तस्य स्वसा विष्टिर् इति भीषणा पापरूपिणी तां कन्यां सविता कस्मै ददामीति मतिं दधे
त्याची बहीण विष्टी ही भीषण आणि पापरूपी आहे. सविताने विचार केला की ही कन्या कोणाला द्यावी.
यस्मै यस्मै दातुकामः सूर्यो लोकगुरुः प्रभुः तच् छ्रुत्वा भीषणा चेति किं कुर्मो भार्ययानया एवं तु वर्तमाने सा पितरं प्राह दुःखिता
सूर्य, जो लोकांचा गुरु आणि प्रभू आहे, त्याने तिचे लग्न कोणाशी करावे याचा विचार केला. पण ती भीषण आहे हे ऐकून लोक म्हणाले, 'अशी बायको घेऊन काय करायचं?' असे चालू असताना ती कन्या दुःखी होऊन वडिलांना म्हणाली.
बालाम् एव पिता यस् तु दद्यात् कन्यां सुरूपिणे स कृतार्थो भवेल् लोके न चेद् दुष्कृतवान् पिता
जो वडील आपल्या लहान मुलीचे लग्न योग्य वराशी लावतात, त्यांना या जगात समाधान मिळते; जर तसे केले नाही, तर वडील पापी ठरतात.
चतुर्थाद् वत्सराद् ऊर्ध्वं यावन् न दशमात्ययः तावद् विवाहः कन्यायाः पित्रा कार्यः प्रयत्नतः
चौथ्या वर्षानंतर आणि दहाव्या वर्षाच्या आत वडिलांनी आपल्या मुलीचे लग्न काळजीपूर्वक लावावे.
श्रीमते विदुषे यूने कुलीनाय यशस्विने उदाराय सनाथाय कन्या देया वराय वै
मुलगी श्रीमंत, विद्वान, तरुण, चांगल्या घरातील, कीर्तीमान, उदार आणि संरक्षक असलेल्या वराला द्यावी.
एतच् चेद् अन्यथा कुर्यात् पिता स निरयी सदा धर्मस्य साधनं कन्या विदुषाम् अपि भास्कर
जर वडील हे नियम पाळले नाहीत, तर त्यांना नेहमी नरक मिळतो; अगदी विद्वानांसाठीसुद्धा कन्यादान हे धर्माचे साधन आहे, हे भास्करा.
नरकस्येव मूर्खाणां कामोपहतचेतसाम् एकतः पृथिवी कृत्स्ना सशैलवनकानना
ज्यांची बुद्धी वासनेने भरलेली आहे, अशा मूर्खांसाठी नरकच आहे; आणि दुसऱ्या बाजूला संपूर्ण पृथ्वी, तिचे डोंगर, वन आणि बागा आहेत.
स्वलंकृतोपाधिहीना सुकन्या चैकतः स्मृता विक्रीणीते यश् च कन्याम् अश्वं वा गां तिलान् अपि
दुसऱ्या बाजूला सुंदर, अलंकारिक आणि दोषरहित मुलगी आहे; जो कोणी मुलगी, घोडा, गाय किंवा तीळ विकतो—
न तस्य रौरवादिभ्यः कदाचिन् निष्कृतिर् भवेत् विवाहातिक्रमः कार्यो न कन्यायाः कदाचन
त्याला रौरव आणि इतर नरकांतून कधीच मुक्ती मिळत नाही; मुलीच्या लग्नात कधीही चुकीचे वर्तन करू नये.
तस्मिन् कृते यत् पितुः स्यात् पापं तत् केन कथ्यते यावल् लज्जां न जानाति यावत् क्रीडति पांशुभिः
अशा वेळी वडिलांना जे पाप लागते, ते कोण सांगू शकतो? जोपर्यंत मुलीला लाज कळत नाही आणि ती मातीशी खेळते,
तावत् कन्या प्रदातव्या नो चेत् पित्रोर् अधोगतिः पितुः स्वरूपं पुत्रः स्याद् यः पिता पुत्र एव सः
तोपर्यंत तिचे लग्न लावावे; अन्यथा, आईवडिलांची अधोगती होते. मुलगा म्हणजे वडिलांचेच रूप आहे; जो वडील आहे, तोच मुलगा आहे.
आत्मनः सुखितां लोके को न कुर्यात् करोति च यत् कन्यायां पिता कुर्याद् दानं पूजनम् ईक्षणम्
आपल्या मुलीला या जगात सुखी करायला कोण टाळेल? वडील मुलीसाठी जे काही देतात, सन्मान करतात किंवा काळजी घेतात—
यत् कृतं तत् कृतं विद्यात् तासु दत्तं तद् अक्षयम् यद् दत्तं तासु कन्यासु तद् आनन्त्याय कल्पते
जे काही केले, ते केलेच मानावे; मुलींना जे दिले जाते, ते कधीच नष्ट होत नाही. अशा कन्यांना जे काही दिले जाते, ते अनंत पुण्य मिळवून देते.
पुत्रेषु चैव पौत्रेषु को न कुर्यात् सुखं रवे करोति यः कन्यकानां स संपद्भाजनं भवेत्
मुलगा आणि नातवंडांना सुख देण्यास कोण मागे राहील? जो मुलींना आनंद देतो, तोच खऱ्या अर्थाने समृद्ध होतो.
एवं तां वादिनीं कन्यां विष्टिं प्रोवाच भास्करः
अशी वाद करणाऱ्या त्या कन्येला भास्कराने विचारले.
