न मन्युतीर्थसदृशं पावनं हि महामुने यत्र साक्षान् मन्युरूपी सर्वदा शंकरः स्थितः तत्र स्नानं च दानं च स्मरणं सर्वकामदम्
महामुनी, मन्युतिर्थासारखे पावन स्थान दुसरे नाही, जिथे स्वतः शंकर नेहमी मन्यूरूपाने वास करतात; तिथे स्नान, दान किंवा स्मरण केल्याने सर्व इच्छा पूर्ण होतात.
सारस्वतं नाम तीर्थं सर्वकामप्रदं शुभम् भुक्तिमुक्तिप्रदं नॄणां सर्वपापप्रणाशनम्
'सारस्वत' नावाचे एक पवित्र तीर्थ आहे, जे सर्व इच्छांची पूर्ती करणारे, मंगलमय, लोकांना भोग आणि मुक्ती देणारे आणि सर्व पापे नष्ट करणारे आहे.
सर्वरोगप्रशमनं सर्वसिद्धिप्रदायकम् तत्रेमं शृणु वृत्तान्तं विस्तरेणाथ नारद
तेथे सर्व रोग दूर होतात आणि सर्व सिद्धी मिळतात; नारद, आता त्या ठिकाणचा हा प्रसंग सविस्तर ऐक.
पुष्पोत्कटात् पूर्वभागे पर्वतो लोकविश्रुतः शुभ्रो नाम गिरिश्रेष्ठो गौतम्या दक्षिणे तटे
पुष्पोत्कटाच्या पूर्वेला, गौतमीच्या दक्षिण काठी, 'शुभ्र' नावाचा, जगात प्रसिद्ध असा उत्तम डोंगर आहे.
शाकल्य इति विख्यातो मुनिः परमनैष्ठिकः तस्मिञ् शुभ्रे पुण्यगिरौ तपस् तेपे ह्य् अनुत्तमम्
त्या शुभ्र पवित्र डोंगरावर, 'शाकल्य' नावाचा, अत्यंत वैराग्यसंपन्न आणि प्रसिद्ध असा ऋषी कठोर तप करत होता.
तपस्यन्तं द्विजश्रेष्ठं गौतमीतीरम् आश्रितम् सर्वे भूतगणा नित्यं प्रणमन्ति स्तुवन्ति तम्
गौतमीच्या काठी तप करणाऱ्या त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला सर्व भूतगण नेहमी वंदन करतात आणि त्याची स्तुती करतात.
अग्निशुश्रूषणपरं वेदाध्ययनतत्परम् ऋषिगन्धर्वसुमनःसेविते तत्र पर्वते
तो अग्नीची सेवा करण्यात आणि वेदाध्ययनात मग्न होता; त्या डोंगरावर ऋषी, गंधर्व आणि देवतांनी त्याची सेवा केली.
तस्मिन् गिरौ महापुण्ये देवद्विजभयंकरः यज्ञद्वेषी ब्रह्महन्ता परशुर् नाम राक्षसः
त्या पवित्र डोंगरावर 'परशु' नावाचा एक राक्षस होता, जो देव आणि ब्राह्मणांना भयभीत करणारा, यज्ञाचा द्वेष करणारा आणि ब्राह्मणहंता होता.
कामरूपी विचरति नानारूपधरो वने क्षणं च ब्रह्मरूपेण कदाचिद् व्याघ्ररूपधृक्
तो इच्छेनुसार विविध रूपे धारण करून जंगलात भटकतो; कधी ब्राह्मणाच्या रूपात, कधी वाघाच्या रूपात दिसतो.
कदाचिद् देवरूपेण कदाचित् पशुरूपधृक् कदाचित् प्रमदारूपः कदाचिन् मृगरूपतः
कधी देवाच्या रूपात, कधी पशूच्या रूपात, कधी स्त्रीच्या रूपात, तर कधी हरिणाच्या रूपात तो वावरतो.
