तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि यत्नेन शृणु नारद पुरा दाशरथी रामो रावणं लोकरावणम्
मी तुला त्याचे स्वरूप सांगतो, काळजीपूर्वक ऐक, नारद. पूर्वी दशरथपुत्र रामाने जगाला भय दाखवणारा रावणाचा वध केला.
किष्किन्धावासिभिः सार्धं जघान रणमूर्धनि सपुत्रं सबलं हत्वा सीताम् आदाय शत्रुहा
किष्किंधावासीयांसह रामाने रणभूमीत रावणासह त्याचे पुत्र आणि सैन्य यांचा पराभव केला; शत्रूचा नाश करून सीतेला परत मिळवली.
भ्रात्रा सौमित्रिणा सार्धं वानरैश् च महाबलैः विभीषणेन बलिना देवैः प्रत्यागतो नृपः
भाऊ सौमित्र, बलवान वानर, सामर्थ्यशाली विभीषण आणि देवांसह राजा परतला.
कृतस्वस्त्ययनः श्रीमान् पुष्पकेण विराजितः यद् आसीद् धनराजस्य कामगेनाशुगामिना
शुभ कार्य करून, श्रीराम पुष्पक विमानात शोभून दिसत होता, जे पूर्वी धनराजाचे होते आणि इच्छेनुसार वेगाने जात असे.
अयोध्याम् अगमन् सर्वे गच्छन् गङ्गाम् अपश्यत रामो विरामः शत्रूणां शरण्यः शरणार्थिनाम्
ते सर्व अयोध्येकडे निघाले; जात असताना, शरणागतांना आश्रय देणारा आणि शत्रूंचा नाश करणारा राम गंगेला पाहतो.
गौतमीं तु जगत्पुण्यां सर्वकामप्रदायिनीम् मनोनयनसंतापनिवारणपरायणाम्
त्याने गौतमीला पाहिले, जी जगाला पावन करणारी, सर्व इच्छा पूर्ण करणारी, मन आणि डोळ्यांचे दुःख दूर करणारी आहे.
तां दृष्ट्वा नृपतिः श्रीमान् गङ्गातीरम् अथाविशत् तां दृष्ट्वा प्राह नृपतिर् हर्षगद्गदया गिरा हरीन् सर्वान् अथामन्त्र्य हनुमत्प्रमुखान् मुने
ती गंगा पाहून, तेजस्वी राजा गंगेच्या काठी गेला; तिला पाहून, आनंदाने गदगदलेल्या स्वरात राजाने सर्व वानरांना, विशेषतः हनुमंताला, संबोधून सांगितले.
अस्याः प्रभावाद् धरयो यो ऽसौ मम पिता प्रभुः सर्वपापविनिर्मुक्तस् ततो यातस् त्रिविष्टपम्
वानरांनो, या गंगेच्या प्रभावामुळे माझे वडील, प्रभू, सर्व पापांपासून मुक्त होऊन स्वर्गात गेले.
इयं जनित्री सकलस्य जन्तोर् भुक्तिप्रदा मुक्तिम् अथापि दद्यात् पापानि हन्याद् अपि दारुणानि कान्यानयास्त्य् अत्र नदी समाना
ही सर्व सृष्टीची जननी आहे, भोग देणारी आणि मुक्तीही देणारी आहे; ही अगदी कठीण पापेही नष्ट करते. या नदीसारखी दुसरी कोणीही नाही.
हतानि शश्वद् दुरितानि चैव अस्याः प्रभावाद् अरयः सखायः विभीषणो मैत्रम् उपैति नित्यं सीता च लब्धा हनुमांश् च बन्धुः
हिच्या प्रभावामुळे शत्रू आणि संकटे कायमची नष्ट होतात; विभीषणास नेहमी मैत्री मिळते, सीता परत मिळाली आणि हनुमंत बंधू झाला.
लङ्का च भग्ना सगणं हि रक्षो हतं हि यस्याः परिसेवनेन यां गौतमो देववरं प्रपूज्य शिवं शरण्यं सजटाम् अवाप
हिची सेवा केल्याने लंका उद्ध्वस्त झाली, राक्षसांचा नाश झाला; गौतमाने देवश्रेष्ठाची पूजा करून जटाधारी शिवाचे आश्रय मिळवले.
सेयं जनित्री सकलेप्सितानाम् अमङ्गलानाम् अपि संनिहन्त्री जगत्पवित्रीकरणैकदक्षा दृष्टाद्य साक्षात् सरितां सवित्री
ही सर्व इच्छांची पूर्तता करणारी जननी आहे, अमंगलाचा नाश करणारी, जगाला पावन करण्याची एकमेव तज्ज्ञ, सर्व नद्यांची मूळ आणि साक्षात सावित्री आहे.
