मत्स्थापितान्य् उत्तममन्त्रविद्भिस् तथेतरैः शंकरकिंकरैश् च नोद्वास्य पूजां परशंकरेण बाह्यं समायोज्यम् अहो भवस्य
माझ्याद्वारे, उत्तम मंत्र जाणणाऱ्यांनी आणि शंकराच्या इतर सेवकांनी स्थापिलेली लिंगं काढू नयेत. परशंकराची पूजा कधीही सोडू नये, आणि बाह्य विधी भव्याच्या पूजेत मिसळू नयेत.
तिष्ठन्ति सुस्थास् तदनादरेण ते खड्गपत्त्रादिषु संभवन्ति ये ऽश्रद्दधानाः शिवलिङ्गपूजां विधाय कृत्यं न समाचरन्ति
जे लोक शिवलिंगाची योग्य पूजा करत नाहीत, ते जरी दिसायला ठीक असले तरी, ते तलवारी व पानांमध्ये जन्म घेतात—विश्वास नसलेल्यांनी आपलं कर्तव्य पार पाडलेलं नसतं.
यथोचितं ते यमकिंकरैर् हि पच्यन्त एवाखिलदुर्गतीषु रामाज्ञया वायुसुतो जगाम दोर्भ्यां न चोत्पाटयितुं शशाक
रामाच्या आज्ञेने, यमाचे सेवक अशा लोकांना सर्व दुःखांत भाजतात. मग वायुपुत्र गेला, पण आपल्या हातांनी लिंग उपटू शकला नाही.
ततः स्वपुच्छेन ग्रहीतुकामः संवेष्ट्य लिङ्गं तु विसृष्टकामः नैवाशकत् तन् महद् अद्भुतं स्यात् कपीश्वराणां नृपतेस् तथैव
मग हनुमानाने आपली शेपटी लिंगाभोवती गुंडाळून ते उचलायचा प्रयत्न केला, पण त्याला ते शक्य झालं नाही. असं अद्भुत घडलं वानरराज आणि राजासाठी.
कश् चालयेल् लब्धमहानुभावं महेशलिङ्गं पुरुषो मनस्वी तन् निश्चलं प्रेक्ष्य महानुभावो नृपप्रवीरः सहसा जगाम
एकदा महेशाने स्थापिलेलं, महान सामर्थ्याचं लिंग कोण हलवू शकेल? ते हलत नाही हे पाहून, तो पराक्रमी राजा तिथून निघून गेला.
विप्रान् अथामन्त्र्य विधाय पूजां प्रदक्षिणीकृत्य च रामचन्द्रः शुद्धातिशुद्धेन हृदाखिलैस् तैर् लिङ्गानि सर्वाणि ननाम रामः
मग ब्राह्मणांना बोलावून, पूजा करून, प्रदक्षिणा घालून, रामचंद्राने अत्यंत शुद्ध मनाने आपल्या सर्व सोबत्यांसह त्या सर्व लिंगांना वंदन केलं.
किष्किन्धवासिप्रवरैर् अशेषैः संसेवितं तीर्थम् अतो बभूव अत्राप्लवाद् एव महान्ति पापान्य् अपि क्षयं यान्ति न संशयो ऽत्र
किष्किंधेचे सर्व श्रेष्ठ रहिवासी तिथे या तीर्थात एकत्र झाले. इथे फक्त स्नान केल्यानेही मोठमोठी पापं नष्ट होतात—यात शंका नाही.
पुनश् च गङ्गां प्रणनाम भक्त्या प्रसीद मातर् मम गौतमीति जल्पन् मुहुर् विस्मितचित्तवृत्तिर् विलोकयन् प्रणमन् गौतमीं ताम्
पुन्हा भक्तीभावाने त्याने गंगेपुढे वाकून, 'माझ्यावर कृपा कर, आई गौतमी' असं म्हणत, पुन्हा पुन्हा आश्चर्यचकित होऊन तिला पाहिलं आणि वंदन केलं.
ततः प्रभृत्य् एतद् अतीव पुण्यं किष्किन्धतीर्थं विबुधा वदन्ति पठेत् स्मरेद् वापि शृणोति भक्त्या पापापहं किं पुनः स्नानदानैः
त्या वेळेपासून हे किष्किंधा-तीर्थ अत्यंत पवित्र म्हणून देवतांनी मानलं. जो कोणी हे भक्तीने वाचतो, आठवतो किंवा ऐकतो, त्याचं पाप नष्ट होतं—मग तिथे स्नान किंवा दान केल्याने तर किती अधिक!