कदाचिद् बालरूपेण एवं चरति पापकृत् यत्रास्ते ब्राह्मणो विद्वाञ् शाकल्यो मुनिसत्तमः
कधी तो लहान मुलाच्या रूपातही दिसतो; अशा प्रकारे हा पापकर्मी जिथे विद्वान आणि श्रेष्ठ शाकल्य ऋषी राहतो, तिथे नेहमी फिरतो.
तम् आयाति महापापी परशू राक्षसाधमः शुचिष्मन्तं द्विजश्रेष्ठं परशुर् नित्यम् एव च
तो महापापी परशु, त्या पवित्र आणि श्रेष्ठ ब्राह्मण शाकल्याकडे वारंवार येतो.
नेतुं हन्तुं प्रवृत्तो ऽपि न शशाक स पापकृत् स कदाचिद् द्विजश्रेष्ठो देवान् अभ्यर्च्य यत्नतः
त्याला घेऊन जाण्याचा किंवा मारण्याचा प्रयत्न करूनही, त्या पापकर्म्याला कधीच यश आले नाही; एकदा त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने देवांची मनापासून पूजा केली.
भोक्तुकामः किलायातस् तत्रायात् परशुर् मुने ब्रह्मरूपधरो भूत्वा शिथिलः पलितो ऽबली कन्याम् आदाय कांचिच् च शाकल्यं वाक्यम् अब्रवीत्
भोजनाची इच्छा असलेला परशु तिथे आला, त्याने ब्राह्मणाचे रूप घेतले—तो अशक्त, पिकलेल्या केसांचा आणि दुर्बल होता, सोबत एक कन्या घेऊन शाकल्याला म्हणाला—
भोजनस्यार्थिनं विद्धि मां च कन्याम् इमां द्विज आतिथ्यकाले संप्राप्तं कृतकृत्यो ऽसि मानद
हे ब्राह्मण, मला आणि या कन्येला भोजनाची गरज आहे असे समज; आम्ही आतिथ्याच्या वेळी आलो आहोत, त्यामुळे तू कर्तव्यपूर्ती केली आहेस, हे मान देणारा.
त एव धन्या लोके ऽस्मिन् येषाम् अतिथयो गृहात् पूर्णाभिलाषा निर्यान्ति जीवन्तो ऽपि मृताः परे
या जगात तेच खरे धन्य आहेत, ज्यांच्या घरी आलेले पाहुणे आपली सर्व इच्छापूर्ती होऊन, जिवंत असो वा मरण पावलेले असो, समाधानी निघतात.
भोजने तूपविष्टे तु आत्मार्थं कल्पितं तु यत् अतिथिभ्यस् तु यो दद्याद् दत्ता तेन वसुंधरा
जेव्हा कोणी जेवायला बसतो, तेव्हा स्वतःसाठी बाजूला काढलेले अन्न जर पाहुण्याला दिले, तर त्या दानाने जणू पृथ्वीच दिली जाते.
एतच् छ्रुत्वा तु शाकल्यो ददामीत्य् एवम् अब्रवीत् आसने चोपवेश्याथाज्ञानात् तं परशुं द्विजम्
हे ऐकून शाकल्य म्हणाला, 'मी देतो,' आणि तसेच बोलला. मग त्याने त्या द्विजाला आसनावर बसवले आणि आज्ञेप्रमाणे त्याला कुऱ्हाड दिली.
यथान्यायं पूजयित्वा शाकल्यो भोजनं ददौ आपोशनं करे कृत्वा परशुर् वाक्यम् अब्रवीत्
शाकल्याने योग्य आदराने त्याचे स्वागत केले आणि त्याला जेवण दिले. हात धुऊन झाल्यावर परशु बोलू लागला.
दूराद् अभ्यागतं श्रान्तम् अनुगच्छन्ति देवताः तस्मिंस् तृप्ते तु तृप्ताः स्युर् अतृप्ते तु विपर्ययः
दूरवरून आलेल्या, दमलेल्या पाहुण्याच्या मागे देवताही येतात. तो तृप्त झाला की देवताही तृप्त होतात; तो असंतुष्ट राहिला तर उलट घडते.
