तत्राप्य् एवंविधां पुण्यां कथां शृणु महामते गङ्गाया दक्षिणे तीरे श्रीगिरेर् उत्तरे तटे
तिथेही अशीच पुण्यदायी कथा आहे, हे महामती, गंगेच्या दक्षिण काठी आणि श्रीगिरीच्या उत्तरेकडील तीरावर ऐक.
आदिकेश इति ख्यात ऋषिभिः परिपूजितः महादेवो लिङ्गरूपी सदास्ते सर्वकामदः
तेथे आदिकेश नावाने प्रसिद्ध असलेले, ऋषींकडून पूजले गेलेले, महादेव लिंगरूपात सदैव सर्व इच्छा पूर्ण करणारे आहेत.
सिन्धुद्वीप इति ख्यातो मुनिः परमधार्मिकः तस्य भ्राता वेद इति स चापि परमो ऋषिः
सिंधुद्वीप नावाचा एक अत्यंत धर्मात्मा ऋषी तिथे प्रसिद्ध आहे; त्याचा भाऊ वेद हाही मोठा ऋषी आहे.
तम् आदिकेशं वै देवं त्रिपुरारिं त्रिलोचनम् नित्यं पूजयते भक्त्या प्राप्ते मध्यंदिने रवौ
तो आदिकेश, त्रिपुरांचा शत्रू आणि त्रिनेत्री देव, रोज मध्यान्ही सूर्य आल्यावर भक्तीने पूजला जातो.
भिक्षाटनाय वेदो ऽपि याति ग्रामं विचक्षणः याते तस्मिन् द्विजवरे व्याधः परमधार्मिकः
वेद हा विद्वान ब्राह्मण भिक्षा मागण्यासाठी गावात जातो; त्याच्या अनुपस्थितीत एक अत्यंत धर्मात्मा व्याध
तस्मिन् गिरिवरे पुण्ये मृगयां याति नित्यशः अटित्वा विविधान् देशान् मृगान् हत्वा यथासुखम्
त्या पुण्यवान पर्वतात तो व्याध रोज शिकार करायला जातो; वेगवेगळ्या प्रदेशात भटकून, हवे तसे प्राणी मारतो.
मुखे गृहीत्वा पानीयम् अभिषेकाय शूलिनः न्यस्य मांसं धनुष्कोट्यां श्रान्तो व्याधः शिवं प्रभुम्
शूलधारीच्या अभिषेकासाठी तोंडात पाणी घेऊन, धनुष्याच्या टोकावर मांस ठेवून, तो थकलेला व्याध शिव या प्रभूला भेटायला येतो.
आदिकेशं समागत्य न्यस्य मांसं ततो बहिः गङ्गां गत्वा मुखे वारि गृहीत्वागत्य तं शिवम्
आदिकेशाजवळ जाऊन तो मांस बाहेर ठेवतो, मग गंगेला जाऊन तोंडात पाणी घेतो आणि पुन्हा त्या शिवाजवळ येतो.
यस्य कस्यापि पत्त्राणि करेणादाय भक्तितः अपरेण च मांसानि नैवेद्यार्थं च तन्मनाः
कोणत्याही झाडाची पाने भक्तीने हातात घेऊन, आणि मन लावून दुसऱ्या हातात नैवेद्यासाठी मांस घेतो.
आदिकेशं समागत्य वेदेनार्चितम् ओजसा पादेनाहत्य तां पूजां मुखानीतेन वारिणा
आदिकेशाजवळ येऊन, वेदाने सामर्थ्याने केलेली पूजा पायाने स्पर्श करतो आणि तोंडात आणलेल्या पाण्याने अभिषेक करतो.
स्नापयित्वा शिवं देवम् अर्चयित्वा तु पत्त्रकैः कल्पयित्वा तु तन् मांसं शिवो मे प्रीयताम् इति
शिवाला स्नान घालून, पानांनी पूजा करून, तो आपल्याजवळचं मांस अर्पण करतो आणि म्हणतो, 'शिव माझ्यावर प्रसन्न होवो.'
नैव किंचित् स जानाति शिवभक्तिं विना शुभाम् ततो याति स्वकं स्थानं मांसेन तु यथागतम्
शुभ अशी शिवभक्ती नसल्याशिवाय, त्याला काहीच कळत नाही; म्हणून तो जसं मांस घेऊन आला तसंच परत आपल्या जागी जातो.
करोत्य् एतादृग् आगत्यागत्य प्रत्यहम् एव सः तथापीशस् तुतोषास्य विचित्रा हीश्वरस्थितिः
तो दररोज असंच येतो-जातो आणि ही पूजा करतो; तरीही प्रभू त्याच्यावर तृप्त झाला — देवाची लीला खरंच अद्भुत आहे.
यावन् नायात्य् असौ भिल्लः शिवस् तावन् न सौख्यभाक् भक्तानुकम्पितां शंभोर् मानातीतां तु वेत्ति कः
तो भिल्ल येईपर्यंत शिवाला आनंदच मिळत नाही; शंभू आपल्या भक्तांवर किती अपार कृपा करतो हे कोण समजू शकतं?
संपूजयत्य् आदिकेशम् उमया प्रत्यहं शिवम् एवं बहुतिथे काले याते वेदश् चुकोप ह
तो दररोज उमा आणि आदिकेशवाची भक्तीभावाने पूजा करतो; अशा रीतीने पुष्कळ दिवस गेले, तेव्हा वेदाला राग आला.
