इति पठति शृणोति यश् च भक्त्या विबुधपतिं शिवम् अत्र भीमरूपम् जगति विदितम् अशेषपापहारि स्मृतिपदशरणेन मुक्तिदश् च
जो कोणी हे भक्तीभावाने वाचतो किंवा ऐकतो, त्या देवांचा देव असलेल्या शिवाच्या भीमरूपाची आठवण ठेवतो, त्याचे सर्व पाप नाहीसे होतात आणि त्याच्या पायांच्या स्मरणाने मुक्ती मिळते.
गोदावरी तावद् अशेषपाप समूहहन्त्री परमार्थदात्री सदैव सर्वत्र विशेषतस् तु यत्राम्बुराशिं समनुप्रविष्टा
गोदावरी नेहमीच सर्व पापांचा नाश करते आणि सर्वत्र, विशेषतः जिथे ती समुद्रात मिळते, तिथे सर्वोच्च कल्याण देते.
स्नात्वा तु तस्मिन् सुकृती शरीरी गोदावरीवारिधिसंगमे यः उद्धृत्य तीव्रान् निरयाद् अशेषात् स पूर्वजान् याति पुरं पुरारेः
जो कोणी गोदावरी आणि समुद्राच्या संगमावर स्नान करून पुण्य मिळवतो, तो सर्व भयंकर नरकांतून सुटतो आणि पुरार्च्या नगरीत जातो.
वेदान्तवेद्यं यद् उपासितव्यं तद् ब्रह्म साक्षात् खलु भीमनाथः दृष्टे हि तस्मिन् न पुनर् विशन्ति शरीरिणः संस्मृतिम् उग्रदुःखाम्
जो वेदांताने जाणण्यास आणि ब्रह्मरूपाने पूजण्यास सांगितलं आहे, तोच खरा भीमनाथ आहे. त्याचं दर्शन झाल्यावर पुन्हा देहधारणेच्या दुःखद स्मरणात कोणीही पडत नाही.
सा संगता पूर्वम् अपांपतिं तं गङ्गा सुराणाम् अपि वन्दनीया देवैश् च सर्वैर् अनुगम्यमाना संस्तूयमाना मुनिभिर् मरुद्भिः
ती गंगा, जी देवतांनाही वंदनीय आहे, पूर्वी पाण्याच्या अधिपतीकडे गेली. त्या वेळी सर्व देव, ऋषी आणि मरुतगण तिच्या मागे चालत होते आणि तिचे स्तुती करत होते.
वसिष्ठजाबालिसयाज्ञवल्क्य क्रत्वङ्गिरोदक्षमरीचिवैष्णवाः शातातपः शौनकदेवरात भृग्वग्निवेश्यात्रिमरीचिमुख्याः
वसिष्ठ, जाबालि, याज्ञवल्क्य, क्रतू, अंगिरस, दक्ष, मरीचि, वैष्णव, शातातप, शौनक, देवरात, भृगु, अग्निवेश्य, अत्रि आणि मरीचि हे प्रमुख ऋषी,
सुधूतपापा मनुगौतमादयः सकौशिकास् तुम्बरुपर्वताद्याः अगस्त्यमार्कण्डसपिप्पलाद्याः सगालवा योगपरायणाश् च
सुधूत, पापा, मनु, गौतम आणि इतर, कौशिक, तुम्बुरू, पर्वत आणि इतर, अगस्त्य, मार्कंडेय, पिप्पलाद, गालव आणि योगाभ्यासात मग्न असणारे हे सर्व ऋषी,
सवामदेवाङ्गिरसो ऽथ भार्गवाः स्मृतिप्रवीणाः श्रुतिभिर् मनोज्ञाः सर्वे पुराणार्थविदो बहुज्ञास् ते गौतमीं देवनदीं तु गत्वा
सवामदेव, अंगिरस, नंतर भार्गव, स्मृतीत निपुण, वेदात रमणीय, पुराणार्थ जाणणारे आणि विद्वान असे हे सर्वजण त्या गौतमी या पवित्र नदीकडे गेले.
स्तोष्यन्ति मन्त्रैः श्रुतिभिः प्रभूतैर् हृद्यैश् च तुष्टैर् मुदितैर् मनोभिः तां संगतां वीक्ष्य शिवो हरिश् च आत्मानम् आदर्शयतां मुनिभ्यः
ते सर्व ऋषी मनापासून आनंदित होऊन, भरपूर मंत्रांनी आणि वेदपाठांनी तिची स्तुती करतील. तिला एकत्र पाहून शंकर आणि हरि ऋषींना आपली रूपे दाखवतात.