एतत् समाकर्ण्य वचो नृपस्य तत्राप्लवन् हरयः सर्व एव पूजां चक्रुर् विधिवत् ते पृथक् च पुष्पैर् अनेकैः सर्वलोकोपहारैः
राजाचे हे शब्द ऐकताच सर्व वानरांनी तिथेच स्नान केले आणि विधिपूर्वक पूजा केली; प्रत्येकाने पुष्पे आणि सर्व लोकांनी आणलेल्या उपहारांनी पूजा केली.
संपूज्य शर्वं नृपतिर् यथावत् स्तुत्वा वाक्यैः सर्वभावोपयुक्तैः ते वानरा मुदिताः सर्व एव नृत्यं च गीतं च तथैव चक्रुः
शर्वाची योग्यरित्या पूजा करून, राजाने सर्व भावनांना साजेशी स्तुती केली; सर्व वानर आनंदित होऊन नृत्य आणि गाणे करू लागले.
सुखोषितस् तां रजनीं महात्मा प्रियानुयुक्तः संवृतः प्रेमवद्भिः दुःखं जहौ सर्वम् अमित्रसंभवं किं नाप्यते गौतमीसेवनेन
त्या महान आत्म्याने, प्रेमळ सोबत्यांनी वेढलेला, ती रात्र अत्यंत आनंदात घालवली. शत्रूंपासून झालेलं सगळं दुःख नाहीसं झालं—गौतमीनं सेवा करणाऱ्याला अजून काय दुःख उरतं?
सविस्मयः पश्यति भृत्यवर्गं गोदावरीं स्तौति च संप्रहृष्टः संमानयन् भृत्यगणं समग्रम् अवाप रामः कमपि प्रमोदम्
तो आश्चर्याने आपल्या सेवकांकडे पाहू लागला आणि गोडावरीचं आनंदाने स्तवन केलं. सर्व सेवकांचा सन्मान करून, रामाला अतुल्य असा आनंद मिळाला.
नाद्यापि तृप्तास् तु भवाम तीर्थे कंचिच् च कालं निवसाम चात्र वत्स्याम चात्रैव पराश् चतस्रो रात्रीर् अथो याम वृतास् त्व् अयोध्याम्
आपण अजूनही या पवित्र ठिकाणी तृप्त झालेलो नाही, म्हणून इथेच थोडा काळ राहूया. इथेच चार रात्री अजून थांबू, मग नंतर अयोध्येला जाऊ.
तस्याथ वाक्यं हरयो ऽनुमेनिरे तथैव रात्रीर् अपराश् चतस्रः संपूज्य देवं सकलेश्वरं तं भ्रातृप्रियं तीर्थम् अथो जगाम
त्याचं बोलणं वानरांनी मान्य केलं. तसेच, चार रात्री देव, सर्वांचा ईश्वर, आणि भावाच्या प्रिय तीर्थाचं पूजन करून, ते तिथे गेले.
सिद्धेश्वरं नाम जगत्प्रसिद्धं यस्य प्रभावात् प्रबलो दशास्यः एवं तु पञ्चाहम् अथोषिरे ते स्वं स्वं प्रतिष्ठापितलिङ्गम् अर्च्य
जगप्रसिद्ध सिद्धेश्वर तिथे आहे, ज्याच्या सामर्थ्याने बलवान दशाननही जिंकला गेला. तिथे त्यांनी पाच दिवस आपापल्या स्थापिलेल्या लिंगांची पूजा केली.
शुश्रूषणं तत्र करोति वायोः सुतो ऽनुगामी हनुमान् नृपस्य गच्छन् नृपेन्द्रो हनुमन्तम् आह लिङ्गानि सर्वाणि विसर्जयस्व
तिथे वायुपुत्र हनुमान राजाचा पाठलाग करत सेवा करत होता. जाताना राजा हनुमानाला म्हणाला, 'सर्व लिंगं काढून टाक.'
मत्स्थापितान्य् उत्तममन्त्रविद्भिस् तथेतरैः शंकरकिंकरैश् च नोद्वास्य पूजां परशंकरेण बाह्यं समायोज्यम् अहो भवस्य
माझ्याद्वारे, उत्तम मंत्र जाणणाऱ्यांनी आणि शंकराच्या इतर सेवकांनी स्थापिलेली लिंगं काढू नयेत. परशंकराची पूजा कधीही सोडू नये, आणि बाह्य विधी भव्याच्या पूजेत मिसळू नयेत.
