पूर्वदेशाधिपः कश्चित् पवमान इति श्रुतः क्षत्रधर्मरतः श्रीमान् देवब्राह्मणपालकः
पूर्व दिशेचा एक राजा होता, ज्याचे नाव पवमान असे होते. तो क्षत्रिय धर्मात रमणारा, श्रीमंत आणि देव- ब्राह्मणांचा रक्षक होता.
बलेन महता युक्तः सपुरोधा वनं ययौ रेमे स्त्रीभिर् मनोज्ञाभिर् नृत्यवादित्रजैः सुखैः
मोठ्या बळाने युक्त, आपल्या पुरोहितांसह तो वनात गेला. तिथे सुंदर स्त्रियांमध्ये रमला आणि नृत्य, वाद्य आणि सुखाचा आनंद घेतला.
स च एवं धनुष्पाणिर् मृगयाशीलिभिर् वृतः एवं भ्रमन् कदाचित् स श्रान्तो द्रुमम् उपागतः
तो धनुष्य हातात घेऊन, शिकार करणाऱ्या आपल्या साथीदारांसह भटकत असताना, एकदा थकून एका झाडाजवळ गेला.
गौतमीतीरसंभूतं नानापक्षिगणैर् वृतम् आश्रमाणां गृहपतिं धर्मज्ञम् इव सेवितम्
गौतमीच्या काठी उगवलेले ते झाड, विविध पक्ष्यांनी वेढलेले होते आणि धर्म जाणणाऱ्या गृहस्थ ऋषीप्रमाणे त्याची सेवा होत होती.
तम् आश्रित्य नगश्रेष्ठं पवमानो नृपोत्तमः स विश्रान्तो जनवृत ईक्षां चक्रे नगोत्तमम्
त्या उत्तम झाडाखाली आश्रय घेऊन, राजा पवमान आपल्या लोकांसह तिथे विसावला आणि त्या उत्तम पर्वताकडे पाहू लागला.
तत्रापश्यद् द्विजं स्थूलं द्विमुखं शोभनाकृतिम् चिन्ताविष्टं तथा श्रान्तं तम् अपृच्छन् नृपोत्तमः
तिथे त्याने एक मोठा, दोन तोंड असलेला, सुंदर आकाराचा पक्षी पाहिला, जो विचारात गुंतलेला आणि थकलेला होता; त्या राजाने त्याला विचारले.
को भवान् द्विमुखः पक्षी चिन्तावान् इव लक्ष्यसे नैवात्र कश्चिद् दुःखार्तः कस्मात् त्वं दुःखम् आगतः
तू कोण आहेस, दोन तोंड असलेला पक्षी? तू खूप विचारात दिसतोस. इथे कुणीही दुःखाने ग्रासलेला नाही, मग तुला दुःख कशामुळे आले?
ततः प्रोवाच नृपतिं पवमानं शनैः शनैः समाश्वस्तमनाः पक्षी चिच्चिको निःश्वसन् मुहुः
मग हळूहळू आणि थोडे शांत मनाने, चिच्चिका नावाचा पक्षी वारंवार उसासे टाकत राजा पवमानाला बोलू लागला.
मत्तो भयं न चान्येषां मम वान्योपपादितम् नानापुष्पफलाकीर्णं मुनिभिः परिसेवितम्
मला कुणाची भीती नाही, आणि कुणीही मला त्रास दिलेला नाही; हे पर्वत विविध फुले आणि फळांनी सजलेले असून, ऋषींच्या सेवेत आहे.
पश्येयं शून्यम् एवाद्रिं ततः शोचामि माम् अहम् न लभामि सुखं किंचिन् न तृप्यामि कदाचन निद्रां प्राप्नोमि न क्वापि न विश्रान्तिं न निर्वृतिम्
तरीही मला हा पर्वत ओसाड वाटतो, म्हणून मी स्वतःसाठी दुःखी होतो; मला कुठेच सुख मिळत नाही, मी कधीच तृप्त होत नाही, मला कुठेही झोप लागत नाही, ना विश्रांती मिळते, ना समाधान.
द्विमुखस्य द्विजस्योक्तं श्रुत्वा राजातिविस्मितः
द्विमुख ब्राह्मणाने सांगितलेले ऐकून राजा फारच आश्चर्यचकित झाला.
को भवान् किं कृतं पापं कस्माच् छून्यश् च पर्वतः एकेनास्येन तृप्यन्ति प्राणिनो ऽत्र नगोत्तमे
तुम्ही कोण? तुम्ही कोणते पाप केले? आणि हा डोंगर ओसाड का आहे? या उत्तम डोंगरावर इतर प्राणी एका तोंडाने तृप्त होतात—
किम् उतास्यद्वयेन त्वं न तृप्तिम् उपयास्यसि किं वा ते दुष्कृतं प्राप्तम् इह जन्मन्य् अथो पुरा
मग दोन तोंडे असूनही तुम्हाला समाधान मिळणार नाही का? या जन्मात किंवा मागच्या जन्मात तुम्ही कोणते पाप केले आहे?
तत् सर्वं शंस मे सत्यं त्रास्ये त्वां महतो भयात्
हे सर्व सत्य सांग; मी तुला मोठ्या भीतीपासून वाचवीन.
राजानं तं द्विजः प्राह निःश्वसन्न् अथ चिच्चिकः
तेव्हा, सुस्कारा टाकत, चिक्किक नावाच्या त्या ब्राह्मणाने राजाला उत्तर दिले.
वक्ष्ये ऽहं त्वां पूर्ववृत्तं पवमान शृणुष्व तत् अहं द्विजातिप्रवरो वेदवेदाङ्गपारगः
पवमान, मी तुला माझी पूर्वीची गोष्ट सांगतो, नीट ऐक. मी श्रेष्ठ ब्राह्मण आहे, वेद आणि त्यांचे अंगोपांग जाणणारा आहे.
