दासत्वम् अगमत् पूर्वं नागानां गरुडः खगः मातृदास्यात् तदा दुःखपरिसंतप्तमानसः कदाचिच् चिन्तयाम् आस रहः स्थित्वा विनिश्वसन्
पूर्वी गरुड राजाला नागांची सेवा करावी लागली होती. आईची सेवा करताना त्याच्या मनात खूप दुःख होत होतं. कधी कधी तो एकांतात बसून खोल श्वास घेत विचार करत असे.
त एव धन्या लोके ऽस्मिन् कृतपुण्यास् त एव हि नान्यसेवा कृता यैस् तु न येषां व्यसनागमः
या जगात खरंच तेच धन्य आहेत ज्यांनी पुण्य केलं आहे. ज्यांच्यावर दुसऱ्याची सत्ता आलेली नाही, आणि ज्यांना दुसऱ्याची सेवा करावी लागली नाही, तेच खरे भाग्यवान आहेत.
सुखं तिष्ठन्ति गायन्ति स्वपन्ति च हसन्ति च स्वदेहप्रभवो धन्या धिग् धिग् अन्यवशे स्थितान्
स्वतःच्या कष्टावर जगणारे लोक सुखात राहतात, गातात, झोपतात आणि हसतात. असे लोक खरोखर धन्य आहेत. पण जे दुसऱ्याच्या अधीन राहतात, त्यांचं जीवन लाजिरवाणं आहे.
इति चिन्तासमाविष्टो जननीम् एत्य दुःखितः पर्यपृच्छद् अमेयात्मा वैनतेयो ऽथ मातरम्
अशा विचारांनी ग्रासलेला, अमाप मनाचा आणि दुःखी असलेला विनतेय आपल्या आईजवळ गेला आणि तिला विचारू लागला.
कस्यापराधान् मातस् त्वं पितुर् वा मम वान्यतः दासीत्वम् आप्ता वद तत्कारणं मम पृच्छतः
आई, तुझ्या, वडिलांच्या की माझ्या कुणाच्या चुकीमुळे तुला दासीचं जीवन मिळालं? मी विचारतोय, खरं कारण सांग.
साब्रवीत् पुत्रम् आत्मीयम् अरुणस्यानुजं प्रियम्
ती आपल्या प्रिय अरुणाच्या लहान भावाला, म्हणजे स्वतःच्या मुलाला, बोलू लागली.
नैव कस्यापराधो ऽस्ति स्वापराधो मयोदितः यस्या वाक्यं विपर्येति सा दासी स्यान् मयोदितम्
कुणाचाही दोष नाही; मी स्वतःच माझी चूक कबूल केली आहे. जिचं वचन फेटाळलं जातं, ती दासी होते—हे मी सांगितलं.
कद्रूश् चापि तथैवाहं सा मया संयुता ययौ कद्र्वा ममाभवद् वादश् छद्मनाहं तया जिता
मी आणि कद्रू दोघींमध्ये एक पैज लागली होती. तिच्या कपटामुळे मी हरले, आणि त्यामुळे कद्रू माझी मालकीण झाली.
विधिर् हि बलवांस् तात कां कां चेष्टां न चेष्टते एवं दासीत्वम् अगमं कद्र्वाः कश्यपनन्दन यदा दासी तु जाताहं दासो ऽभूस् त्वं द्विजन्मज
माझ्या मुला, विधी फार बलवान असतो—तो काय करणार नाही? अशा रीतीने मी कद्रूची दासी झाले, कश्यपपुत्रा. मी दासी झाले, तेव्हा तूही दास झालास, द्विजन्मा.
तूष्णीं तदा बभूवासौ गरुडो ऽतीव दुःखितः न किंचिद् ऊचे जननीं चिन्तयन् भवितव्यताम्
तेव्हा गरुड फार दुःखी झाला आणि गप्प बसला. त्याने आईला काहीच बोललं नाही, फक्त भवितव्याचा विचार करत राहिला.
कद्रूः कदाचित् सा प्राह पुत्राणां हितम् इच्छती आत्मनो भूतिम् इच्छन्ती विनतां खगमातरम्
एकदा कद्रूने, आपल्या मुलांचं भलं आणि स्वतःचं कल्याण इच्छून, पक्षीराजाची आई विनतेला बोलावलं.
पुत्रः सूर्यं नमस्कर्तुं तव यात्य् अनिवारितः अहो लोकत्रये ऽप्य् अस्मिन् धन्यासि बत दास्य् अपि
तुझा मुलगा कोणत्याही अडथळ्याशिवाय सूर्याला वंदन करायला जातो; अहो, तू दासी असूनही तिन्ही लोकांत धन्य आहेस.
स्वदुःखं गूहमाना सा कद्रूं प्राह सुविस्मिता
आपलं दुःख लपवत, आश्चर्यचकित झालेली विनता कद्रूला म्हणाली.
तव पुत्रास् तु किम् इति रविं द्रष्टुं न यान्ति च
पण तुझे मुलं सूर्याला पाहायला का जात नाहीत?
पुत्रान् मदीयान् सुभगे नय नागालयं प्रति समुद्रस्य समीपे तु तद् आस्ते शीतलं सरः
भाग्यवती, माझ्या मुलांना नागांच्या निवासस्थानी घेऊन जा. समुद्राच्या जवळ एक थंड सरोवर आहे, तिथे ते राहतात.
सुपर्णस् त्व् अवहन् नागान् कद्रूं च विनता तथा ततः प्रोवाच मुदिता वैनतेयस्य मातरम्
नंतर सुपर्णाने नाग, कद्रू आणि विनता यांना उचलून नेलं. त्यानंतर आनंदी झालेली कद्रू, विनतेच्या मुलाच्या आईला बोलली.