आदित्या वसवो रुद्रा मरुतो लोकपालकाः कृताञ्जलिपुटाः सर्वे स्तुवन्ति हरिशंकरौ
आदित्य, वसु, रुद्र, मरुत आणि लोकपाल, सर्वजण हात जोडून हरि आणि शंकर यांची स्तुती करतात.
संगमेषु प्रसिद्धेषु नित्यं सप्तसु नारद समुद्रस्य च गङ्गाया नित्यं देवौ प्रतिष्ठितौ
नारद, सात प्रसिद्ध संगमांवर आणि गंगा व समुद्राच्या संगमावर दोन्ही देव नेहमीच उपस्थित असतात.
गौतमेश्वर आख्यातो यत्र देवो महेश्वरः नित्यं संनिहितस् तत्र माधवो रमया सह
गौतमीश्वर नावाच्या ठिकाणी, जिथे महादेव नेहमी असतात, तिथे माधवही रामेसह सतत वास करतो.
ब्रह्मेश्वर इति ख्यातो मयैव स्थापितः शिवः लोकानाम् उपकारार्थम् आत्मनः कारणान्तरे
त्या ठिकाणी ब्रह्मेश्वर म्हणून प्रसिद्ध असलेला शिव मी स्वतः लोकांच्या कल्याणासाठी आणि स्वतःच्या दुसऱ्या हेतूसाठी स्थापला.
चक्रपाणिर् इति ख्यातः स्तुतो देवैर् मया सह तत्र संनिहितो विष्णुर् देवैः सह मरुद्गणैः
तिथे विष्णू 'चक्रपाणी' म्हणून ओळखला जातो, देव आणि मरुतगणांसह माझ्याबरोबर त्याची स्तुती केली जाते आणि तो तिथे सदैव उपस्थित असतो.
ऐन्द्रतीर्थम् इति ख्यातं तद् एव हयमूर्धकम् हयमूर्धा तत्र विष्णुस् तन्मूर्धनि सुरा अपि सोमतीर्थम् इति ख्यातं यत्र सोमेश्वरः शिवः
तेथे 'इंद्रतीर्थ' म्हणून ओळखले जाते, त्याला 'हयमूर्धक' असेही म्हणतात. तिथे विष्णू घोड्याच्या डोक्यावर आहे आणि देवही तिथे आहेत. 'सोमतीर्थ' म्हणूनही ते प्रसिद्ध आहे, जिथे शिव 'सोमेश्वर' म्हणून ओळखला जातो.
इन्द्रस्य सोमश्रवसो देवैश् च ऋषिभिस् तथा प्रार्थितः सोम एवादाव् इन्द्रायेन्दो परिस्रव
इंद्र, सोम, श्रवण, देव आणि ऋषी यांच्या विनंतीवर सोमाला प्रथम म्हटले गेले — 'सोमा, इंद्रासाठी प्रवाहित हो.'
सप्त दिशो नानासूर्याः सप्त होतार ऋत्विजः देवा आदित्या ये सप्त तेभिः सोमाभिरक्ष न
सात दिशा, वेगवेगळ्या सूर्यांसह, सात यजमान, सात आदित्य — हे सर्व घेऊन, सोमा, तू आमचे रक्षण कर.
यत् ते राजञ् छृतं हविस् तेन सोमाभिरक्ष नः अरातीवा मा नस् तारीन् मो च नः किंचनाममद्
राजा, तू जो शुद्ध हवि घेतलास, त्याच्या जोरावर सोमा, आमचे रक्षण कर. शत्रू आम्हाला जिंकू नयेत आणि कोणतेही दुःख आमच्यावर येऊ नये.
ऋषे मन्त्रकृतां स्तोमैः कश्यपोद्वर्धयन् गिरः सोमं नमस्य राजानं यो जज्ञे वीरुधां पतिर्
ऋषींनी रचलेल्या स्तोत्रांनी कश्यपाने स्तुती वाढवली. आम्ही त्या सोमाला वंदन करतो, जो वनस्पतींचा राजा म्हणून जन्माला आला.