व्यासतीर्थम् इति ख्यातं प्राचेतसम् अतः परम् नातः परतरं किंचित् पावनं सर्वसिद्धिदम्
यानंतर प्रसिद्ध असं व्यासतीर्थ आहे, प्रचेतसपुत्राचं. याहून पवित्र, सर्व सिद्धी देणारं दुसरं काहीच नाही.
दश मे मानसाः पुत्राः स्रष्टारो जगताम् अपि अन्तं जिज्ञासवस् ते वै पृथिव्या जग्मुर् ओजसा
माझे दहा मानसपुत्र होते, जगाचंही सर्जन करणारे. जगाचा शेवट जाणून घ्यायच्या इच्छेने, ते आपली शक्ती घेऊन पृथ्वीवर गेले.
पुनः सृष्टाः पुनस् ते ऽपि यातास् तान् समवेक्षितुम् नैव ते ऽपि समायाता ये गतास् ते गता गताः
ते पुन्हा निर्माण झाले, आणि पुन्हा निघून गेले. मी त्यांना शोधायला गेलो, पण ते परत आले नाहीत—जे गेले, ते खरंच कायमचे गेले.
तदोत्पन्ना महाप्राज्ञा दिव्या आङ्गिरसो मुने वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञाः सर्वशास्त्रविशारदाः
त्यावेळी, अत्र्याच्या वंशातील हे दिव्य, अत्यंत बुद्धिमान ऋषी जन्माला आले. हे सर्व वेद आणि वेदांग यांचे खरे ज्ञान असलेले, आणि सर्व शास्त्रांत पारंगत होते.
ते ऽनुज्ञाता अङ्गिरसा गुरुं नत्वा तपोधनाः तपसे निश्चिताः सर्वे नैव पृष्ट्वा तु मातरम्
ते सर्व तपस्वी, आपल्या गुरू अंगिरस यांची परवानगी घेऊन, त्यांना वंदन करून, ठामपणे तप करण्यासाठी निघून गेले; पण त्यांनी आईला विचारले नाही.
सर्वेभ्यो ह्य् अधिका माता गुरुभ्यो गौरवेण हि तदा नारद कोपेन सा शशाप तदात्मजान्
कारण त्या काळी आईला सर्वांपेक्षा, अगदी गुरूंपेक्षाही जास्त मान द्यावा लागतो. म्हणून नारदांची आई रागाने आपल्या मुलांना शाप दिला.
माम् अनादृत्य ये पुत्राः प्रवृत्ताश् चरितुं तपः सर्वैर् अपि प्रकारैस् तन् न तेषां सिद्धिम् एष्यति
"जे पुत्र मला दुर्लक्ष करून सर्व प्रकारे तप करण्यासाठी निघून गेले आहेत, त्यांना कधीच सिद्धी मिळणार नाही."
नानादेशांश् च चिन्वानास् तपःसिद्धिं न यान्ति च विघ्नम् अन्वेति तान् सर्वान् इतश् चेतश् च धावतः
ते वेगवेगळ्या प्रदेशांत तपसिद्धीसाठी भटकत राहिले, पण त्यांना यश मिळाले नाही. जिकडे तिकडे ते गेले, तिथे तिथे अडथळे त्यांच्या मागे लागले.
क्वापि तद् राक्षसैर् विघ्नं क्वापि तन् मानुषैर् अभूत् प्रमदाभिः क्वचिच् चापि क्वापि तद्देहदोषतः
कुठे राक्षसांनी, कुठे माणसांनी, कुठे स्त्रियांनी, तर कुठे स्वतःच्या शरीरातील दोषांमुळे त्यांना अडथळे आले.
एवं तु भ्रममाणास् ते ययुः सर्वे तपोनिधिम् अगस्त्यं तपतां श्रेष्ठं कुम्भयोनिं जगद्गुरुम्
अशा प्रकारे भटकता भटकता, ते सर्वजण तपाचा खजिना असलेल्या, कुम्भातून जन्मलेल्या, जगाचा गुरू असलेल्या अगस्त्य ऋषींकडे गेले.
नमस्कृत्वा ह्य् आङ्गिरसा ह्य् अग्निवंशसमुद्भवाः दक्षिणाशापतिं शान्तं विनीताः प्रष्टुम् उद्यताः
अंगिरस वंशातील, अग्निवंशातून जन्मलेले हे सर्व ऋषी, दक्षिण दिशेचे स्वामी, शांत आणि विनम्र असलेल्या अगस्त्यांना वंदन करून त्यांना विचारण्यासाठी सज्ज झाले.
