न चात्मनो महाबुद्धे याचेत्य् आह शिवो द्विजम् एवं प्रोक्तः पुनर् विप्रो ध्यात्वा प्राह शिवं तथा
पण शिवानं त्या द्विजाला म्हटलं, 'महाबुद्धीमान, तू स्वतःसाठी काहीच मागत नाहीस.' असं ऐकून, तो ऋषी ध्यान करून, पुन्हा शिवाला तसं सांगितलं.
विनीतवद् अदीनात्मा शिवभक्तिसमन्वितः सर्वलोकोपकाराय पुनर् याचितवान् इदम् शृण्वत्सु लोकपालेषु जगादेदं स गौतमः
विनयशील, मनाने खंबीर आणि शिवभक्त असलेला गौतम, सर्व लोकांच्या भल्यासाठी, पुन्हा अशी मागणी करतो, आणि लोकपाल ऐकत असताना तो बोलला.
यावत् सागरगा देवी निसृष्टा ब्रह्मणो गिरेः सर्वत्र सर्वदा तस्यां स्थातव्यं वृषभध्वज
ब्रह्माच्या पर्वतावरून जी देवी समुद्राकडे वाहते आहे, ती जिथे जिथे आणि जेव्हा जेव्हा वाहते, तिथे तिथे, वृषभध्वज, तिला कायम राहू दे.
फलेप्सूनां फलं दाता त्वम् एव जगतः प्रभो तीर्थान्य् अन्यानि देवेश क्वापि क्वापि शुभानि च
जगाच्या प्रभो, फळाची इच्छा असणाऱ्यांना फळ देणारा तूच आहेस; इतर तीर्थस्थळे, देवाधिदेवा, क्वचितच शुभ असतात.
यत्र ते संनिधिर् नित्यं तद् एव शुभदं विदुः यत्र गङ्गा त्वया दत्ता जटामुकुटसंस्थिता सर्वत्र तव सांनिध्यात् सर्वतीर्थानि शंकर
ज्या ठिकाणी तुझं नेहमीचं अस्तित्व असतं, ती जागा शुभ मानली जाते. जिथे तू दिलेली गंगा तुझ्या जटांमध्ये वसते, शंकरा, तुझ्या उपस्थितीमुळे तिथे सर्व तीर्थांचं पुण्य मिळतं.
तद् गौतमवचः श्रुत्वा पुनर् हर्षाच् छिवो ऽब्रवीत्
गौतमाचं बोलणं ऐकून शिव आनंदानं पुन्हा बोलला.
यत्र क्वापि च यत् किंचिद् यो वा भवति भक्तितः यात्रां स्नानम् अथो दानं पितॄणां वापि तर्पणम्
कोणत्याही ठिकाणी, कोणत्याही प्रकारे, आणि जो कोणी भक्तीभावाने यात्रा, स्नान, दान किंवा पितरांना तर्पण करतो—
श्रवणं पठनं वापि स्मरणं वापि गौतम यः करोति नरो भक्त्या गोदावर्या यतव्रतः
ऐकणं, वाचन किंवा स्मरण हे जो कोणी गौतमीकाठी भक्तीने आणि संयमाने करतो—
सप्तद्वीपवती पृथ्वी सशैलवनकानना सरत्ना सौषधी रम्या सार्णवा धर्मभूषिता
सात द्वीपांनी युक्त, डोंगर, जंगल, सुंदर रत्ने, औषधी, सागर आणि धर्मानं शोभलेली ही पृथ्वी—
दत्त्वा भवति यो धर्मः स भवेद् गौतमीस्मृतेः एवंविधा इला विप्र गोदानाद् याभिधीयते
गौतम, दानानं मिळणारं पुण्य केवळ गौतमीचं स्मरण केल्याने मिळतं; असं सांगितलं जातं की हे पुण्य गोधनाच्या दानाइतकंच आहे.