पूजां मन्त्रवतीं चित्रां शिवभक्तिसमन्विताम् को नु विध्वंसते पापो मत्तः स वधम् आप्नुयात्
शिवभक्ती आणि मंत्रांनी युक्त अशी सुंदर पूजा जो कोणी नष्ट करतो, तो खरोखर पापी आहे आणि त्याला माझ्या हातून मृत्युदंड मिळायला हवा.
गुरुदेवद्विजस्वामिद्रोही वध्यो मुनेर् अपि सर्वस्यापि वधार्हो ऽसौ शिवस्य द्रोहकृन् नरः
जो गुरू, देव, ब्राह्मण किंवा स्वामी यांच्याशी द्रोह करतो, तो ऋषीच्या हातूनही मारण्यास योग्य आहे; आणि शिवाचा द्वेष करणारा मनुष्य तर सर्वांत जास्त मृत्युदंडास पात्र आहे.
एवं निश्चित्य मेधावी वेदः सिन्धोस् तथानुजः कस्येयं पापचेष्टा स्यात् पापिष्ठस्य दुरात्मनः
असं ठरवून, बुद्धिमान वेद आणि त्याचा भाऊ सिंधू यांनी विचार केला, 'हे पापाचं कृत्य कोणाचं असावं, असा हा महापापी कोण?'
पुष्पैर् वन्यभवैर् दिव्यैः कन्दैर् मूलफलैः शुभैः कृतां पूजां स विध्वस्य ह्य् अन्यां पूजां करोति यः
जंगलातील फुलं, दिव्य कंद, मुळं आणि शुभ फळांनी केलेली पूजा जो नष्ट करतो आणि दुसरी पूजा करतो—
मांसेन तरुपत्त्रैश् च स च वध्यो भवेन् मम एवं संचिन्त्य मेधावी गोपयित्वा तनुं तदा
—मांस आणि झाडाची पानं याने पूजा करणारा, तोही माझ्या हातून मारण्यास पात्र आहे. असं ठरवून, त्या बुद्धिमानाने आपलं शरीर लपवलं.
तं पश्येयम् अहं पापं पूजाकर्तारम् ईश्वरे एतस्मिन्न् अन्तरे प्रायाद् व्याधो देवं यथा पुरा
मी त्या पाप्याला, जो देवाची पूजा करतो, पाहावं असं वाटतं. एवढ्यात, तो व्याध नेहमीप्रमाणे देवाजवळ आला.
नित्यवत् पूजयन्तं तम् आदिकेशस् तदाब्रवीत्
नेहमीप्रमाणे पूजा करत असताना त्याला पाहून, आदिकेशवाने त्याच्याशी बोलायला सुरुवात केली.
भो भो व्याध महाबुद्धे श्रान्तो ऽसीति पुनः पुनः चिराय कथम् आयातस् त्वां विना तात दुःखितः न विन्दामि सुखं किंचित् समाश्वसिहि पुत्रक
'अरे व्याधा, तुझं मोठं बुद्धिमान मन आहे, तू पुन्हा पुन्हा दमलेला दिसतोस. इतक्या दिवसांनी कसा आलास? तुझ्याशिवाय मला काहीच सुख मिळत नाही, बाळा, जरा विश्रांती घे.'
तम् एवंवादिनं देवं वेदः श्रुत्वा विलोक्य तु चुकोप विस्मयाविष्टो न च किंचिद् उवाच ह
देव असं बोलताना ऐकून, वेदाने आश्चर्य आणि रागाने त्याच्याकडे पाहिलं, पण काहीच बोलला नाही.
व्याधश् च नित्यवत् पूजां कृत्वा स्वभवनं ययौ वेदश् च कुपितो भूत्वा आगत्येशम् उवाच ह
व्याध नेहमीप्रमाणे पूजा करून आपल्या घरी गेला; पण वेद रागावून देवाजवळ आला आणि त्याला म्हणाला.
अयं व्याधः पापरतः क्रियाज्ञानविवर्जितः प्राणिहिंसारतः क्रूरो निर्दयः सर्वजन्तुषु
'हा व्याध नेहमी पापाचाच विचार करणारा, विधीचं ज्ञान नसलेला, क्रूर, प्राण्यांना मारण्यात दंग, आणि सर्व सजीवांवर निर्दयी आहे.'
हीनजातिर् अकिंचिज्ज्ञो गुरुक्रमविवर्जितः सदानुचितकारी चानिर्जिताखिलगोगणः
'हा नीच जातीचा, काहीच ज्ञान नसलेला, गुरूच्या मार्गदर्शनाशिवाय, नेहमी चुकीचं वागणारा आणि एकही गायीला वश न करू शकलेला आहे.'
तस्यात्मानं दर्शितवान् न मां किंचन वक्ष्यसि पूजां मन्त्रविधानेन करोमीश यतव्रतः
'त्याने स्वतःला तुला दाखवलं, पण मला काहीच सांगत नाहीस का? प्रभो, मी तर मंत्रांनी आणि व्रताने पूजा करतो.'
त्वदेकशरणो नित्यं भार्यापुत्रविवर्जितः व्याधो मांसेन दुष्टेन पूजां तव करोत्य् असौ
जो व्याध नेहमी तुझ्या आश्रयाला आहे, ज्याचं घरात बायको किंवा मुलं नाहीत, तो अपवित्र मांस घेऊन तुझी पूजा करतो.
तस्य प्रसन्नो भगवान् न ममेति महाद्भुतम् शास्तिम् अस्य करिष्यामि भिल्लस्य ह्य् अपकारिणः
हे खरंच आश्चर्य आहे की, भगवंत त्याच्यावर प्रसन्न आहेत, माझ्यावर नाहीत; या भिल्लाने चुकीचं केलं म्हणून मी त्याला शिक्षा करीन.