भगवन् केन दोषेण तपो ऽस्माकं न सिध्यति नानाविधैर् अप्य् उपायैः कुर्वतां च पुनः पुनः
"भगवन्, आमच्या तपाला इतक्या वेळा आणि विविध प्रकारांनी प्रयत्न करूनही यश का मिळत नाही, याचे कारण काय?"
किं कुर्मः कः प्रकारो ऽत्र तपस्य् एव भवाम किम् उपायं ब्रूहि विप्रेन्द्र ज्येष्ठो ऽसि तपसा ध्रुवम्
"आम्ही काय करावे? इथे तप करण्याचा कोणता मार्ग आहे? श्रेष्ठ ब्राह्मण, कृपया आम्हाला उपाय सांगा; कारण तुम्ही नक्कीच तपात श्रेष्ठ आहात."
ज्ञातासि ज्ञानिनां ब्रह्मन् वक्तासि वदतां वरः शान्तो ऽसि यमिनां नित्यं दयावान् प्रियकृत् तथा
"ब्रह्मन्, तुम्ही ज्ञानी लोकांत प्रसिद्ध आहात, वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ आहात, संयमींमध्ये नेहमीच शांत, दयाळू आणि सर्वांना प्रिय करणारे आहात."
अक्रोधनश् च न द्वेष्टा तस्माद् ब्रूहि विवक्षितम् साहंकारा दयाहीना गुरुसेवाविवर्जिताः असत्यवादिनः क्रूरा न ते तत्त्वं विजानते
"तुम्ही राग आणि द्वेषापासून मुक्त आहात, म्हणून जे सांगायचे ते बोला. जे अहंकारी, दया नसलेले, गुरूची सेवा न करणारे, असत्य बोलणारे आणि क्रूर असतात, त्यांना सत्य कधीच कळत नाही."
अगस्त्यः प्राह तान् सर्वान् क्षणं ध्यात्वा शनैः शनैः
अगस्त्य ऋषींनी क्षणभर ध्यान करून, हळूहळू सर्वांना उत्तर दिले.
शान्तात्मानो भवन्तो वै स्रष्टारो ब्रह्मणा कृताः न पर्याप्तं तपश् चाभूत् स्मरध्वं स्मयकारणम्
"तुमची मनं शांत आहेत आणि ब्रह्मदेवाने तुम्हाला सृष्टीसाठी निर्माण केले आहे. पण तुमचे तप पुरेसे नव्हते—तुमच्या अपयशाचे कारण आठवा."
ब्रह्मणा निर्मिताः पूर्वं ये गताः सुखम् एधते ये गताः पुनर् अन्वेष्टुं ते च त्व् आङ्गिरसो ऽभवन्
"पूर्वी ब्रह्मदेवाने जे निर्माण केले आणि ज्यांना सुख मिळाले, तसेच जे पुन्हा शोधण्यासाठी गेले, ते सुद्धा अंगिरस वंशातीलच झाले."
ते यूयं च पुनः काले याता याताः शनैः शनैः प्रजापतेर् अप्य् अधिका भवितारो न संशयः
"तुम्हीही वेळोवेळी पुन्हा पुन्हा प्रयत्न केलेत; भविष्यात तुम्ही नक्कीच प्रजापतीपेक्षाही मोठे व्हाल, यात शंका नाही."
इतो यान्तु तपस् तप्तुं गङ्गां त्रैलोक्यपावनीम् नोपायो ऽन्यो ऽस्ति संसारे विना गङ्गां शिवप्रियाम्
"आता तुम्ही त्रैलोक्याला पावन करणाऱ्या गंगेकाठी तप करायला जा; या जगात, शिवाला प्रिय असलेल्या गंगेव्यतिरिक्त दुसरा कोणताही उपाय नाही."
तत्राश्रमे पुण्यदेशे ज्ञानदं पूजयिष्यथ स च्छेदयिष्यत्य् अखिलं संशयं वो महामतिः न सिद्धिः क्वापि केषांचिद् विना सद्गुरुणा यतः
"त्या पवित्र स्थळी, आश्रमात, ज्ञान देणाऱ्याची पूजा करा; तो महात्मा तुमचे सर्व शंका दूर करेल, कारण खऱ्या गुरूशिवाय कुणालाही कुठेही सिद्धी मिळत नाही."