षष्टिर् वर्षसहस्राणि विष्ठायां जायते कृमिः भूमेः स्वपरदत्ताया हरणान् नाधिकं क्वचित्
स्वतः किंवा दुसऱ्याने दिलेली जमीन बळकावल्याने, तो साठ हजार वर्षे मलात जंतू म्हणून जन्म घेतो. यापेक्षा मोठा पाप दुसरे नाही.
पापम् अस्ति महारौद्रं न स्वीकुर्मः पुनस् तु ताम् एवं यदा स्वदत्ताया हरणे किं तदा भवेत्
यात फार मोठे, भयंकर पाप आहे, म्हणून आम्ही ती जमीन पुन्हा स्वीकारत नाही. स्वतः दिलेल्या जमिनीच्या बाबतीत हे असे असेल, तर दुसऱ्याने दिलेल्या जमिनीचे काय?
तथापि क्रयरूपेण गृह्णीमो दक्षिणां भुवम् तथेत्य् उक्ते तु ते देवाः कपिलां शुभलक्षणाम्
तरीही, विक्रीच्या रूपाने दिलेली जमीन आम्ही स्वीकारतो. हे मान्य झाल्यावर, त्या देवांनी शुभ चिन्हांची कपिला गाय दिली—
गङ्गाया दक्षिणे पारे भुवः स्थाने तु तां ददुः भुक्तिमुक्तिप्रदः साक्षाद् विष्णुस् तिष्ठति मूर्तिमान्
गंगेच्या दक्षिण काठावर, त्या जमिनीच्या ठिकाणी, त्यांनी ती गाय दिली. तेथे साक्षात् विष्णू मूर्तिरूपाने उभा आहे, जो भोग आणि मुक्ती दोन्ही देतो.
कपिलासंगमं तच् च सर्वाघौघविनाशनम् तत्राभवद् दानतोयाद् आपगा कपिलाभिधा
कपिला गायीच्या संगमामुळे सर्व पापांचा नाश होतो. तेथे दानाच्या पाण्यातून कपिला नावाची नदी उत्पन्न झाली.
सस्यवत्या अपि भुवो दानाद् गोदानम् उत्तमम् लोकरक्षां चकारासौ कृत्वा विनिमयं मुनिः
संपन्न जमिनीचे दान केले, तरी गायीचे दान श्रेष्ठ मानले जाते. त्या ऋषीने विनिमय करून लोकांचे रक्षण केले.
यत्र तीर्थे च तद् वृत्तं गोतीर्थं तद् उदाहृतम् पुण्यदं तत्र तीर्थानां शतम् उक्तं मनीषिभिः
ज्या तीर्थावर हे घडले, त्याला गोतीर्थ म्हणतात. तिथे शंभर पुण्यदायी तीर्थस्थाने आहेत, असे ज्ञानी लोक सांगतात.
तत्र स्नानेन दानेन भूमिदानफलं लभेत् संगता गङ्गया तच् च कपिलासंगमं विदुः
त्या ठिकाणी स्नान आणि दान केल्याने, भूमिदानाचे फळ मिळते. गंगेच्या संगमाला कपिला संगम म्हणतात.
शङ्खह्रदं नाम तीर्थं यत्र शङ्खगदाधरः तत्र स्नात्वा च तं दृष्ट्वा मुच्यते भवबन्धनात्
शंखह्रद नावाचे तीर्थ आहे, जिथे शंख आणि गदा धारण करणारा भगवान वास करतो. तिथे स्नान करून आणि त्याचे दर्शन घेऊन, जन्ममरणाच्या बंधनातून मुक्ती मिळते.
तत्रेदं वृत्तम् आख्यास्ये भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् पुरा कृतयुगस्यादौ ब्रह्मणः सामगायिनः
तेथे मी एक अशी घटना सांगतो, जी भोग आणि मुक्ती दोन्ही देते. कृतयुगाच्या सुरुवातीला, ब्रह्मासाठी सामगान करणारे—
ब्रह्माण्डागारसंभूता राक्षसा बहुरूपिणः ब्रह्माणं खादितुं प्राप्ता बलोन्मत्ता धृतायुधाः
ब्रह्मांडाच्या गर्भातून उत्पन्न झालेले, अनेक रूपांचे राक्षस, बलाने मदमस्त होऊन, शस्त्र घेऊन ब्रह्माला खाण्यास आले.
तदाहम् अब्रवं विष्णुं रक्षणाय जगद्गुरुम् स विष्णुस् तानि रक्षांसि हन्तुं चक्रेण चोद्यतः
त्यावेळी मी जगाचा गुरु असलेल्या विष्णूला रक्षणासाठी बोलावले. त्या विष्णूने त्या राक्षसांचा नाश करण्यासाठी चक्र उचलले.
छित्त्वा चक्रेण रक्षांसि शङ्खम् आपूरयत् तदा निष्कण्टकं तलं कृत्वा स्वर्गं निर्वैरम् एव च
चक्राने राक्षसांचा संहार करून, त्याने शंख पाण्याने भरला. मग पृथ्वीला कंटकविरहित आणि स्वर्गाला वैररहित केले.
ततो हर्षप्रकर्षेण शङ्खम् आपूरयद् धरिः ततो रक्षांसि सर्वाणि ह्य् अनीनशुर् अशेषतः
मग परम आनंदाने हरिने शंख भरला. त्यानंतर सर्व राक्षसांचा पूर्णपणे नाश झाला.
यत्रैतद् वृत्तम् अखिलं विष्णुशङ्खप्रभावतः शङ्खतीर्थं तु तत् प्रोक्तं सर्वक्षेमकरं नृणाम्
जिथे हे सर्व विष्णूच्या शंखाच्या प्रभावाने घडले, त्या ठिकाणाला शंखतीर्थ म्हणतात, जे सर्व लोकांचे कल्याण करते.
