तत्याज तां स चन्द्रो ऽपि तां तारां जगृहे कविः शुक्रो ऽपि देवान् आहूय ऋषीन् पितृगणांस् तथा
मग चंद्राने तिला सोडलं आणि कवींनी तारेला स्वीकारलं. शुक्राने देव, ऋषी आणि पितरांना बोलावलं.
नदीर् नदांश् च विविधान् ओषधीश् च पतिव्रताः ततः संप्रष्टुम् आरेभे तारावृत्तविनिष्क्रयम्
शुक्राने विविध नद्या, नदीदेवता आणि पतिव्रता औषधी यांना विचारायला सुरुवात केली, ताऱ्याचं प्रकरण कसं सुटेल हे जाणून घ्यायला.
ततः श्रुतिः सुरान् आह गौतम्यां भक्तितस् त्व् इयम् स्नानं करोतु जीवेन तारा पूता भविष्यति
मग देवांना एक वाणी ऐकू आली—'ताराने भक्तिभावाने गौतमी नदीत स्नान केलं तर ती शुद्ध होईल.'
रहस्यम् एतत् परमं न कथ्यं यस्य कस्यचित् सर्वास्व् अपि दशास्व् एह शरणं गौतमी नृणाम्
हे एक मोठं गुपित आहे, कुणालाही सांगू नये; कोणत्याही अवस्थेत गौतमी ही माणसांसाठी आश्रय आहे.
तथाकरोच् चैव तारा भर्त्रा स्नानं यथाविधि पुष्पवृष्टिर् अभूत् तत्र जयशब्दो व्यवर्तत
त्यानुसार ताराने पतीसोबत विधिपूर्वक स्नान केलं; तिथे फुलांचा वर्षाव झाला आणि जयजयकार घुमू लागला.
पुनर् वै देवा अददुः पुनर् मनुष्या उत राजानः सत्यं कृण्वाना ब्रह्मजायां पुनर् ददुः
पुन्हा देव, माणसं आणि सत्यपालक राजांनी ब्रह्मपत्नीला परत दिलं; तिला पुन्हा स्वीकारलं.
पुनर् दत्त्वा ब्रह्मजायां कृतां देवैर् अकल्मषाम् सर्वं क्षेमम् अभूत् तत्र तस्मात् तीर्थं महामुने
देवांनी ब्रह्मपत्नीला शुद्ध करून परत दिल्यावर तिथे सर्व काही सुरळीत झालं; म्हणून, हे महर्षे, ते ठिकाण पवित्र तीर्थ बनलं.
पुनर् दत्त्वा ब्रह्मजायां कृतां देवैर् अकल्मषाम् सर्वं क्षेमम् अभूत् तत्र तस्मात् तीर्थं महामुने तद् अभूत् सकलाघौघध्वंसनं सर्वकामदम् आनन्दं क्षेमम् अभवत् सुराणाम् असुरारिणाम्
देवांनी ब्रह्मपत्नीला शुद्ध करून परत दिल्यावर तिथे सर्व काही सुरळीत झालं; म्हणून, हे महर्षे, ते तीर्थ सर्व पापांचा नाश करणारे, सर्व इच्छा पूर्ण करणारे, देव आणि त्यांच्या मित्रांसाठी आनंद व कल्याण देणारे ठरले.
बृहस्पतेश् च शुक्रस्य तारायाश् च विशेषतः परमानन्दम् आपन्नो गुरुर् गङ्गाम् अभाषत
विशेषतः बृहस्पती, शुक्र आणि तारासाठी गुरूंनी परम आनंद मिळवला आणि गंगेला बोलले.
त्वं गौतमि सदा पूज्या सर्वेषाम् अपि मुक्तिदा विशेषतस् तु सिंहस्थे मयि त्रैलोक्यपावनी
गौतमी, तू नेहमीच पूजनीय आहेस, सर्वांना मुक्ती देणारी आहेस, आणि मी सिंह राशीत असताना तू तीनही लोकांचा उद्धार करतेस.
