ऊर्मिषट्कातिगं ब्रह्म ज्ञेयम् आत्मजयेन मे गतिर् एषा कृता येन धिक् तं काममहाग्रहम्
सहा लाटांच्या पलीकडे असलेलं ब्रह्म आत्मसंयमाने जाणावं लागतं; मी हीच वाट निवडली, ज्यामुळे मी त्या मोठ्या वासनाग्रस्त इच्छेला हरवलं — त्या इच्छेला शरम वाटो.
व्रतानि सर्ववेदाश् च कारणान्य् अखिलानि च नरकग्राममार्गेण कामेनाद्य हतानि मे
सर्व व्रतं, सर्व वेद आणि इतर सगळ्या कारणं — आज या नरकाच्या वाटेवरून, माझ्या कामामुळे नष्ट झाली.
न त्वां करोम्य् अहं भस्म क्रोधतीव्रेण वह्निना सतां साप्तपदं मैत्र्यम् उषितो ऽहं त्वया सह
मी तुला प्रचंड रागाच्या ज्वाळांनी राख करणार नाही, कारण सज्जनांच्या रीतिनुसार मी तुझ्यासोबत सात पावलांचं मैत्र जपलं आहे.
अथवा तव दोषः कः किं वा कुर्याम् अहं तव ममैव दोषो नितरां येनाहम् अजितेन्द्रियः
किंवा, तुझा काय दोष? मी तुझ्याशी काय करणार? दोष पूर्णपणे माझाच आहे, कारण मी इंद्रियांवर विजय मिळवू शकलो नाही.
यथा शक्रप्रियार्थिन्या कृतो मत्तपसो व्ययः त्वया दृष्टिमहामोहमनुनाहं जुगुप्सितः
जसं इंद्राला आनंद देण्यासाठी माझं उन्मत्त तप व्यर्थ गेलं, तसं तुझ्या मोहयुक्त कटाक्षामुळे मी निंदनीय झालो.
यावद् इत्थं स विप्रर्षिस् तां ब्रवीति सुमध्यमाम् तावत् स्खलत्स्वेदजला सा बभूवातिवेपथुः
तो विप्रर्षी सुंदर कटी असलेल्या तिला असं बोलत असताना, ती घामाने न्हालेली, थरथर कापू लागली आणि फारच अस्वस्थ झाली.
प्रवेपमानां स च तां स्विन्नगात्रलतां सतीम् गच्छ गच्छेति सक्रोधम् उवाच मुनिसत्तमः
ती घामाने ओथंबलेली, वेलेसारख्या देहाने थरथरताना पाहून, त्या श्रेष्ठ ऋषीने रागाने तिला म्हणालं, 'जा, जा!'
सा तु निर्भर्त्सिता तेन विनिष्क्रम्य तदाश्रमात् आकाशगामिनी स्वेदं ममार्ज तरुपल्लवैः
त्यांनी तिची निर्भर्त्सना केल्यावर, ती त्या आश्रमातून बाहेर पडली आणि आकाशातून जाताना झाडांच्या पानांनी आपला घाम पुसू लागली.
वृक्षाद् वृक्षं ययौ बाला उदग्रारुणपल्लवैः निर्ममार्ज च गात्राणि गलत्स्वेदजलानि वै
ती तरुणी झाडापासून झाडाकडे गेली आणि कोवळ्या लाल पानांनी आपलं घामाने ओथंबलेलं शरीर पुसू लागली.
ऋषिणा यस् तदा गर्भस् तस्या देहे समाहितः निर्जगाम सरोमाञ्चस्वेदरूपी तदङ्गतः
त्या वेळी ऋषीने तिच्या देहात बीज ठेवले आणि ते तिच्या अंगातून घामाच्या रूपात बाहेर पडले.
तं वृक्षा जगृहुर् गर्भम् एकं चक्रे च मारुतः सोमेनाप्यायितो गोभिः स तदा ववृद्धे शनैः
त्या गर्भाला झाडांनी स्वीकारलं, वाऱ्याने एकत्र केलं; सोम आणि गायींच्या पोषणाने तो हळूहळू वाढू लागला.