चन्द्रसूर्यग्रहे काले मत्सांनिध्ये यतव्रतः भूभृते विष्णवे भक्त्या सर्वकालं कृता सुधीः
चंद्र किंवा सूर्यग्रहणाच्या वेळी, माझ्या उपस्थितीत, संयमाने आणि भक्तीने जो कोणी पृथ्वीचे धारक विष्णूला नेहमी अर्पण करतो, तो खरा ज्ञानी आहे.
गाः सुन्दराः सवत्साश् च संगमे लोकविश्रुते यो ददाति द्विजश्रेष्ठ तत्र यत् पुण्यम् आप्नुयात्
ज्याने प्रसिद्ध संगमावर सुंदर वासरांसह गायी दान केल्या, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणा, तिथे मिळणारं पुण्य—
तस्माद् वरं पुण्यम् एति स्नानदानादिना नरः गौतम्यां विश्ववन्द्यायां महानद्यां तु भक्तितः
म्हणून, जो कोणी जगवंद्य गौतमी या महानदित भक्तीने स्नान, दान वगैरे करतो, त्याला मोठं पुण्य मिळतं.
तस्माद् गोदावरी गङ्गा त्वया नीता भविष्यति सर्वपापक्षयकरी सर्वाभीष्टप्रदायिनी
म्हणून, गौतमी तुझ्यामुळे गंगा बनेल, ती सर्व पापं नष्ट करणारी आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारी ठरेल.
एतच् छ्रुतं मया मातर् वदतो गौतमं शिवात् एतस्मात् कारणाच् छंभुर् गङ्गायां नियतः स्थितः
हे आई, हे मी शिवानं गौतमाला सांगितलेलं ऐकलं आहे; म्हणूनच शंभू नेहमी गंगेवर वास करतो.
को निवर्तयितुं शक्तस् तम् अम्ब करुणोदधिम् अथापि मातर् एतत् स्यान् मानुषा विघ्नपाशकैः
आई, त्या करुणेच्या सागराला कोण परावृत्त करू शकतो? तरीही, माणसांना विघ्नांच्या जाळ्यात अडकता येतं.
विनिबद्धा न गच्छन्ति गोदाम् अप्य् अन्तिकस्थिताम् न नमन्ति शिवं देवं न स्मरन्ति स्तुवन्ति न
त्या विघ्नांनी बांधले गेलेले लोक अगदी जवळ असलेल्या गौतमीकडेही जात नाहीत, शिव या देवाला वंदन करत नाहीत, आठवत नाहीत किंवा स्तुती करत नाहीत.
तथा मातः करिष्यामि तव संतोषहेतवे संनिरोद्धुम् अथो क्लेशस् तव वाक्यं क्षमस्व मे
म्हणून, आई, तुझ्या समाधानासाठी मी असं करीन; विघ्नं रोखताना त्रास झाला तर माझं बोलणं क्षमा कर.
ततः प्रभृति विघ्नेशो मानुषान् प्रति किंचन विघ्नम् आचरते यस् तु तम् उपास्य प्रवर्तते
त्या वेळेपासून विघ्नांचा स्वामी माणसांसाठी काही विघ्नं निर्माण करतो; पण जो त्याची उपासना करतो, त्याला काहीही अडथळा येत नाही.
अथो विघ्नम् अनादृत्य गौतमीं याति भक्तितः स कृतार्थो भवेल् लोके न कृत्यम् अवशिष्यते
पण विघ्नांकडे दुर्लक्ष करून, जो भक्तीने गौतमीकडे जातो, तो या जगात सर्व काही साध्य करतो, त्याचं काहीच बाकी राहत नाही.
विघ्नान्य् अनेकानि भवन्ति गेहान् निर्गन्तुकामस्य नराधमस्य निधाय तन्मूर्ध्नि पदं प्रयाति गङ्गां न किं तेन फलं प्रलब्धम्
घर सोडण्याची इच्छा असलेल्या नीच माणसांसमोर अनेक विघ्नं येतात; पण जो तिच्या पायाशी आपलं मस्तक ठेवतो आणि गंगेपर्यंत पोहोचतो, त्याला कोणतं फळ मिळत नाही असं राहील का?
