विषाणाग्रेण वसुधाम् उज्जहारारिसूदनः यः पुरा पुरुहूतार्थे त्रैलोक्यम् इदम् अव्ययम्
शत्रूंचा संहार करणारा, ज्याने आपल्या सोंडेच्या टोकाने पृथ्वी उचलली—जो पूर्वी इंद्रासाठी या अविनाशी त्रैलोक्याचा विजय केला—
ददौ जित्वा वसुमतीं सुराणां सुरसत्तमः येन सैंहवपुः कृत्वा द्विधा कृत्वा च तत् पुनः
तो देवश्रेष्ठ, ज्याने पृथ्वी जिंकून देवांना दिली—ज्याने सिंहाचं रूप घेऊन तिला दोन भाग केली आणि पुन्हा—
पूर्वदैत्यो महावीर्यो हिरण्यकशिपुर् हतः यः पुरा ह्य् अनलो भूत्वा और्वः संवर्तको विभुः
पूर्वीचा महाशक्तिशाली दैत्य हिरण्यकशिपू ज्याने मारला—जो काळाच्या शेवटी अग्निरूप होऊन औरव संहारक झाला—
पातालस्थो ऽर्णवरसं पपौ तोयमयं हरिः सहस्रचरणं ब्रह्म सहस्रांशुसहस्रदम्
हरि, जो पाताळात राहून समुद्राचं पाणी प्याला—तो सहस्त्रपाद ब्रह्मा, हजार किरणांचा आणि हजारो दानांचा दाता—
सहस्रशिरसं देवं यम् आहुर् वै युगे युगे नाभ्यां पद्मं समुद्भूतं यस्य पैतामहं गृहम्
तो सहस्त्रशिर असलेला देव, ज्याचा प्रत्येक युगात उल्लेख होतो—ज्याच्या नाभीतून पितामहांचं घर असलेलं कमळ उत्पन्न झालं—
एकार्णवे नागलोके सद्धिरण्मयपङ्कजम् येन ते निहता दैत्याः संग्रामे तारकामये
एकमेव महासागरात, नागलोकात, सोन्याच्या देठाचं कमळ होतं—ज्याने तारकासुराच्या युद्धात दैत्यांचा संहार केला.
येन देवमयं कृत्वा सर्वायुधधरं वपुः गुहासंस्थेन चोत्सिक्तः कालनेमिर् निपातितः
ज्यांनी सर्व शस्त्रांनी युक्त असा दिव्य देह धारण केला आणि अंतःकरणात वास करणाऱ्या त्या प्रेरणेमुळे कालनेमिला पराभूत केले.
उत्तरान्ते समुद्रस्य क्षीरोदस्यामृतोदधौ यः शेते शाश्वतं योगम् आस्थाय तिमिरं महत्
दूधाच्या समुद्राच्या टोकाला, अमृताच्या सागरात, जो अनंत योग साधून, मोठ्या अंधारात शयन करतो.
सुरारणी गर्भम् अधत्त दिव्यं तपःप्रकर्षाद् अदितिः पुराणम् शक्रं च यो दैत्यगणावरुद्धं गर्भावधानेन कृतं चकार
ज्याच्या दिव्य तपामुळे अदितीने पूर्वी देवांची मंथनातून जन्मलेला प्राचीन इंद्र गर्भात धारण केला आणि त्या गर्भधारणेने, दैत्यांनी वेढलेल्या इंद्राची स्थापना केली.
पदानि यो योगमयानि कृत्वा चकार दैत्यान् सलिलेशयस्थान् कृत्वा च देवांस् त्रिदशेश्वरांस् तु चक्रे सुरेशं पुरुहूतम् एव
ज्यांनी योगमय पावले निर्माण केली, दैत्यांना पाण्यात टाकले आणि देवांना त्रैलोक्याचे स्वामी केले, तसेच इंद्राला देवांचा अधिपती बनवले.