तिष्ठन्ति सुस्थास् तदनादरेण ते खड्गपत्त्रादिषु संभवन्ति ये ऽश्रद्दधानाः शिवलिङ्गपूजां विधाय कृत्यं न समाचरन्ति
जे लोक शिवलिंगाची योग्य पूजा करत नाहीत, ते जरी दिसायला ठीक असले तरी, ते तलवारी व पानांमध्ये जन्म घेतात—विश्वास नसलेल्यांनी आपलं कर्तव्य पार पाडलेलं नसतं.
यथोचितं ते यमकिंकरैर् हि पच्यन्त एवाखिलदुर्गतीषु रामाज्ञया वायुसुतो जगाम दोर्भ्यां न चोत्पाटयितुं शशाक
रामाच्या आज्ञेने, यमाचे सेवक अशा लोकांना सर्व दुःखांत भाजतात. मग वायुपुत्र गेला, पण आपल्या हातांनी लिंग उपटू शकला नाही.
ततः स्वपुच्छेन ग्रहीतुकामः संवेष्ट्य लिङ्गं तु विसृष्टकामः नैवाशकत् तन् महद् अद्भुतं स्यात् कपीश्वराणां नृपतेस् तथैव
मग हनुमानाने आपली शेपटी लिंगाभोवती गुंडाळून ते उचलायचा प्रयत्न केला, पण त्याला ते शक्य झालं नाही. असं अद्भुत घडलं वानरराज आणि राजासाठी.
कश् चालयेल् लब्धमहानुभावं महेशलिङ्गं पुरुषो मनस्वी तन् निश्चलं प्रेक्ष्य महानुभावो नृपप्रवीरः सहसा जगाम
एकदा महेशाने स्थापिलेलं, महान सामर्थ्याचं लिंग कोण हलवू शकेल? ते हलत नाही हे पाहून, तो पराक्रमी राजा तिथून निघून गेला.
विप्रान् अथामन्त्र्य विधाय पूजां प्रदक्षिणीकृत्य च रामचन्द्रः शुद्धातिशुद्धेन हृदाखिलैस् तैर् लिङ्गानि सर्वाणि ननाम रामः
मग ब्राह्मणांना बोलावून, पूजा करून, प्रदक्षिणा घालून, रामचंद्राने अत्यंत शुद्ध मनाने आपल्या सर्व सोबत्यांसह त्या सर्व लिंगांना वंदन केलं.
किष्किन्धवासिप्रवरैर् अशेषैः संसेवितं तीर्थम् अतो बभूव अत्राप्लवाद् एव महान्ति पापान्य् अपि क्षयं यान्ति न संशयो ऽत्र
किष्किंधेचे सर्व श्रेष्ठ रहिवासी तिथे या तीर्थात एकत्र झाले. इथे फक्त स्नान केल्यानेही मोठमोठी पापं नष्ट होतात—यात शंका नाही.
पुनश् च गङ्गां प्रणनाम भक्त्या प्रसीद मातर् मम गौतमीति जल्पन् मुहुर् विस्मितचित्तवृत्तिर् विलोकयन् प्रणमन् गौतमीं ताम्
पुन्हा भक्तीभावाने त्याने गंगेपुढे वाकून, 'माझ्यावर कृपा कर, आई गौतमी' असं म्हणत, पुन्हा पुन्हा आश्चर्यचकित होऊन तिला पाहिलं आणि वंदन केलं.
ततः प्रभृत्य् एतद् अतीव पुण्यं किष्किन्धतीर्थं विबुधा वदन्ति पठेत् स्मरेद् वापि शृणोति भक्त्या पापापहं किं पुनः स्नानदानैः
त्या वेळेपासून हे किष्किंधा-तीर्थ अत्यंत पवित्र म्हणून देवतांनी मानलं. जो कोणी हे भक्तीने वाचतो, आठवतो किंवा ऐकतो, त्याचं पाप नष्ट होतं—मग तिथे स्नान किंवा दान केल्याने तर किती अधिक!
व्यासतीर्थम् इति ख्यातं प्राचेतसम् अतः परम् नातः परतरं किंचित् पावनं सर्वसिद्धिदम्
यानंतर प्रसिद्ध असं व्यासतीर्थ आहे, प्रचेतसपुत्राचं. याहून पवित्र, सर्व सिद्धी देणारं दुसरं काहीच नाही.