भविष्यसि सरिच्छ्रेष्ठे सर्वतीर्थैः समन्विता यानि कानि च तीर्थानि स्वर्गमृत्युरसातले त्वां स्नातुं तानि यास्यन्ति मयि सिंहस्थिते ऽम्बिके
तू नद्यांमध्ये श्रेष्ठ होशील, सर्व तीर्थांनी युक्त होशील; स्वर्ग, पृथ्वी आणि पाताळातील जी काही तीर्थं आहेत, ती मी सिंह राशीत असताना तुझ्यात स्नान करायला येतील, हे अंबे.
धन्यं यशस्यम् आयुष्यम् आरोग्यश्रीविवर्धनम् सौभाग्यैश्वर्यजननं तीर्थम् आनन्दनामकम्
आनंद नावाचं ते तीर्थ धन्य, कीर्तीवर्धक, दीर्घायुष्य देणारं, आरोग्य आणि श्री वाढवणारं, सौभाग्य व ऐश्वर्य देणारं आहे.
तत्र पञ्च सहस्राणि तीर्थान्य् आह स गौतमः स्मरणात् पठनाद् वापि इष्टैः संयुज्यते सदा
तिथे गौतमांनी पाच हजार तीर्थांची घोषणा केली; त्यांचा स्मरण किंवा पठन केल्याने मनोकामना नेहमीच पूर्ण होतात.
शिवस्यात्र निविष्टस्य नन्दी गङ्गातटे ऽनिशम् साक्षाच् चरत्य् असौ धर्मस् तस्मान् नन्दीतटं स्मृतम् आनन्दम् अपि तत् तीर्थं सर्वानन्दविवर्धनात्
इथे जिथे शिव वास करतात, तिथे नंदी गंगेच्या काठी नेहमीच वावरतो; म्हणून ते नंदी तट म्हणून ओळखलं जातं, आणि ते आनंद तीर्थ सर्वांना आनंद वाढवणारं आहे.
भावतीर्थम् इति प्रोक्तं यत्र साक्षाद् भवः स्थितः अशेषजगदन्तस्थो भूतात्मा सच्चिदाकृतिः
जिथे स्वतः भव देव वास करतात, सर्व सृष्टीमध्ये ज्यांचा आत्मा आहे, आणि ज्यांचे रूप सत्, चित्, आनंद आहे, त्या पवित्र स्थळाला 'भवतीर्थ' असे म्हणतात.
तत्रेमां शृणु वक्ष्यामि कथां पुण्यतमां शुभाम् सूर्यवंशकरः श्रीमान् क्षत्रियाणां धुरंधरः
आता मी तुला एक अत्यंत पुण्यवान आणि शुभ कथा सांगतो: सूर्यवंशातील तेजस्वी, क्षत्रियांचा आधार असलेल्या राजाची ही गोष्ट आहे.
प्राचीनबर्हिर् आख्यातः सर्वधर्मेषु पारगः तिस्रः कोट्यो ऽर्धकोटिश् च वर्षाणां राज्य आस्थितः
त्यांना 'प्राचीनबर्हि' असे नाव होते. ते सर्व धर्मांमध्ये पारंगत होते आणि त्यांनी पस्तीस कोटी वर्षे राज्य केले.
तस्येदृशं व्रतं चासीद् यद् अहं यौवनच्युतः भवेयं प्रियया वापि पुत्रैर् वा प्रियवस्तुभिः
त्यांनी असा संकल्प केला होता की, जेव्हा मी माझे तारुण्य गमावीन, किंवा माझ्या प्रिय पत्नीपासून, मुलांपासून किंवा आवडत्या वस्तूंपासून वेगळा होईन—
वियुज्येयं ततो राज्यं त्यक्ष्ये ऽहं नात्र संशयः विवेकिनां कुलीनानाम् इदम् एवोचितं नृणाम्
—तेव्हा मी राज्याचा त्याग करीन; यात काहीच शंका नाही. हेच शहाण्या, कुलीन आणि विवेकी पुरुषांना योग्य आहे.
स्थीयते विजने क्वापि विरक्तैर् विभवक्षये तस्मिन् प्रशासति महीं न वियोगः प्रियैः क्वचित्
कोठेतरी एकाकी ठिकाणी, संपत्ती गेल्यावर विरक्त होऊन, जरी पृथ्वीवर राज्य करत असला तरी, त्यांना कधीच आपल्या प्रियजनांपासून वेगळे व्हावे लागत नाही.