मारिषा नाम कन्याभूद् वृक्षाणां चारुलोचना प्राचेतसानां सा भार्या दक्षस्य जननी द्विजाः
माऱिषा नावाची सुंदर डोळ्यांची कन्या झाडांपासून जन्मली; ती प्राचेतसांची पत्नी आणि दक्षाची माता झाली, हे द्विजांनो.
स चापि भगवान् कण्डुः क्षीणे तपसि सत्तमः पुरुषोत्तमाख्यं भो विप्रा विष्णोर् आयतनं ययौ
आणि तो पुण्यश्लोक कंडू, तपश्चर्या संपल्यावर, श्रेष्ठ ऋषी, पुरुषोत्तम नावाच्या विष्णूच्या निवासस्थानी गेला.
ददर्श परमं क्षेत्रं मुक्तिदं भुवि दुर्लभम् दक्षिणस्योदधेस् तीरे सर्वकामफलप्रदम्
त्याने पृथ्वीवर दुर्मिळ, मुक्ती देणारं, सर्व इच्छित फळ देणारं, दक्षिण समुद्राच्या काठी असलेलं परम क्षेत्र पाहिलं.
सुरम्यं वालुकाकीर्णं केतकीवनशोभितम् नानाद्रुमलताकीर्णं नानापक्षिरुतं शिवम्
ते रमणीय, वाळूने व्यापलेलं, केतकीच्या वनांनी शोभलेलं, विविध झाडं-वेलींनी भरलेलं, अनेक पक्ष्यांच्या आवाजांनी गूंजणारं आणि मंगल होतं.
सर्वत्र सुखसंचारं सर्वर्तुकुसुमान्वितम् सर्वसौख्यप्रदं नॄणां धन्यं सर्वगुणाकरम्
सर्वत्र सहज जाता येईल असं, सर्व ऋतूंच्या फुलांनी सजलेलं, माणसांना सर्व सुख देणारं, धन्य आणि सर्व गुणांचं माहेरघर असलेलं होतं.
भृग्वाद्यैः सेवितं पूर्वं मुनिसिद्धवरैस् तथा गन्धर्वैः किंनरैर् यक्षैस् तथान्यैर् मोक्षकाङ्क्षिभिः
पूर्वी भृगु वगैरे ऋषी, सिद्ध, गंधर्व, किन्नर, यक्ष आणि मुक्तीची इच्छा असणाऱ्यांनी ते स्थान सेवा केलं होतं.
ददर्श च हरिं तत्र देवैः सर्वैर् अलंकृतम् ब्राह्मणाद्यैस् तथा वर्णैर् आश्रमस्थैर् निषेवितम्
तेथे त्याने सर्व देवांनी अलंकृत केलेला, ब्राह्मण व इतर सर्व वर्णांच्या आणि आश्रमवासींच्या सेवेत असलेला हरि पाहिला.
दृष्ट्वैव स तदा क्षेत्रं देवं च पुरुषोत्तमम् कृतकृत्यम् इवात्मानं मेने स मुनिसत्तमः
त्या पवित्र क्षेत्राला आणि परमेश्वराला पाहून, त्या श्रेष्ठ ऋषीने स्वतःचे जीवन सफल झाल्यासारखे मानले.
तत्रैकाग्रमना भूत्वा चकाराराधनं हरेः ब्रह्मपारमयं कुर्वञ् जपम् एकाग्रमानसः ऊर्ध्वबाहुर् महायोगी स्थित्वासौ मुनिसत्तमः
तेथे एकाग्र मनाने, त्या महान योग्याने उभा राहून, दोन्ही हात वर करून, एकाग्रतेने हरिची उपासना केली आणि ब्रह्मपार मंत्राचा जप करू लागला.