कारुर् अहं ततो भिषग् उपलप्रक्षिणी नना नानाधियो वसूयवो ऽनु गा इव तस्थिम
मी कवी आहे, नंतर वैद्य आहे; मी औषधी गोळा केल्या. विविध विचारांनी, संपत्तीच्या शोधात, आम्ही सगळे एकत्र उभे आहोत, जणू काही गायींच्या कळपासारखे.
एवम् उक्त्वा च ऋषिभिः सोमं प्राप्य च वज्रिणे तेभ्यो दत्त्वा ततो यज्ञः पूर्णो जातः शतक्रतोः
अशा प्रकारे बोलून आणि ऋषींकडून सोम मिळवून, त्यांनी तो वज्रधारी इंद्राला दिला. मग शतक्रतुचा यज्ञ पूर्ण झाला.
तत् सोमतीर्थम् आख्यातम् आग्नेयं पुरतस् तु तत् अग्निर् इष्ट्वा महायज्ञैर् माम् आराध्य मनीषितम्
तेच 'सोमतीर्थ' म्हणून ओळखले जाते. त्याच्या पुढे 'आग्नेय' आहे. तिथे अग्नीची मोठ्या यज्ञांनी पूजा करून, मला हवे तसे तृप्त केले.
संप्राप्तवान् मत्प्रसादाद् अहं तत्रैव नित्यशः स्थितो लोकोपकारार्थं तत्र विष्णुः शिवस् तथा
माझ्या कृपेने मी तिथे नेहमीच राहिलो आहे, लोकांच्या कल्याणासाठी. तिथे विष्णू आणि शिव हेसुद्धा कायम आहेत.
तस्माद् आग्नेयम् आख्यातम् आदित्यं तदनन्तरम् यत्रादित्यो वेदमयो नित्यम् एति उपासितुम्
म्हणून त्याला 'आग्नेय' असं नाव पडलं; त्यानंतर 'आदित्य' आहे, जिथे वेदस्वरूप सूर्य नेहमी पूजनासाठी असतो.
रूपान्तरेण मध्याह्ने द्रष्टुं मां शंकरं हरिम् नमस्कार्यस् तत्र सदा मध्याह्ने सकलो जनः
मध्यान्ही मी, शंकर आणि हरि वेगळ्या रूपात दर्शन देतो; म्हणून सर्व लोकांनी तिथे नेहमी मध्यान्ही नमस्कार करावा.
रूपेण केन सविता समायातीत्य् अनिश्चयात् तस्माद् आदित्यम् आख्यातं बार्हस्पत्यम् अनन्तरम्
सविता कोणत्या रूपात येतो याची खात्री नसल्यामुळे त्याला 'आदित्य' असं नाव पडलं, आणि त्यानंतर 'बृहस्पत्य' आहे.
बृहस्पतिः सुरैः पूजां तस्मात् तीर्थाद् अवाप ह ईजे च यज्ञान् विविधान् बार्हस्पत्यं ततो विदुः
त्या तीर्थावर बृहस्पतीला देवांनी पूजा केली; त्याने तिथे विविध यज्ञ केले, म्हणून त्याला 'बृहस्पत्य' म्हणतात.
तत्तीर्थस्मरणाद् एव ग्रहशान्तिर् भविष्यति तस्माद् अप्य् अपरं तीर्थम् इन्द्रगोपे नगोत्तमे
त्या तीर्थाचे स्मरण केल्यानेच ग्रहदोष शांत होतात; म्हणून उत्तम पर्वतात इंद्रगोपाजवळ आणखी एक तीर्थ आहे.
प्रतिष्ठितं महालिङ्गं कस्मिंश्चित् कारणान्तरे हिमालयेन तत् तीर्थम् अद्रितीर्थं तद् उच्यते
हिमालयाने तिथे दुसऱ्या कारणासाठी एक मोठं लिंग स्थापलं; त्या तीर्थाला 'अद्रितीर्थ' असं म्हणतात.
तत्र स्नानं च दानं च सर्वकामप्रदं शुभम् एवं सा गौतमी गङ्गा ब्रह्माद्रेश् च विनिःसृता
तिथे स्नान आणि दान केल्याने सर्व इच्छा पूर्ण होतात आणि शुभ फळ मिळतं; अशा रीतीने गौतमी गंगा ब्रह्माद्रीवरून वाहू लागली.