गार्हपत्येन विधिना अन्वाहार्येण कर्मणा अग्निम् आहवनीयं च वेदं दीक्षां समिद् ध्रुवम्
गृह्याग्नीच्या विधीने, अन्वाहार्य कर्माने, त्यांनी अग्नी, वेद, दीक्षा आणि समिधा यांची स्थापन केली.
प्रोक्षणीयं स्रुवं चैव आवभृथ्यं तथैव च अवाक्पाणिस् तु यश् चक्रे हव्यभागभुजस् तथा
ज्यांनी प्रक्षालन पात्र, स्रुवा आणि अवभृथ्य स्नान निर्माण केले आणि हात खाली करून हव्याचे भाग घेणाऱ्यांचीही निर्मिती केली.
हव्यादांश् च सुरांश् चक्रे कव्यादांश् च पितॄन् अथ भोगार्थे यज्ञविधिना ऽयोजयद् यज्ञकर्मणि
ज्यांनी देवांना हव्यांचे, पितरांना कव्यांचे भाग दिले आणि भोगासाठी यज्ञकर्मात त्यांना सहभागी केले.
पात्राणि दक्षिणां दीक्षां चरूंश् चोलूखलानि च यूपं समित् स्रुवं सोमं पवित्रान् परिधीन् अपि
ज्यांनी पात्रे, दक्षिणा, दीक्षा, चरू, उखळ, यूप, समिधा, स्रुवा, सोम, पवित्र आणि परिधी यांची निर्मिती केली.
यज्ञियानि च द्रव्याणि चमसांश् च तथापरान् सदस्यान् यजमानांश् च मेधादींश् च क्रतूत्तमान्
ज्यांनी यज्ञासाठी लागणारी द्रव्ये, विविध चमसे, सहाय्यक, यजमान, ऋत्विज आणि श्रेष्ठ यज्ञांची निर्मिती केली.
विबभाज पुरा यस् तु पारमेष्ठ्येन कर्मणा युगानुरूपं यः कृत्वा लोकान् अनुपराक्रमात्
ज्यांनी प्राचीन काळी परमेच्छेने, युगानुसार सर्वांचे विभाग केले आणि आपल्या सामर्थ्याने लोकांची निर्मिती केली.
क्षणा निमेषाः काष्ठाश् च कलास् त्रैकाल्यम् एव च मुहूर्तास् तिथयो मासा दिनं संवत्सरस् तथा
क्षण, निमिष, काष्ठा, कला, त्रिकाल, मुहूर्त, तिथी, महिने, दिवस आणि वर्ष यांचीही निर्मिती केली.
ऋतवः कालयोगाश् च प्रमाणं त्रिविधं त्रिषु आयुःक्षेत्राण्य् उपचयो लक्षणं रूपसौष्ठवम्
ऋतू, काळाचे संयोग, त्रिविध प्रमाण, आयुष्याची क्षेत्रे, वाढ, चिन्हे आणि रूपाची शोभा यांचीही स्थापना केली.
त्रयो लोकास् त्रयो देवास् त्रैविद्यं पावकास् त्रयः त्रैकाल्यं त्रीणि कर्माणि त्रयो वर्णास् त्रयो गुणाः
तीन लोक, तीन देव, त्रैविद्य, तीन अग्नी, त्रिकाल, तीन कर्मे, तीन वर्ण आणि तीन गुण यांचीही निर्मिती केली.
सृष्टा लोकाः पुरा सर्वे येनानन्तेन कर्मणा सर्वभूतगतः स्रष्टा सर्वभूतगुणात्मकः
ज्यांनी अनंत कर्मांनी सर्व लोकांची निर्मिती केली, जे सर्व प्राण्यांमध्ये आहेत आणि सर्व गुणांनी युक्त स्रष्टा आहेत.
नृणाम् इन्द्रियपूर्वेण योगेन रमते च यः गतागताभ्यां योगेन य एव विधिर् ईश्वरः
जो मनुष्यांच्या इंद्रियांनी सुरू होणाऱ्या योगाने रमतो, जो योगाने येण्या-जाण्यात आहे, तोच विधी आणि तोच ईश्वर आहे.