सुराणां नेतु निलयं गरुडो मत्सुतान् इति पुनः प्राह सर्पमाता गरुडं विनयान्वितम्
देवतांचा प्रमुख गरुडाला, सर्पांची आई नम्रपणे पुन्हा म्हणाली.
पुत्रा मे द्रष्टुम् इच्छन्ति हंसं त्रिजगतां गुरुम् नमस्कृत्वा ततः सूर्यम् एष्यन्ति निलयं मम हण्डे त्वं नय पुत्रान् मे सूर्यमण्डलम् अन्वहम्
माझ्या मुलांना तीनही जगाचा गुरु असलेल्या हंसाला भेटायचं आहे. नमस्कार करून ते सूर्याजवळ, म्हणजेच माझ्या निवासस्थानी, जातील. कृपया, रोज माझ्या मुलांना सूर्याच्या लोकात घेऊन जा.
सा वेपमाना विनता दीना कद्रूम् अभाषत
कंपणारी, दुःखी विनता कद्रूला म्हणाली.
नाहं क्षमा सर्पमातः पुत्रो मे नेष्यते सुतान् दृष्ट्वा दिनकरं देवं पुनर् एव प्रयान्तु ते
सर्पांची आई, मी हे करू शकत नाही; माझा मुलगा तुझ्या मुलांना नेणार नाही. त्यांनी सूर्यदेवाला पाहिल्यावर पुन्हा परत जावं.
विनता स्वसुतं प्राह विहगानाम् अधीश्वरम् नमस्कर्तुम् अथेच्छन्ति नागाः स्वामित्वम् आगताः
विनताने आपल्या मुलाला, पक्ष्यांचा अधिपती, सांगितलं: नागांना नमस्कार करायची इच्छा आहे, कारण त्यांनी स्वामित्व मिळवलं आहे.
भास्वन्तम् इत्य् उवाचेयं मां सर्पजननी हठात् तथेत्य् उक्त्वा स गरुडो माम् आरोहन्तु पन्नगाः
सर्पांची आई मला म्हणाली, 'आपल्याला तेजस्वी सूर्यापर्यंत ने.' गरुडाने 'तसं होऊ दे' असं म्हणून सर्पांना आपल्या अंगावर चढू दिलं.
तदारूढं सर्पसैन्यं गरुडं विहगाधिपम् शनैः शनैर् उपगमद् यत्र देवो दिवाकरः ते दह्यमानास् तीक्ष्णेन भानुतापेन विव्यथुः
तेव्हा सर्पांची फौज पक्ष्यांचा राजा गरुडावर चढली आणि हळूहळू जिथे सूर्यदेव आहेत तिथे गेली. सूर्याच्या प्रखर तापाने ते होरपळले आणि थरथर कापू लागले.
निवर्तस्व महाप्राज्ञ पतंगाय नमो नमः अलं सूर्यस्य सदनं दग्धाः सूर्यस्य तेजसा यामस् त्वया वा गरुड विहाय त्वाम् अथापि वा
महाज्ञानी, परत जा; सूर्यपक्ष्याला पुन्हा पुन्हा नमस्कार असो. सूर्याच्या निवासाची आता गरज नाही; आम्ही सूर्याच्या तेजाने जळून निघालो आहोत. आम्ही तुझ्यासोबत जाऊ, गरुडा, किंवा तुला सोडूनही जाऊ शकतो.
एवं नागैर् उच्यमान आदित्यं दर्शयामि वः इत्य् उक्त्वा गगनं शीघ्रं जगामादित्यसंमुखः
नागांनी असं म्हटल्यावर गरुड म्हणाला, 'मी तुम्हाला सूर्य दाखवतो.' असं म्हणून तो लगेच आकाशातून सूर्याच्या दिशेने गेला.
दग्धभोगा निपेतुस् ते द्वीपं तं वीरणं प्रति बहवः शतसाहस्राः पीडिता दग्धविग्रहाः
त्यांची शरीरे जळून गेली आणि ते सर्व वीराण बेटावर पडले; शेकडो हजारो सर्प जळून, वेदनांनी त्रस्त झाले.
पुत्राणाम् आर्तसंनादं पतितानां महीतले आश्वासितुं समायाता तान् सा कद्रूः सुविह्वला
माझ्या मुलांच्या वेदनायुक्त किंकाळ्या पृथ्वीवर पडल्यावर ऐकून, कद्रू फारच घाबरून त्यांना धीर द्यायला आली.
उवाच विनतां कद्रूस् तव पुत्रो ऽतिदुष्कृतम् कृतवान् अतिदुर्मेधा येषां शान्तिर् न विद्यते
कद्रूने विनतेला सांगितले: तुझ्या मुलाने फार मोठा अन्याय केला आहे, खूपच दुष्टपणा केला आहे, ज्यांना कधीच शांती मिळणार नाही.
नान्यथा कर्तुम् आयाति स्वामिवाक्यं फणीश्वरः स काश्यपो बृहत्तेजा यद्य् अत्र स्याद् अनामयम्
यापेक्षा वेगळं काही करता येत नाही; सर्पांचा स्वामी आपल्या मालकाचं ऐकतोच. जर तेजस्वी कश्यप इथे असते, तर काहीही वाईट घडलं नसतं.
भवेच् चैवं कथं शान्तिः पुत्राणां मम भामिनि कद्र्वास् तद् वचनं श्रुत्वा विनता ह्य् अतिभीतवत्
माझ्या मुलांना कशी शांती मिळेल, हे सांग, सुंदरिनी? कद्रूचं हे बोलणं ऐकून विनता फारच घाबरली.