तपश् चरत्सु पृथिवीं प्रचेतःसु महीरुहाः अरक्षमाणाम् आवव्रुर् बभूवाथ प्रजाक्षयः
प्रचेतस पृथ्वीवर तप करत असताना, झाडे कुणीही सांभाळत नव्हते, म्हणून ती सर्वत्र पसरली आणि त्यामुळे लोकसंख्या कमी झाली.
नाशकन् मारुतो वातुं वृतं खम् अभवद् द्रुमैः दश वर्षसहस्राणि न शेकुश् चेष्टितुं प्रजाः
वारा वाहू शकत नव्हता, आकाश झाडांनी पूर्णपणे झाकले गेले होते; दहा हजार वर्षे प्राणी हलूही शकले नाहीत.
तद् उपश्रुत्य तपसा युक्ताः सर्वे प्रचेतसः मुखेभ्यो वायुम् अग्निं च ससृजुर् जातमन्यवः
हे ऐकून, सर्व प्रचेतस तपामुळे सामर्थ्यवान आणि रागाने भरलेले होते; त्यांनी आपल्या तोंडातून वारा आणि अग्नी सोडला.
उन्मूलान् अथ वृक्षांस् तु कृत्वा वायुर् अशोषयत् तान् अग्निर् अदहद् घोर एवम् आसीद् द्रुमक्षयः
मग वाऱ्याने झाडे उपटून वाळवली आणि भयंकर अग्नीने ती जाळून टाकली; अशा प्रकारे झाडांचा नाश झाला.
द्रुमक्षयम् अथो बुद्ध्वा किंचिच् छिष्टेषु शाखिषु उपगम्याब्रवीद् एतांस् तदा सोमः प्रजापतीन्
झाडांचा नाश झाल्याचे कळल्यावर, काही फांद्या शिल्लक असताना, सोमाने प्रजापतींकडे जाऊन त्यांना असे सांगितले.
कोपं यच्छत राजानः सर्वे प्राचीनबर्हिषः वृक्षशून्या कृता पृथ्वी शाम्येताम् अग्निमारुतौ
राजहो, सर्व प्राचीनबर्ही, तुमचा राग आवरा; पृथ्वी झाडांशिवाय झाली आहे — आता अग्नी आणि वारा शांत होऊ द्या.
रत्नभूता च कन्येयं वृक्षाणां वरवर्णिनी भविष्यं जानता तात धृता गर्भेण वै मया
ही कन्या सुंदर आणि तेजस्वी आहे, झाडांमध्ये रत्नासारखी आहे; भविष्यातील गोष्टी माहित असल्याने मी तिला माझ्या उदरात धारण केली.
मारिषा नाम नाम्नैषा वृक्षाणाम् इति निर्मिता भार्या वो ऽस्तु महाभागाः सोमवंशविवर्धिनी
हिचे नाव मारीषा आहे, ती झाडांसाठी निर्माण केली आहे; हे भाग्यवान प्रचेतसहो, ती तुमची पत्नी होवो आणि सोमवंश वाढवो.
युष्माकं तेजसो ऽर्धेन मम चार्धेन तेजसः अस्याम् उत्पत्स्यते विद्वान् दक्षो नाम प्रजापतिः
तुमच्या तेजाचा अर्धा भाग आणि माझ्या तेजाचा अर्धा भाग मिळून, हिच्या पोटी विद्वान आणि दक्ष नावाचा प्रजापती जन्माला येईल.
स इमां दग्धभूयिष्ठां युष्मत्तेजोमयेन वै अग्निनाग्निसमो भूयः प्रजाः संवर्धयिष्यति
तो, तुमच्या तेजाने युक्त होऊन, अग्नीप्रमाणेच, या जळालेल्या पृथ्वीवर पुन्हा प्रजांची वाढ करील.
ततः सोमस्य वचनाज् जगृहुस् ते प्रचेतसः संहृत्य कोपं वृक्षेभ्यः पत्नीं धर्मेण मारिषाम्
मग सोमाच्या वचनावर प्रचेतसांनी झाडांवरील आपला राग मागे घेतला आणि धर्माने मारीषाला पत्नी म्हणून स्वीकारले.
दशभ्यस् तु प्रचेतोभ्यो मारिषायां प्रजापतिः दक्षो जज्ञे महातेजाः सोमस्यांशेन भो द्विजाः
मारीषा आणि दहा प्रचेतस यांच्या पोटी, सोमाचा अंश असलेला, तेजस्वी आणि बलाढ्य दक्ष प्रजापती जन्माला आला.
अचरांश् च चरांश् चैव द्विपदो ऽथ चतुष्पदः स सृष्ट्वा मनसा दक्षः पश्चाद् असृजत स्त्रियः
दक्षाने मनानेच स्थावर आणि जंगम, दोन पायांचे आणि चार पायांचे प्राणी निर्माण केले; त्यानंतर त्याने स्त्रिया निर्माण केल्या.
ददौ दश स धर्माय कश्यपाय त्रयोदश शिष्टाः सोमाय राज्ञे च नक्षत्राख्या ददौ प्रभुः
त्याने दहा कन्या धर्माला दिल्या, तेरा कश्यपाला दिल्या, उरलेल्या सोमाला दिल्या; आणि राजा सोमाला नक्षत्र नावाच्या कन्या दिल्या.
तासु देवाः खगा गावो नागा दितिजदानवाः गन्धर्वाप्सरसश् चैव जज्ञिरे ऽन्याश् च जातयः
त्यांच्यापासून देव, पक्षी, गायी, नाग, दैत्य, दानव, तसेच गंधर्व, अप्सरा आणि इतर अनेक जाती जन्माला आल्या.