सर्वाभीष्टप्रदं पुण्यं स्मरणान् मङ्गलप्रदम् आयुरारोग्यजननं लक्ष्मीपुत्रप्रवर्धनम्
ते सर्व इच्छित फल देणारे, पुण्यदायी, स्मरणाने मंगलकारी, दीर्घायुष्य, आरोग्य, लक्ष्मी आणि पुत्रवृद्धी करणारे आहे.
स्मरणात् पठनाद् वापि सर्वकामान् अवाप्नुयात् तीर्थानाम् अयुतं तत्र सर्वपापनुदं मुने
स्मरण किंवा पठण केल्याने सर्व इच्छा पूर्ण होतात; हे मुनी, त्या ठिकाणी दहा हजार तीर्थांच्या बरोबरीचे पुण्य मिळते आणि सर्व पापे नाहीशी होतात.
तीर्थान्य् अयुतसंख्यानि सर्वपापहराणि च येषां प्रभावं जानाति वक्तुं देवो महेश्वरः
दहा हजार तीर्थस्थाने आहेत, जी सर्व पापे दूर करणारी आहेत; त्यांची खरी शक्ती महेश्वर देव जाणतो आणि सांगतो.
पापक्षयप्रतिनिधिर् नैतेभ्यो ऽस्त्य् अपरः क्वचित्
पाप नष्ट करण्यासाठी या तीर्थांपेक्षा दुसरे कोणतेही साधन नाही.
किष्किन्धातीर्थम् आख्यातं सर्वकामप्रदं नृणाम् सर्वपापप्रशमनं यत्र संनिहितो भवः
किष्किंधा हे तीर्थ सर्व मनुष्यांच्या इच्छा पूर्ण करणारे आहे, सर्व पापे शांत करणारे आहे, कारण तिथेच भव उपस्थित आहे.
तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि यत्नेन शृणु नारद पुरा दाशरथी रामो रावणं लोकरावणम्
मी तुला त्याचे स्वरूप सांगतो, काळजीपूर्वक ऐक, नारद. पूर्वी दशरथपुत्र रामाने जगाला भय दाखवणारा रावणाचा वध केला.
किष्किन्धावासिभिः सार्धं जघान रणमूर्धनि सपुत्रं सबलं हत्वा सीताम् आदाय शत्रुहा
किष्किंधावासीयांसह रामाने रणभूमीत रावणासह त्याचे पुत्र आणि सैन्य यांचा पराभव केला; शत्रूचा नाश करून सीतेला परत मिळवली.
भ्रात्रा सौमित्रिणा सार्धं वानरैश् च महाबलैः विभीषणेन बलिना देवैः प्रत्यागतो नृपः
भाऊ सौमित्र, बलवान वानर, सामर्थ्यशाली विभीषण आणि देवांसह राजा परतला.
कृतस्वस्त्ययनः श्रीमान् पुष्पकेण विराजितः यद् आसीद् धनराजस्य कामगेनाशुगामिना
शुभ कार्य करून, श्रीराम पुष्पक विमानात शोभून दिसत होता, जे पूर्वी धनराजाचे होते आणि इच्छेनुसार वेगाने जात असे.
अयोध्याम् अगमन् सर्वे गच्छन् गङ्गाम् अपश्यत रामो विरामः शत्रूणां शरण्यः शरणार्थिनाम्
ते सर्व अयोध्येकडे निघाले; जात असताना, शरणागतांना आश्रय देणारा आणि शत्रूंचा नाश करणारा राम गंगेला पाहतो.
गौतमीं तु जगत्पुण्यां सर्वकामप्रदायिनीम् मनोनयनसंतापनिवारणपरायणाम्
त्याने गौतमीला पाहिले, जी जगाला पावन करणारी, सर्व इच्छा पूर्ण करणारी, मन आणि डोळ्यांचे दुःख दूर करणारी आहे.
तां दृष्ट्वा नृपतिः श्रीमान् गङ्गातीरम् अथाविशत् तां दृष्ट्वा प्राह नृपतिर् हर्षगद्गदया गिरा हरीन् सर्वान् अथामन्त्र्य हनुमत्प्रमुखान् मुने
ती गंगा पाहून, तेजस्वी राजा गंगेच्या काठी गेला; तिला पाहून, आनंदाने गदगदलेल्या स्वरात राजाने सर्व वानरांना, विशेषतः हनुमंताला, संबोधून सांगितले.
अस्याः प्रभावाद् धरयो यो ऽसौ मम पिता प्रभुः सर्वपापविनिर्मुक्तस् ततो यातस् त्रिविष्टपम्
वानरांनो, या गंगेच्या प्रभावामुळे माझे वडील, प्रभू, सर्व पापांपासून मुक्त होऊन स्वर्गात गेले.
इयं जनित्री सकलस्य जन्तोर् भुक्तिप्रदा मुक्तिम् अथापि दद्यात् पापानि हन्याद् अपि दारुणानि कान्यानयास्त्य् अत्र नदी समाना
ही सर्व सृष्टीची जननी आहे, भोग देणारी आणि मुक्तीही देणारी आहे; ही अगदी कठीण पापेही नष्ट करते. या नदीसारखी दुसरी कोणीही नाही.
हतानि शश्वद् दुरितानि चैव अस्याः प्रभावाद् अरयः सखायः विभीषणो मैत्रम् उपैति नित्यं सीता च लब्धा हनुमांश् च बन्धुः
हिच्या प्रभावामुळे शत्रू आणि संकटे कायमची नष्ट होतात; विभीषणास नेहमी मैत्री मिळते, सीता परत मिळाली आणि हनुमंत बंधू झाला.