सर्वं संपूर्णम् अभवत् सृष्टिर् जाता तथेप्सिता इदानीं जुहुधि ह्य् अग्नौ पात्राणि च समानि च
सर्व काही पूर्ण झाले; सृष्टी जशी हवी होती तशी निर्माण झाली. आता, सामान्य आणि विशेष अशी सर्व पात्रे अग्नीत अर्पण कर.
विसर्जय तथा यूपं प्रणीतां च कुशांस् तथा ऋत्विग्रूपं यज्ञरूपम् उद्देश्यं ध्येयम् एव च
तसेच, यूप, नेमून ठेवलेले कुश, यज्ञाच्या रूपातील, ऋत्विजांच्या रूपातील, ध्यान आणि ध्येय या सर्व गोष्टी दूर कर.
स्रुवं च पुरुषं पाशान् सर्वं ब्रह्मन् विसर्जय
सर्व स्रुवा, पुरुष, पाश — हे सर्व, ब्रह्मन्, मुक्त कर.
तद्वाक्यसमकालं तु क्रमशो यज्ञयोनिषु गार्हपत्ये दक्षिणाग्नौ तथा चैव महामुने
त्या वचनांच्या क्षणीच, महर्षे, यज्ञातील गार्हपत्य, दक्षिणाग्नी आणि इतर अग्नींमध्ये योग्य क्रमाने सर्व काही समर्पित झाले.
पूर्वस्मिन्न् अपि चैवाग्नौ क्रमशो जुह्वतस् तदा तत्र तत्र जगद्योनिम् अनुसंधाय पूरुषम्
मागील अग्नीतही, जशी एकामागून एक आहुती दिली जाते, तशी प्रत्येक ठिकाणी या सृष्टीचा मूळ पुरुष, म्हणजे जगाचा आधार, याचा मनात विचार करावा.
मन्त्रपूतं शुचिः सम्यग् यज्ञदेवो जगन्मयः लोकनाथो विश्वकर्ता कुण्डानां तत्र संनिधौ
मंत्रांनी शुद्ध झाल्यावर, स्वच्छपणे, यज्ञाचा देवता — जो संपूर्ण विश्वाचा मूर्तिमंत रूप, सर्व लोकांचा स्वामी आणि सृष्टीचा कर्ता आहे — तो त्या यज्ञकुंडाजवळ उपस्थित होतो.
शुक्लरूपधरो विष्णुर् भवेद् आहवनीयके श्यामो विष्णुर् दक्षिणाग्नेः पीतो गृहपतेः कवेः
आहवनीय अग्नीत विष्णू पांढऱ्या रूपात असतो; दक्षिणाग्नीमध्ये तो काळा दिसतो; आणि गृहपती, म्हणजे ऋषीच्या अग्नीत, तो पिवळ्या रंगात असतो.
सर्वकालं तेषु विष्णुर् अतो देशेषु संस्थितः न तेन रहितं किंचिद् विष्णुना विश्वयोनिना
त्या सर्व ठिकाणी विष्णू नेहमीच वास करतो; विश्वाचा मूळ असलेल्या विष्णूशिवाय कुठेच काहीच नाही.
प्रणीतायाः प्रणयनं मन्त्रैश् चाकरवं ततः प्रणीतोदकम् अप्य् एतत् प्रणीतेति नदी शुभा
मंत्रांनी पवित्र केलेल्या पाण्याचे नेणे झाल्यावर, त्या पाण्याला 'प्रणीत' असे म्हणतात; आणि ती शुभ नदीही प्रणीत म्हणून ओळखली जाते.
व्यसर्जयं प्रणीतां तां मार्जयित्वा कुशैर् अथ मार्जने क्रियमाणे तु प्रणीतोदकबिन्दवः
ती प्रणीत पाणी कुशांनी शुद्ध करून सोडले, आणि शुद्धीची क्रिया करताना त्या प्रणीत पाण्याचे थेंब खाली पडतात.