किं करोमि न गृह्णाति त्वां कश्चिद् भीषणाकृतिम् कुलं रूपं वयो वित्तं विद्यां वृत्तं सुशीलताम्
मी काय करू? तुझं रूप भीतीदायक आहे म्हणून तुला कोणीही स्वीकारत नाही. कुळ, सौंदर्य, वय, संपत्ती, विद्या, वर्तन, चांगुलपणा—
मिथः पश्यन्ति संबन्धे विवाहे स्त्रीषु पुंसु च अस्मासु सर्वम् अप्य् अस्ति विना तव गुणैः शुभे किं करोमि क्व दास्यामि वृथा मां धिक् करोषि किम्
नातेसंबंध आणि लग्नामध्ये, स्त्रियांमध्ये किंवा पुरुषांमध्ये, हे सगळे गुण आपल्यात आहेत, फक्त तुझे गुण सोडून. मी काय करू? तुला कुणाला द्यायचं? तू उगाच माझ्यावर दोष ठेवतेस—का?
एवम् उक्त्वा पुनस् तां च विष्टिं प्रोवाच भास्करः
असं म्हणून भास्कराने पुन्हा तिला, विष्टीला, विचारलं.
यस्मै कस्मै च दातव्या त्वं वै यद्य् अनुमन्यसे दीयसे ऽद्य मया विष्टे अनुजानीहि मां ततः
तुला ज्या कुणाला द्यायचं, त्यासाठी तू मान्यता दिलीस तर आज मी तुला देईन, विष्टे. मला त्यासाठी परवानगी दे.
पितरं प्राह सा विष्टिर् भर्ता पुत्रा धनं सुखम् आयू रूपं च संप्रीतिर् जायते प्राक्तनानुगम्
विष्टीने वडिलांना सांगितलं: 'पती, मुले, संपत्ती, सुख, आयुष्य, रूप आणि प्रेम हे सगळं पूर्वीच्या कर्मानुसार मिळतं.'
यत् पुरा विहितं कर्म प्राणिना साध्व् असाधु वा फलं तदनुरोधेन प्राप्यते ऽपि भवान्तरे
पूर्वी ज्या जीवाने जे कर्म केलं, ते चांगलं असो वा वाईट, त्याचं फळ त्याला तसंच मिळतं, दुसऱ्या जन्मातही.
स्वदोष एव तत् पित्रा परिहर्तव्य आदरात् तादृग् एव फलं तु स्याद् यादृग् आचरितं पुरा
मुलाच्या दोषांपासून वडिलांनी काळजीपूर्वक दूर राहावं; कारण जसं वागणं पूर्वी केलं तसंच फळ मिळतं.
तस्मात् तद्दानसंबन्धं स्ववंशानुगतं पिता करोति शेषं दैवेन यद् भाव्यं तद् भविष्यति
म्हणून वडील आपल्या कुळानुसार देण्याचं नातं जोडतात; बाकीचं सगळं नशिबावर असतं—जे व्हायचं तेच घडतं.
तच् छ्रुत्वा दुहितुर् वाक्यं त्वष्टुः पुत्राय भीषणाम् विश्वरूपाय तां प्रादाद् विष्टिं लोकभयंकरीम्
मुलीचं बोलणं ऐकून त्वष्ट्याने ती भीतीदायक, लोकांना घाबरवणारी विष्टी आपल्या पुत्र विश्वरूपाला दिली.
विश्वरूपो ऽपि तद्वच् च भीषणो भीषणाकृतिः एवं मिथः संचरतोः शीलरूपसमानयोः
विश्वरूपही तसाच भीतीदायक आणि भयंकर दिसणारा होता; दोघेही एकत्र राहत असताना त्यांचा स्वभाव आणि रूप सारखंच होतं.
प्रीतिः कदाचिद् वैषम्यं दंपत्योर् अभवन् मिथः गण्डो नामाभवत् पुत्रो ह्य् अतिगण्डस् तथैव च
कधी त्यांच्यात प्रेम असे, कधी भांडण; त्यांच्या मुलाचं नाव गंड, आणि दुसऱ्याचं अतिगंड असं होतं.
रक्ताक्षः क्रोधनश् चैव व्ययो दुर्मुख एव च तेभ्यः कनीयान् अभवद् धर्षणो नाम पुण्यभाक्
त्यांच्या मुलांमध्ये एक लाल डोळ्यांचा, रागीट, उधळपट्टी करणारा आणि वाईट बोलणारा होता; त्यांच्यात सर्वात लहान मुलाचं नाव धर्षण होतं, तो पुण्यवान होता.
सुतः सुशीलः सुभगः शान्तः शुद्धमतिः शुचिः स कदाचिद् यमगृहं द्रष्टुं मातुलम् अभ्यगात्
एक मुलगा गुणी, सुंदर, शांत, निर्मळ मनाचा आणि स्वच्छ होता; तो एकदा यमाच्या घरी आपल्या मामा भेटायला गेला.
स ददर्श बहूञ् जन्तून् स्वर्गस्थान् इव दुःखिनः स मातुलं तु पप्रच्छ नत्वा धर्मं सनातनम्
त्याने तिथे अनेक जीव पाहिले, जणू स्वर्गात असूनही दुःखी; मग नम्रपणे वाकून त्याने आपल्या मामाला सनातन धर्माबद्दल विचारलं.
क इमे सुखिनस् तात पच्यन्ते नरके च के
बाबा, हे सुखी कोण आहेत आणि नरकात कोण शिजत आहेत?