ब्रह्मपारं मुने श्रोतुम् इच्छामः परमं शुभम् जपता कण्डुना देवो येनाराध्यत केशवः
हे ऋषी, आम्हाला ते श्रेष्ठ आणि मंगल ब्रह्मपार जप ऐकायची इच्छा आहे, ज्यामुळे कंडु ऋषीने केशवाची उपासना केली.
पारं परं विष्णुर् अपारपारः परः परेभ्यः परमात्मरूपः स ब्रह्मपारः परपारभूतः परः पराणाम् अपि पारपारः
विष्णू हा सर्वांच्या पलीकडचा, अनंत, सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ, परमात्मा, सर्वश्रेष्ठ ब्रह्म आणि सर्वश्रेष्ठांमध्येही श्रेष्ठ आहे.
स कारणं कारणसंश्रितो ऽपि तस्यापि हेतुः परहेतुहेतुः कार्यो ऽपि चैष सह कर्मकर्तृ रूपैर् अनेकैर् अवतीह सर्वम्
तो सर्व कारणांचा कारण आहे, आणि त्या कारणामध्येही तो आहे; तो सर्व कारणांचा मूळ आहे. तो परिणाम असूनही, अनेक रूपांनी सर्व कर्म करणारा म्हणून प्रकट होतो.
ब्रह्म प्रभुर् ब्रह्म स सर्वभूतो ब्रह्म प्रजानां पतिर् अच्युतो ऽसौ ब्रह्माव्ययं नित्यम् अजं स विष्णुर् अपक्षयाद्यैर् अखिलैर् असङ्गः
तोच ब्रह्म, तोच सर्वांचा स्वामी, तोच सर्व जीवांचा आधार, तोच अच्युत, तोच सर्व प्राण्यांचा नाश न होणारा अधिपती, तोच अजन्मा, नित्य, आणि सर्व क्षयाला न लागणारा विष्णू आहे.
ब्रह्माक्षरम् अजं नित्यं यथासौ पुरुषोत्तमः तथा रागादयो दोषाः प्रयान्तु प्रशमं मम
जसा तो अविनाशी, अजन्मा, नित्य ब्रह्म आणि परम पुरुष आहे, तसंच माझ्यातील रागादी दोषही शांत व्हावेत.
श्रुत्वा तस्य मुनेर् जाप्यं ब्रह्मपारं द्विजोत्तमाः भक्तिं च परमां ज्ञात्वा सुदृढां पुरुषोत्तमः
त्या ऋषीचा ब्रह्मपार जप ऐकून आणि त्याची दृढ, सर्वोच्च भक्ती ओळखून, परम पुरुष—
प्रीत्या स परया देवस् तदासौ भक्तवत्सलः गत्वा तस्य समीपं तु प्रोवाच मधुसूदनः
परम प्रेमाने, भक्तांना प्रिय असलेला तो देव, त्याच्याजवळ गेला आणि मधुसूदनाने त्याला बोलावले.
मेघगम्भीरया वाचा दिशः संनादयन्न् इव आरुह्य गरुडं विप्रा विनताकुलनन्दनम्
मेघासारख्या गंभीर आवाजात, सर्व दिशांना गुंजवत, तो विनतेचा पुत्र गरुडावर आरूढ झाला, हे ब्राह्मणहो.
मुने ब्रूहि परं कार्यं यत् ते मनसि वर्तते वरदो ऽहम् अनुप्राप्तो वरं वरय सुव्रत
“हे ऋषी, तुझ्या मनात जे सर्वोच्च इच्छित आहे ते सांग. मी वर देण्यासाठी आलो आहे; हे धर्मनिष्ठा, तू हवा तो वर माग.”
श्रुत्वैवं वचनं तस्य देवदेवस्य चक्रिणः चक्षुर् उन्मील्य सहसा ददर्श पुरतो हरिम्
देवांचा देव, चक्रधारी याची ही वचने ऐकून, त्याने डोळे उघडले आणि हरि समोर उभा आहे हे पाहिले.