पतितास् तत्र तीर्थानि जातानि गुणवन्ति च संजाता मुनिशार्दूल स्नानात् क्रतुफलप्रदा
ज्या ठिकाणी हे थेंब पडतात, तिथे पुण्यवान तीर्थे निर्माण होतात, आणि त्या तीर्थात स्नान केल्याने, हे ऋषिश्रेष्ठा, यज्ञाचे फळ मिळते.
यालंकृता सर्वकालं देवदेवेन शार्ङ्गिणा सोपानपङ्क्तिः सर्वेषां वैकुण्ठारोहणाय सा
सर्वकाळ देवांचा देव, शार्ङ्गधारी, त्या तीर्थाला शोभा देतो; त्या पायऱ्यांनी युक्त तीर्थातून सर्वांना वैकुंठात जाण्याचा मार्ग मिळतो.
संमार्जिताः कुशा यत्र पतिता भूतले शुभे कुशतर्पणम् आख्यातं बहुपुण्यफलप्रदम्
ज्या शुभ भूमीवर शुद्ध केलेले कुश गवत पडते, तिथे कुशांनी तर्पण करण्याची प्रथा आहे, जी पुष्कळ पुण्य फळ देते असे सांगितले आहे.
कुशैश् च तर्पिताः सर्वे कुशतर्पणम् उच्यते पश्चाच् च संगता तत्र गौतमी कारणान्तरात्
कुशांनी तृप्त झालेले सर्वजण कुशतर्पण मिळवतात असे म्हणतात; आणि नंतर, दुसऱ्या कारणाने गौतमी देखील तिथे सामील झाली.
प्रणीतायां महाबुद्धे प्रणीतासंगमो ऽभवत् कुशतर्पणदेशे तु तत् तीर्थं कुशतर्पणम्
हे महाबुद्धीमान, प्रणीत पाणी असताना, प्रणीतांचा संगम झाला; आणि जिथे कुशतर्पण झाले, ते तीर्थ 'कुशतर्पण' म्हणून ओळखले जाते.
तत्रैव कल्पितो यूपो मया विन्ध्यस्य चोत्तरे विसृष्टो लोकपूज्यो ऽसौ विष्णोर् आसीत् समाश्रयः
त्याच ठिकाणी, मी विंध्याच्या उत्तरेला एक यूप उभारला, जो सर्व लोकांनी पूजला गेला आणि विष्णूचा आश्रयस्थान झाला.
अक्षयश् चाभवच् छ्रीमान् अक्षयो ऽसौ वटो ऽभवत् नित्यश् च कालरूपो ऽसौ स्मरणात् क्रतुपुण्यदः
तो वटवृक्ष अक्षय आणि तेजस्वी झाला; तो नेहमीच काळरूप घेतो, आणि त्याचे स्मरण केल्याने यज्ञाचे पुण्य मिळते.
मद्देवयजनं चेदं दण्डकारण्यम् उच्यते संपूर्णे तु क्रतौ विष्णुर् मया भक्त्या प्रसादितः
माझ्या दैवताची ही पूजा दंडकारण्य म्हणून ओळखली जाते; जेव्हा यज्ञ पूर्ण झाला, तेव्हा मी भक्तीने विष्णूला संतुष्ट केले.
यो विराड् उच्यते वेदे यस्मान् मूर्तम् अजायत यस्माच् च मम चोत्पत्तिर् यस्येदं विकृतं जगत्
जो वेदात विराट पुरुष म्हणून ओळखला जातो, ज्याच्यापासून मूर्त रूप निर्माण झाले, ज्याच्यापासून मीही उत्पन्न झालो, आणि ज्यामुळे हे जग बदलते—
तम् अहं देवदेवेशम् अभिवन्द्य व्यसर्जयम् योजनानि चतुर्विंशन् मद्देवयजनं शुभम्
त्या देवांचा देव असलेल्या त्याला वंदन करून, मी माझ्या दैवताच्या पूजेचे पवित्र स्थान, चोवीस योजन विस्ताराचे, स्थापले.