अतिथिश् चापवादी च द्वाव् एतौ विश्वबान्धवौ अपवादी हरेत् पापम् अतिथिः स्वर्गसंक्रमः
पाहुणा आणि निंदा करणारा — हे दोघेही सर्वांचे नातेवाईक आहेत. निंदा करणारा पाप दूर करतो, पाहुणा स्वर्गप्राप्तीचा मार्ग दाखवतो.
अभ्यागतं पथि श्रान्तं सावज्ञं यो ऽभिवीक्षते तत्क्षणाद् एव नश्यन्ति तस्य धर्मयशःश्रियः
जो कोणी रस्त्यावरून आलेल्या, दमलेल्या माणसाकडे तुच्छतेने पाहतो, त्याच क्षणी त्याचे धर्म, कीर्ती आणि संपत्ती नष्ट होतात.
तस्माद् अभ्यागतः श्रान्तो याचे ऽहं त्वां द्विजोत्तम दास्यसे यदि मे कामं तद् भोक्ष्ये ऽहं न चान्यथा
म्हणून, द्विजश्रेष्ठा, मी दमून तुझ्याकडे आलो आहे; मी तुझ्याकडे मागणी करतो — तू माझी इच्छा पूर्ण केलीस तर मी जेवीन, नाहीतर नाही.
दत्तम् इत्य् एव शाकल्यो भुङ्क्ष्वेत्य् एवाह राक्षसम् ततः प्रोवाच परशुर् अहं राक्षससत्तमः
'दिलं,' असं शाकल्य म्हणाला, आणि 'जेव,' असं राक्षसाने सांगितलं. मग परशु म्हणाला, 'मी राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ आहे.'
नाहं द्विजस् तव रिपुर् न वृद्धः पलितः कृशः बहूनि मे व्यतीतानि वर्षाणि त्वां प्रपश्यतः
'मी द्विज नाही, तुझा शत्रू नाही, वृद्ध नाही, पांढरे केस नाहीत, किंवा कृश नाही. मी अनेक वर्षे तुझ्याकडे पाहत आहे.'
शुष्यन्ति मम गात्राणि ग्रीष्मे स्वल्पोदकं यथा तस्मान् नेष्ये सानुगं त्वां भक्षयिष्ये द्विजोत्तम
'माझे अंग उन्हाळ्यात पाण्याअभावी जसे कोरडे पडते तसेच कोरडे पडत आहे; म्हणून मी तुला आणि तुझे सगळे घेऊन जाईन आणि खाईन, द्विजश्रेष्ठा.'
श्रुत्वा परशुवाक्यं तच् छाकल्यो वाक्यम् अब्रवीत्
परशुचे हे शब्द ऐकून शाकल्य बोलू लागला.
ये महाकुलसंभूता विज्ञातसकलागमाः तत् प्रतिश्रुतम् अभ्येति न जात्व् अत्र विपर्ययम्
जे मोठ्या घराण्यात जन्मलेले आणि सर्व शास्त्रांचे ज्ञान असतात, ते नेहमी दिलेला शब्द पाळतात; यात कधीही चूक होत नाही.
यथोचितं कुरु सखे तथापि शृणु मे वचः निहन्तुम् अप्य् उद्यतेषु वक्तव्यं हितम् उत्तमैः
'मित्रा, योग्य ते कर. पण माझं एक वचन ऐक — जरी जीव धोक्यात आला तरी उत्तम लोकांनी हिताचं बोलावं.'
ब्राह्मणो ऽहं वज्रतनुः सर्वतो रक्षको हरिः पादौ रक्षतु मे विष्णुः शिरो देवो जनार्दनः
'मी ब्राह्मण आहे, माझं शरीर वज्रासारखं आहे; हरी सर्व बाजूंनी माझं रक्षण करतो. विष्णू माझे पाय, आणि जनार्दन, देव, माझं डोकं राखो.'