ष्म किंवा मोठं काहीच नाही अशा त्याला—