कदाचिद् बालरूपेण एवं चरति पापकृत् यत्रास्ते ब्राह्मणो विद्वाञ् शाकल्यो मुनिसत्तमः
कधी तो लहान मुलाच्या रूपातही दिसतो; अशा प्रकारे हा पापकर्मी जिथे विद्वान आणि श्रेष्ठ शाकल्य ऋषी राहतो, तिथे नेहमी फिरतो.
तम् आयाति महापापी परशू राक्षसाधमः शुचिष्मन्तं द्विजश्रेष्ठं परशुर् नित्यम् एव च
तो महापापी परशु, त्या पवित्र आणि श्रेष्ठ ब्राह्मण शाकल्याकडे वारंवार येतो.
नेतुं हन्तुं प्रवृत्तो ऽपि न शशाक स पापकृत् स कदाचिद् द्विजश्रेष्ठो देवान् अभ्यर्च्य यत्नतः
त्याला घेऊन जाण्याचा किंवा मारण्याचा प्रयत्न करूनही, त्या पापकर्म्याला कधीच यश आले नाही; एकदा त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने देवांची मनापासून पूजा केली.
भोक्तुकामः किलायातस् तत्रायात् परशुर् मुने ब्रह्मरूपधरो भूत्वा शिथिलः पलितो ऽबली कन्याम् आदाय कांचिच् च शाकल्यं वाक्यम् अब्रवीत्
भोजनाची इच्छा असलेला परशु तिथे आला, त्याने ब्राह्मणाचे रूप घेतले—तो अशक्त, पिकलेल्या केसांचा आणि दुर्बल होता, सोबत एक कन्या घेऊन शाकल्याला म्हणाला—
भोजनस्यार्थिनं विद्धि मां च कन्याम् इमां द्विज आतिथ्यकाले संप्राप्तं कृतकृत्यो ऽसि मानद
हे ब्राह्मण, मला आणि या कन्येला भोजनाची गरज आहे असे समज; आम्ही आतिथ्याच्या वेळी आलो आहोत, त्यामुळे तू कर्तव्यपूर्ती केली आहेस, हे मान देणारा.
त एव धन्या लोके ऽस्मिन् येषाम् अतिथयो गृहात् पूर्णाभिलाषा निर्यान्ति जीवन्तो ऽपि मृताः परे
या जगात तेच खरे धन्य आहेत, ज्यांच्या घरी आलेले पाहुणे आपली सर्व इच्छापूर्ती होऊन, जिवंत असो वा मरण पावलेले असो, समाधानी निघतात.
भोजने तूपविष्टे तु आत्मार्थं कल्पितं तु यत् अतिथिभ्यस् तु यो दद्याद् दत्ता तेन वसुंधरा
जेव्हा कोणी जेवायला बसतो, तेव्हा स्वतःसाठी बाजूला काढलेले अन्न जर पाहुण्याला दिले, तर त्या दानाने जणू पृथ्वीच दिली जाते.
एतच् छ्रुत्वा तु शाकल्यो ददामीत्य् एवम् अब्रवीत् आसने चोपवेश्याथाज्ञानात् तं परशुं द्विजम्
हे ऐकून शाकल्य म्हणाला, 'मी देतो,' आणि तसेच बोलला. मग त्याने त्या द्विजाला आसनावर बसवले आणि आज्ञेप्रमाणे त्याला कुऱ्हाड दिली.
यथान्यायं पूजयित्वा शाकल्यो भोजनं ददौ आपोशनं करे कृत्वा परशुर् वाक्यम् अब्रवीत्
शाकल्याने योग्य आदराने त्याचे स्वागत केले आणि त्याला जेवण दिले. हात धुऊन झाल्यावर परशु बोलू लागला.
दूराद् अभ्यागतं श्रान्तम् अनुगच्छन्ति देवताः तस्मिंस् तृप्ते तु तृप्ताः स्युर् अतृप्ते तु विपर्ययः
दूरवरून आलेल्या, दमलेल्या पाहुण्याच्या मागे देवताही येतात. तो तृप्त झाला की देवताही तृप्त होतात; तो असंतुष्ट राहिला तर उलट घडते.