अस्याः प्रभावं को ब्रूयाद् अपि साक्षात् सदाशिवः संक्षेपेण मया प्रोक्तम् इतिहासपदानुगम्
हिच्या सामर्थ्याचं वर्णन कोण करू शकतो, अगदी सदाशिवही नाही; मी ते थोडक्यात इतिहासाच्या कथेनुसार सांगितलं आहे.
धर्मार्थकाममोक्षाणां साधनं यच् चराचरे तद् अत्र विद्यते सर्वम् इतिहासे सविस्तरे
धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष मिळवण्यासाठी ज्या ज्या उपायांचा आधार सगळ्या सजीव आणि निर्जीव गोष्टींमध्ये आहे, ते सगळे इथे या इतिहासात सविस्तर सांगितले आहेत.
वेदोदितं श्रुतिसकलरहस्यम् उक्तं सत्कारणं समभिधानम् इदं सदैव सम्यक् च दृष्टं जगतां हिताय प्रोक्तं पुराणं बहुधर्मयुक्तम्
वेदांमध्ये सांगितलेले, सर्व श्रुतींचे गुपित आणि खरी कारणे — हे सर्व इथे नमूद केले आहे; हे पुराण अनेक धर्मांनी भरलेले असून, जगाच्या कल्याणासाठी नेहमीच योग्य रीतीने सांगितले आणि पाहिले गेले आहे.
अस्य श्लोकं पदं वापि भक्तितः शृणुयात् पठेत् गङ्गा गङ्गेति वा वाक्यं स तु पुण्यम् अवाप्नुयात्
जो कोणी या ग्रंथातील एक श्लोक किंवा एक ओळ भक्तीने ऐकतो किंवा वाचतो, किंवा 'गंगा, गंगा' असे उच्चारतो, त्याला पुण्य मिळते.
कलिकलङ्कविनाशनदक्षम् इदं सकलसिद्धिकरं शुभदं शिवम् जगति पूज्यम् अभीष्टफलप्रदं गाङ्गम् एतद् उदीरितम् उत्तमम्
हे गंगापुराण कलियुगातील दोष नष्ट करण्याचे सामर्थ्य असलेले, सर्व सिद्धी देणारे, मंगल आणि पवित्र, जगात पूज्य आणि इच्छित फळ देणारे उत्तम आहे.
साधु गौतम भद्रं ते को ऽन्यो ऽस्ति सदृशस् त्वया य एनां गौतमीं गङ्गां दण्डकारण्यम् आप्नुयात्
गौतम, छान केलेस! तुला शुभेच्छा असोत. या गौतमी गंगेला दंडकारण्यात आणणारा तुझ्यासारखा दुसरा कोण आहे?
गङ्गा गङ्गेति यो ब्रूयाद् योजनानां शतैर् अपि मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति
जो कोणी 'गंगा, गंगा' असे म्हणतो, तो कितीही कोस दूर असला तरी सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि विष्णुलोकात जातो.
तिस्रः कोट्यो ऽर्धकोटी च तीर्थानि भुवनत्रये तानि स्नातुं समायान्ति गङ्गायां सिंहगे गुरौ
तीन कोटी आणि अर्धा कोटी तीर्थे, जी तीनही लोकांत आहेत, सिंह राशीत सूर्य आणि गुरू असताना गंगेत स्नान करण्यासाठी एकत्र येतात.
षष्टिर् वर्षसहस्राणि भागीरथ्यवगाहनम् सकृद् गोदावरीस्नानं सिंहयुक्ते बृहस्पतौ
साठ हजार वर्षे भागीरथीत स्नान करणे किंवा सिंह राशीत गुरू असताना एकदाच गोदावरीत स्नान करणे —