ततः प्रभृति विप्रेन्द्राः प्रजा मैथुनसंभवाः संकल्पाद् दर्शनात् स्पर्शात् पूर्वेषां प्रोच्यते प्रजा
त्या वेळेपासून, हे श्रेष्ठ द्विजहो, प्रजांचा जन्म मैथुनाने होऊ लागला; त्याआधी संकल्प, दर्शन आणि स्पर्शाने प्रजांची उत्पत्ती होत असे, असे सांगितले जाते.
देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् संभवस् तु श्रुतो ऽस्माभिर् दक्षस्य च महात्मनः
आपण देव, दानव, गंधर्व, नाग, राक्षस आणि महान आत्मा दक्ष यांच्या उत्पत्तीची कथा ऐकली आहे.
अङ्गुष्ठाद् ब्रह्मणो जज्ञे दक्षः किल शुभव्रतः वामाङ्गुष्ठात् तथा चैवं तस्य पत्नी व्यजायत
दक्ष शुभव्रती ब्रह्माच्या अंगठ्यातून जन्मला, असे सांगितले जाते; त्याचप्रमाणे त्याची पत्नी ब्रह्माच्या डाव्या अंगठ्यातून उत्पन्न झाली.
कथं प्राचेतसत्वं स पुनर् लेभे महातपाः एतं नः संशयं सूत व्याख्यातुं त्वम् इहार्हसि दौहित्रश् चैव सोमस्य कथं श्वशुरतां गतः
तो महान तपस्वी पुन्हा प्राचेतस स्थिती कशी मिळवली, हे आम्हाला समजावून सांग, सूत. आणि सोमाचा नातू त्याचा सासरा कसा झाला, हेही आम्हाला सांग.
उत्पत्तिश् च निरोधश् च नित्यं भूतेषु भो द्विजाः ऋषयो ऽत्र न मुह्यन्ति विद्यावन्तश् च ये जनाः
सर्व जीवांची उत्पत्ती आणि नाश हे नेहमीचेच आहेत, हे ओ द्विजांनो. या गोष्टींमध्ये ऋषी आणि ज्ञानी लोक कधीही गोंधळत नाहीत.
युगे युगे भवन्त्य् एते पुनर् दक्षादयो नृपाः पुनश् चैव निरुध्यन्ते विद्वांस् तत्र न मुह्यति
प्रत्येक युगात हे दक्षासारखे राजे पुन्हा जन्म घेतात आणि पुन्हा नाहीसे होतात. हे समजून ज्ञानी लोक कधीही गोंधळत नाहीत.
ज्यैष्ठ्यं कानिष्ठम् अप्य् एषां पूर्वं नासीद् द्विजोत्तमाः तप एव गरीयो ऽभूत् प्रभावश् चैव कारणम्
हे द्विजश्रेष्ठांनो, त्यांच्यात आधी मोठेपणा किंवा लहानपणा नव्हता; फक्त तपाचाच मान होता आणि त्याच्यातच खरी शक्ती होती.
इमां विसृष्टिं दक्षस्य यो विद्यात् सचराचराम् प्रजावान् आयुर् उत्तीर्णः स्वर्गलोके महीयते
जो कोणी दक्षाची ही सृष्टी, जिच्यात चल आणि अचल जीव आहेत, जाणतो, त्याला संतती, दीर्घायुष्य आणि स्वर्गात सन्मान मिळतो.
देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् उत्पत्तिं विस्तरेणैव लोमहर्षण कीर्तय
लोमहर्षण, देव, दानव, गंधर्व, सर्प आणि राक्षस यांची उत्पत्ती कशी झाली, ते सविस्तर सांग.
प्रजाः सृजेति व्यादिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा यथा ससर्ज भूतानि तथा शृणुत भो द्विजाः
पूर्वी स्वयंभूने आज्ञा दिल्यावर दक्षाने जीवांची निर्मिती केली. हे द्विजांनो, त्याने ही सृष्टी कशी घडवली, ते ऐका.
मानसान्य् एव भूतानि पूर्वम् एवासृजत् प्रभुः ऋषीन् देवान् सगन्धर्वान् असुरान् यक्षराक्षसान्
सर्वप्रथम प्रभूने आपल्या मनानेच ऋषी, देव, गंधर्व, असुर, यक्ष आणि राक्षस यांची निर्मिती केली.
यदास्य मानसी विप्रा न व्यवर्धत वै प्रजा तदा संचिन्त्य धर्मात्मा प्रजाहेतोः प्रजापतिः
पण हे मनातून उत्पन्न झालेले जीव वाढले नाहीत, तेव्हा संततीसाठी धर्मात्मा प्रजापतीने विचार केला.
स मैथुनेन धर्मेण सिसृक्षुर् विविधाः प्रजाः असिक्नीम् आवहत् पत्नीं वीरणस्य प्रजापतेः
विविध जीवांची निर्मिती करण्यासाठी, धर्माने, प्रजापती वीराणाची पत्नी असिक्नी हिला स्वीकारले.
सुतां सुतपसा युक्तां महतीं लोकधारिणीम् अथ पुत्रसहस्राणि वैरण्यां पञ्च वीर्यवान्
ती मोठ्या तपाने युक्त आणि जगाला आधार देणारी होती. तिने वीराणीमध्ये हजारो बलवान पुत्रांना जन्म दिला.
असिक्न्यां जनयाम् आस दक्ष एव प्रजापतिः तांस् तु दृष्ट्वा महाभागान् संविवर्धयिषून् प्रजाः
दक्ष प्रजापतीने स्वतःच असिक्नीमध्ये हे पुत्र उत्पन्न केले. हे मोठ्या भाग्याचे आणि संतती वाढवायला उत्सुक असल्याचे पाहून,