कुलीनो विदितप्राज्ञः कार्यहन्ता कलिप्रियः वदे पुरस् तथा पृष्ठे अन्यद् अन्यच् च जन्तुषु
मी मोठ्या घरात जन्मलेलो, ज्ञानी म्हणून प्रसिद्ध, कर्तव्य टाळणारा, वाद घालायला आवडणारा, समोर एक बोलतो, मागे दुसरे, आणि लोकांत अजून वेगळे वागतो.
परवृद्ध्या सदा दुःखी मायया विश्ववञ्चकः कृतघ्नः सत्यरहितः परनिन्दाविचक्षणः
इतरांच्या वाढीमुळे नेहमी दुःखी, मायेने सर्वांना फसवणारा, उपकार विसरणारा, सत्याचा अभाव असलेला, आणि दुसऱ्यांची निंदा करण्यात पटाईत.
मित्रस्वामिगुरुद्रोही दम्भाचारो ऽतिनिर्घृणः मनसा कर्मणा वाचा तापयामि जनान् बहून्
मित्र, स्वामी आणि गुरू यांची फसवणूक करणारा, ढोंगी, फारच निर्दयी, मनाने, कृतीने आणि वाणीने अनेकांना त्रास देणारा.
अयम् एव विनोदो मे सदा यत् परहिंसनम् युग्मभेदं गणोच्छेदं मर्यादाभेदनं सदा
माझा एकमेव छंद नेहमी इतरांना त्रास देणे, जोडपी फोडणे, गट नष्ट करणे आणि नेहमी मर्यादा ओलांडणे हाच आहे.
करोमि निर्विचारो ऽहं विद्वत्सेवापराङ्मुखः न मया सदृशः कश्चित् पातकी भवनत्रये
मी विचार न करता वागतो, ज्ञानी लोकांची सेवा टाळतो; या तिन्ही लोकांत माझ्यासारखा पापी कोणीच नाही.
तेनाहं द्विमुखो जातस् तापनाद् दुःखभाग्य् अहम् तस्माद् दुःखेन संतप्तः शून्यो ऽयं पर्वतो मम
म्हणून मी दोन तोंडांनी जन्मलो, दुःख आणि दुर्दैवाने भरलेला; म्हणून या डोंगरावर माझ्यामुळे शोक आहे आणि तो ओसाड आहे.
अन्यच् च शृणु भूपाल वाक्यं धर्मार्थसंहितम् ब्रह्महत्यासमं पापं तद् विना तद् अवाप्यते
राजा, आणखी एक गोष्ट ऐक, धर्म आणि अर्थ याने युक्त: ब्राह्मणहत्येसारखे पाप, ते प्रत्यक्ष न करता सुद्धा मिळते.
क्षत्रियः संगरं गत्वा अथवान्यत्र संगरात् पलायन्तं न्यस्तशस्त्रं विश्वस्तं च पराङ्मुखम्
कोणताही क्षत्रिय युद्धात किंवा युद्धाबाहेर, पळणाऱ्याला, शस्त्र खाली ठेवणाऱ्याला, विश्वास ठेवणाऱ्याला किंवा पाठ फिरवणाऱ्याला मारतो—
अविज्ञातं चोपविष्टं बिभेमीति च वादिनम् तं यदि क्षत्रियो हन्यात् स तु स्याद् ब्रह्मघातकः
किंवा ओळखता न येणाऱ्याला, बसलेल्या माणसाला, 'मला भीती वाटते' असे म्हणणाऱ्याला जर क्षत्रिय मारतो, तर तो ब्राह्मणहत्यारा ठरतो.
अधीतं विस्मरति यस् त्वं करोति तथोत्तमम् अनादरं च गुरुषु तम् आहुर् ब्रह्मघातकम्
जो शिकलेले विसरतो, उत्तम वर्तन सोडतो किंवा गुरूंचा अपमान करतो, त्याला ब्राह्मणहत्यारा म्हणतात.
प्रत्यक्षे च प्रियं वक्ति परोक्षे परुषाणि च अन्यद् धृदि वचस्य् अन्यत् करोत्य् अन्यत् सदैव यः
जो समोर गोड बोलतो, मागे कठोर बोलतो, मनात एक ठेवतो, तोंडावर दुसरे बोलतो आणि नेहमी वेगळेच करतो—
गुरूणां शपथं कर्ता द्वेष्टा ब्राह्मणनिन्दकः मिथ्या विनीतः पापात्मा स तु स्याद् ब्रह्मघातकः
जो गुरूंची खोटी शपथ घेतो, द्वेष करतो, ब्राह्मणांची निंदा करतो, खोटा नम्र असतो आणि पापी मनाचा असतो—त्याला ब्राह्मणहत्यारा म्हणतात.
देवं वेदम् अथाध्यात्मं धर्मब्राह्मणसंगतिम् एतान् निन्दति यो द्वेषात् स तु स्याद् ब्रह्मघातकः
जो माणूस द्वेषाने देव, वेद, आत्मा किंवा धर्मशील ब्राह्मणांची संगत यांची निंदा करतो, तो खरोखर ब्रह्महत्यारा ठरतो.
एवं भूतो ऽप्य् अहं राजन् दम्भार्थं लज्जया तथा सद्वृत्त इव वर्ते ऽहं तस्माद् राजन् द्विजो ऽभवम्
राजा, जरी मी असा होतो, तरी दांभिकपणासाठी आणि लाजेखातर मी सद्वर्तन असावं असं वागलो; म्हणूनच, राजा, मी द्विज झालो.