अतिथिश् चापवादी च द्वाव् एतौ विश्वबान्धवौ अपवादी हरेत् पापम् अतिथिः स्वर्गसंक्रमः
पाहुणा आणि निंदा करणारा — हे दोघेही सर्वांचे नातेवाईक आहेत. निंदा करणारा पाप दूर करतो, पाहुणा स्वर्गप्राप्तीचा मार्ग दाखवतो.
अभ्यागतं पथि श्रान्तं सावज्ञं यो ऽभिवीक्षते तत्क्षणाद् एव नश्यन्ति तस्य धर्मयशःश्रियः
जो कोणी रस्त्यावरून आलेल्या, दमलेल्या माणसाकडे तुच्छतेने पाहतो, त्याच क्षणी त्याचे धर्म, कीर्ती आणि संपत्ती नष्ट होतात.
तस्माद् अभ्यागतः श्रान्तो याचे ऽहं त्वां द्विजोत्तम दास्यसे यदि मे कामं तद् भोक्ष्ये ऽहं न चान्यथा
म्हणून, द्विजश्रेष्ठा, मी दमून तुझ्याकडे आलो आहे; मी तुझ्याकडे मागणी करतो — तू माझी इच्छा पूर्ण केलीस तर मी जेवीन, नाहीतर नाही.
दत्तम् इत्य् एव शाकल्यो भुङ्क्ष्वेत्य् एवाह राक्षसम् ततः प्रोवाच परशुर् अहं राक्षससत्तमः
'दिलं,' असं शाकल्य म्हणाला, आणि 'जेव,' असं राक्षसाने सांगितलं. मग परशु म्हणाला, 'मी राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ आहे.'
नाहं द्विजस् तव रिपुर् न वृद्धः पलितः कृशः बहूनि मे व्यतीतानि वर्षाणि त्वां प्रपश्यतः
'मी द्विज नाही, तुझा शत्रू नाही, वृद्ध नाही, पांढरे केस नाहीत, किंवा कृश नाही. मी अनेक वर्षे तुझ्याकडे पाहत आहे.'
शुष्यन्ति मम गात्राणि ग्रीष्मे स्वल्पोदकं यथा तस्मान् नेष्ये सानुगं त्वां भक्षयिष्ये द्विजोत्तम
'माझे अंग उन्हाळ्यात पाण्याअभावी जसे कोरडे पडते तसेच कोरडे पडत आहे; म्हणून मी तुला आणि तुझे सगळे घेऊन जाईन आणि खाईन, द्विजश्रेष्ठा.'
श्रुत्वा परशुवाक्यं तच् छाकल्यो वाक्यम् अब्रवीत्
परशुचे हे शब्द ऐकून शाकल्य बोलू लागला.
ये महाकुलसंभूता विज्ञातसकलागमाः तत् प्रतिश्रुतम् अभ्येति न जात्व् अत्र विपर्ययम्
जे मोठ्या घराण्यात जन्मलेले आणि सर्व शास्त्रांचे ज्ञान असतात, ते नेहमी दिलेला शब्द पाळतात; यात कधीही चूक होत नाही.
यथोचितं कुरु सखे तथापि शृणु मे वचः निहन्तुम् अप्य् उद्यतेषु वक्तव्यं हितम् उत्तमैः
'मित्रा, योग्य ते कर. पण माझं एक वचन ऐक — जरी जीव धोक्यात आला तरी उत्तम लोकांनी हिताचं बोलावं.'
ब्राह्मणो ऽहं वज्रतनुः सर्वतो रक्षको हरिः पादौ रक्षतु मे विष्णुः शिरो देवो जनार्दनः
'मी ब्राह्मण आहे, माझं शरीर वज्रासारखं आहे; हरी सर्व बाजूंनी माझं रक्षण करतो. विष्णू माझे पाय, आणि जनार्दन, देव, माझं डोकं राखो.'