तस्माद् अद्यापि कुण्डानि सन्ति च त्रीणि नारद यज्ञेश्वरस्वरूपाणि विष्णोर् वै चक्रपाणिनः
म्हणून आजही, नारद, तिथे तीन यज्ञकुंडे आहेत, जी यज्ञेश्वर, म्हणजे चक्रधारी विष्णूचे स्वरूप आहेत.
ततः प्रभृति चाख्यातं मद्देवयजनं च तत् तत्रस्थः कृमिकीटादिः सो ऽप्य् अन्ते मुक्तिभाजनम्
त्या वेळेपासून, माझ्या दैवताची पूजा प्रसिद्ध झाली; तिथे राहणारा किडा किंवा कीटकसुद्धा शेवटी मुक्तीला पात्र होतो.
धर्मबीजं मुक्तिबीजं दण्डकारण्यम् उच्यते विशेषाद् गौतमीश्लिष्टो देशः पुण्यतमो ऽभवत्
धर्माचं आणि मुक्तीचं बीज म्हणून दंडकारण्य ओळखलं जातं; विशेषतः गौतमी नदीने वेढलेला हा प्रदेश फारच पवित्र झाला.
प्रणीतासंगमे चापि कुशतर्पण एव वा स्नानदानादि यः कुर्यात् स गच्छेत् परमं पदम्
पवित्र नद्यांच्या संगमावर, किंवा फक्त कुशाचं तर्पण जरी केलं, तसेच स्नान, दान वगैरे विधी जो कोणी करतो, तो श्रेष्ठ स्थानाला पोहोचतो.
स्मरणं पठनं वापि श्रवणं चापि भक्तितः सर्वकामप्रदं पुंसां भुक्तिमुक्तिप्रदं विदुः
स्मरण, पठण किंवा भक्तीभावाने श्रवण केल्याने सर्व मनोकामना पूर्ण होतात, आणि लोकांना भोग व मुक्ती दोन्ही मिळतात असं मानलं जातं.
उभयोस् तीरयोस् तत्र तीर्थान्य् आहुर् मनीषिणः षडशीतिसहस्राणि तेषु पुण्यं पुरोदितम्
त्या दोन्ही काठांवर विद्वान लोकांनी सांगितलेली तीर्थस्थळं आहेत—अठ्ठ्याऐंशी हजार, जिथे पुण्याची महती आधीच सांगितली आहे.
वाराणस्या अपि मुने कुशतर्पणम् उत्तमम् नानेन सदृशं तीर्थं विद्यते सचराचरे
मुनिवर, वारणसीतही कुशतर्पण हे श्रेष्ठच आहे; सर्व चराचरांमध्ये यासारखं दुसरं कोणतंही तीर्थ नाही.
ब्रह्महत्यादिपापानां स्मरणाद् अपि नाशनम् तीर्थम् एतन् मुने प्रोक्तं स्वर्गद्वारं महीतले
या तीर्थाचं फक्त स्मरण केलं तरी ब्रह्महत्येसारखी पापं नष्ट होतात; हे तीर्थ, मुनिवर, पृथ्वीवरचं स्वर्गाचं दार मानलं जातं.
मन्युतीर्थम् इति ख्यातं सर्वपापप्रणाशनम् सर्वकामप्रदं नॄणां स्मरणाद् अघनाशनम्
मण्युतीर्थ म्हणून हे प्रसिद्ध आहे, सर्व पापांचा नाश करणारे; याचं स्मरण केल्याने लोकांच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात आणि पापं नाहीशी होतात.
तस्य प्रभावं वक्ष्यामि शृणुष्वावहितो मुने देवानां दानवानां च संगरो ऽभून् मिथः पुरा
त्याचं महत्त्व मी सांगतो, तू लक्षपूर्वक ऐक मुनिवर. पूर्वी देव आणि दानव यांच्यात मोठा संग्राम झाला.