नाधिव्याधी न दुर्भिक्षं न बन्धुकलहो नृणाम् तस्मिञ् शासति राज्यं तु न च कश्चिद् वियुज्यते
त्यांच्या राज्यात कोणालाही दुःख, आजार, दुष्काळ किंवा नात्यात वाद होत नाही; आणि कोणीही एकमेकांपासून वेगळे राहत नाही.
ततः पुत्रार्थम् अकरोद् यज्ञं राजा महामतिः ततः प्रसन्नो भगवान् वरं प्रादाद् यथेप्सितम्
मग पुत्रप्राप्तीसाठी त्या बुद्धिमान राजाने यज्ञ केला; आणि प्रसन्न झालेल्या भगवंताने त्याला इच्छित वर दिला.
गौतमीतीरसंस्थाय राज्ञे देवो महेश्वरः पुत्रं देहीति राजा वै भवं प्राह स भार्यया
गौतमीनदीच्या काठी, महेश्वर देव राजासमोर प्रकट झाले; राजा आणि त्याची पत्नी दोघांनी मिळून भव देवाकडे पुत्राची मागणी केली.
भवः प्राह नृपं प्रीत्या पश्य नेत्रं तृतीयकम् ततः पश्यति राजेन्द्रे भवस्याक्षि तु मानद
भव देव प्रसन्न होऊन राजाला म्हणाले: 'माझे तिसरे डोळे पाहा.' मग, हे उत्तम राजन, राजाने भव देवाचे डोळे पाहिले.
चक्षुर्दीप्त्याभवत् पुत्रो महिमा नाम विश्रुतः येनाकारि स्तुतिः पुण्या महिम्न इति विश्रुता
त्या डोळ्याच्या तेजातून एक पुत्र जन्माला आला, ज्याचे नाव 'महिमा' झाले. त्यानेच प्रसिद्ध 'महिम्न स्तोत्र' रचले.
किम् अलभ्यं भगवति प्रसन्ने त्रिपुरान्तके यं नित्यम् अनुवर्तन्ते हरिब्रह्मादयः सुराः
जेव्हा त्रिपुरांतक भगवंत प्रसन्न होतात, तेव्हा काय मिळवता येत नाही? ज्यांना विष्णू, ब्रह्मा आणि सर्व देव नेहमीच अनुसरतात.
प्राप्तपुत्रश् च नृपतिस् तीर्थश्रैष्ठ्यम् अयाचत महापापमहारोगमहाव्यसनिनां नृणाम्
पुत्रप्राप्तीनंतर, राजाने त्या तीर्थाला श्रेष्ठत्व मागितले, जे मोठ्या पापांनी, भयंकर आजारांनी आणि संकटांनी ग्रस्त लोकांसाठी उपयुक्त आहे.
नानाविपद्गणार्तानां सर्वाभिमतलब्धये प्रादाज् ज्यैष्ठ्यं भवश् चापि भावतीर्थं तद् उच्यते
विविध विपत्तीने त्रस्त असलेल्या सर्वांच्या इच्छापूर्तीसाठी भव देवाने त्या तीर्थाला श्रेष्ठत्व दिले; म्हणून त्याला 'भवतीर्थ' म्हणतात.
तत्र स्नानेन दानेन सर्वान् कामान् अवाप्नुयात् भवप्रसादाद् अभवत् सुतः प्राचीनबर्हिषः
त्या ठिकाणी स्नान आणि दान केल्याने सर्व इच्छा पूर्ण होतात; भव देवाच्या कृपेने प्राचीनबर्हिला पुत्र प्राप्त झाला.
महिमा गौतमीतीरे भावतीर्थं तद् उच्यते तत्र सप्तति तीर्थानि पुण्यान्य् अखिलदानि च
महिमा गौतमीच्या काठी जन्मला; तेच स्थळ 'भवतीर्थ' म्हणून ओळखले जाते. तिथे सत्तर पवित्र तीर्थस्थाने आहेत, जी सर्व शुभ फल देतात.