यो गतिर् धर्मयुक्तानाम् अगतिः पापकर्मणाम् चातुर्वर्ण्यस्य प्रभवश् चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता
जो धर्मयुक्तांसाठी मार्ग आहे, पापींसाठी मार्गरहित आहे, चार वर्णांचा उत्पत्तीकारण आणि रक्षण करणारा आहे.
चातुर्विद्यस्य यो वेत्ता चातुराश्रम्यसंश्रयः दिगन्तरं नभो भूमिर् वायुर् वापि विभावसुः
जो चतुर्विद्या जाणणारा, चार आश्रमात वास करणारा, दिशा, आकाश, पृथ्वी, वायू आणि अग्नी आहे.
चन्द्रसूर्यमयं ज्योतिर् युगेशः क्षणदाचरः यः परं श्रूयते ज्योतिर् यः परं श्रूयते तपः
जो चंद्रसूर्यरूप तेज आहे, युगांचा स्वामी, रात्रभर फिरणारा, जो परम तेज आणि परम तप म्हणून ऐकला जातो.
यं परं प्राहुर् अपरं यः परः परमात्मवान् आदित्यानां तु यो देवो यश् च दैत्यान्तको विभुः
ज्याला काही जण परमात्मा म्हणतात, तर काहीजण अपरमात्मा म्हणतात, तोच खरा परमात्मा आहे. आदित्यांमध्ये जो देव आहे आणि दैत्यांचा संहार करणारा सर्वव्यापी तोच आहे.
युगान्तेष्व् अन्तको यश् च यश् च लोकान्तकान्तकः सेतुर् यो लोकसेतूनां मेध्यो यो मेध्यकर्मणाम्
युगांच्या शेवटी जो सर्वांचा अंत करतो, आणि जगाचा नाश करणाऱ्यांचा देखील नाश करणारा आहे, तोच सर्व लोकांच्या पूलांमध्ये मुख्य पूल आहे, आणि पवित्र कर्म करणाऱ्यांमध्ये सर्वात पवित्र आहे.
वेद्यो यो वेदविदुषां प्रभुर् यः प्रभवात्मनाम् सोमभूतश् च सौम्यानाम् अग्निभूतो ऽग्निवर्चसाम्
जो वेद जाणणाऱ्यांसाठी जाणण्यासारखा आहे, आणि निर्माणशक्ती असणाऱ्यांचा स्वामी आहे; सौम्य लोकांमध्ये जो सोमाचा स्वरूप घेतो, आणि अग्निसमान तेज असणाऱ्यांमध्ये अग्निरूप आहे.
यः शक्राणाम् ईशभूतस् तपोभूतस् तपस्विनाम् विनयो नयवृत्तीनां तेजस् तेजस्विनाम् अपि
इंद्रांमध्ये जो स्वामी आहे, तपस्वींमध्ये जो तपाचा मूळ आहे, नीतीने वागणाऱ्यांमध्ये जो विनय आहे, आणि तेजस्वींमध्ये जो खरे तेज आहे.
विग्रहो विग्रहार्हाणां गतिर् गतिमताम् अपि आकाशप्रभवो वायुर् वायोः प्राणाद् धुताशनः
रूप असणाऱ्यांमध्ये जो खरे रूप आहे, आणि गती असणाऱ्यांमध्ये अंतिम ध्येय आहे; आकाशातून उत्पन्न झालेला वायू, वाऱ्यातून प्राण, आणि प्राणातून यज्ञातील अग्नी निर्माण होतो.
दिवो हुताशनः प्राणः प्राणो ऽग्निर् मधुसूदनः रसाच् छोणितसंभूतिः शोणितान् मांसम् उच्यते
स्वर्गात जो यज्ञातील अग्नी आहे, तोच प्राणरूप आहे; प्राणातून अग्नी, आणि तोच मधुसूदन आहे; रसापासून रक्त निर्माण होते आणि रक्तापासून मांस तयार होते.