बाहू रक्षतु वाराहः पृष्ठं रक्षतु कूर्मराट् हृदयं रक्षतात् कृष्णो ह्य् अङ्गुली रक्षतान् मृगः
'वराह माझे हात, कूर्मराज माझी पाठ, कृष्ण माझं हृदय, आणि मृग माझ्या बोटांचं रक्षण करो.'
मुखं रक्षतु वागीशो नेत्रे रक्षतु पक्षिगः श्रोत्रं रक्षतु वित्तेशः सर्वतो रक्षताद् भवः नानापत्स्व् एकशरणं देवो नारायणः स्वयम्
'वागीश माझ्या तोंडाचं, पक्षीराज डोळ्यांचं, कुबेर कानांचं, आणि शिव सर्व बाजूंनी रक्षण करो. सर्व संकटांत नारायण देवच माझं एकमेव आश्रय आहे.'
एवम् उक्त्वा तु शाकल्यो नय वा भक्ष वा सुखम् मां राक्षसेन्द्र परशो त्वम् इदानीम् अतन्द्रितः
असं म्हणून शाकल्य म्हणाला, 'राक्षसेंद्र परशु, आता मला हवं तसं घेऊन जा किंवा खा, विलंब करू नकोस.'
राक्षसस् तस्य वचनाद् भक्षणाय समुद्यतः नास्त्य् एव हृदये नूनं पापिनां करुणाकणः
शाकल्याच्या या शब्दांवर राक्षस त्याला खाण्यास तयार झाला; खरंच, दुष्टांच्या हृदयात दयाचा एक थेंबही नसतो.
दंष्ट्राकरालवदनो गत्वा तस्यान्तिकं तदा ब्राह्मणं तं निरीक्ष्यैवं परशुर् वाक्यम् अब्रवीत्
भयंकर सुळ्यांनी भरलेला तोंड करून परशुर त्या ठिकाणी गेला. तिथे असलेल्या त्या ब्राह्मणाकडे पाहून त्याने असे शब्द सांगितले.
शङ्खचक्रगदापाणिं त्वां पश्ये ऽहं द्विजोत्तम सहस्रपादशिरसं सहस्राक्षकरं विभुम्
द्विजश्रेष्ठा, मी तुला शंख, चक्र आणि गदा हातात धरलेला, हजार पाय, डोकी, डोळे आणि हात असलेला, सर्वत्र व्यापलेला प्रभू पाहतो.
सर्वभूतैकनिलयं छन्दोरूपं जगन्मयम् त्वाम् अद्य विप्र पश्यामि नास्ति ते पूर्वकं वपुः
आज मी तुला सर्व जीवांचे एकमेव आश्रय, वेदस्वरूप आणि जगात सर्वत्र व्यापलेला पाहतो, तुझे आधीचे कोणतेही रूप नाही.
तस्मात् प्रसादये विप्र त्वम् एव शरणं भव ज्ञानं देहि महाबुद्धे तीर्थं ब्रूह्य् अघनिष्कृतिम्
म्हणून, हे ब्राह्मण, मी तुला विनंती करतो—तूच माझे आश्रय हो. हे महाबुद्धीमान, मला ज्ञान दे आणि पाप दूर करणारे तीर्थ सांग.
महतां दर्शनं ब्रह्मञ् जायते नहि निष्फलम् द्वेषाद् अज्ञानतो वापि प्रसङ्गाद् वा प्रमादतः
महापुरुषांचे दर्शन कधीच व्यर्थ जात नाही, हे ब्राह्मण. ते द्वेष, अज्ञान, योगायोग किंवा असावधानतेने जरी झाले तरी त्याचा काहीतरी परिणाम होतोच.
अयसः स्पर्शसंस्पर्शो रुक्मत्वायैव जायते
लोखंडाचा स्पर्श झाला की ते सोन्यासारखे होते.