कुलवध्वा रहः कार्यं भीतया शीलविप्लुतेः विज्ञाय तत् परिजनात् सहसोत्थाय निर्गतः
सुसंस्कारित स्त्रीने, आपले चारित्र्य बिघडू नये म्हणून, एकांतातील काम काळजीपूर्वक करावे; आणि जर घरातील कुणी पाहिले, तर तिने ताबडतोब उठून बाहेर जावे.
दृष्ट्वा तद् दुष्कृतं कर्म बृहस्पतिर् उदारधीः शशाप कोपाच् चाक्षिप्य वाग्भिर् विप्रियकारिभिः
ते चुकीचे कृत्य पाहून, उदार बुद्धीचे बृहस्पती रागाने त्याला शाप दिला आणि कठोर शब्दांत त्याची निंदा केली.
पराभिभूताम् आलोक्य कान्तां कः सोढुम् ईश्वरः युयुधे तेन जीवो ऽपि देवश् चन्द्रमसा रुषा
आपली प्रिया दुसऱ्याच्या वश झालेली पाहून कोण सहन करू शकेल, जरी तो देव असला तरी? म्हणूनच चंद्रानेही रागाने त्याच्यासोबत तिच्यासाठी लढा दिला.
न शापैर् हन्यते चन्द्रो नायुधैः सुरमन्त्रितैः बृहस्पतिप्रणीतैश् च न मन्त्रैर् हन्यते शशी
चंद्र शापांनी नष्ट होत नाही, ना शस्त्रांनी, ना देवांच्या मंत्रांनी; बृहस्पतीने रचलेल्या मंत्रांनीही शशी नष्ट होत नाही.
तदा चन्द्रस् तु तां तारां नीत्वा संस्थाप्य मन्दिरे बुभुजे बहुवर्षाणि रोहिणीं चाकुतोभयः
मग चंद्राने तारेला घेऊन आपल्या महालात ठेवले आणि अनेक वर्षे तिच्यासोबत आनंद उपभोगला, तसेच रोहिणीचाही निर्भयपणे सहवास केला.
न जीयेत तदा देवैर् न कोपैः शापमन्त्रकैः न राजभिर् न ऋषिभिर् न साम्ना भेददण्डनैः
त्या काळी त्याला ना देवांनी, ना राग, शाप किंवा मंत्रांनी, ना राजांनी, ना ऋषींनी, ना समजुतीने, फूट पाडून किंवा शिक्षा करूनही जिंकता आले नाही.
यदा भार्यां न लेभे ऽसौ गुरुः सर्वप्रयत्नतः सर्वोपायक्षये जीवस् तदा नीतिम् अथास्मरत्
जेव्हा गुरुने सर्व प्रयत्न करूनही पत्नी मिळवू शकली नाही आणि सर्व उपाय संपले, तेव्हा जीवाने नीतीचा मार्ग आठवला.
अपमानं पुरस्कृत्य मानं कृत्वा तु पृष्ठतः स्वार्थम् उद्धरते प्राज्ञः स्वार्थभ्रंशो हि मूर्खता
शहाणा माणूस मान बाजूला ठेवून, अपमान सहन करून, स्वतःचा स्वार्थ साधतो; कारण स्वार्थ गमावणे हे खरं मूर्खपणाचं असतं.
साध्यं केनाप्य् उपायेन जानद्भिः पुरुषैः फलम् वृथाभिमानिनः शीघ्रं विपद्यन्ते विमोहिताः
ज्यांना समज आहे, त्यांनी कोणत्याही उपायाने आपले उद्दिष्ट साध्य करावे; गर्विष्ठ आणि भ्रमित लोक लवकरच संकटात पडतात.
एवं निश्चित्य मेधावी शुक्रं गत्वा न्यवेदयत् तम् आगतं कविर् ज्ञात्वा संमानेनाभ्यनन्दयत्
असे ठरवून, बुध्दीमान जीवाने शुक्राकडे जाऊन आपली गोष्ट सांगितली; कवीने त्याचा येणं ओळखून सन्मानाने त्याचे स्वागत केले.
उपविष्टं सुविश्रान्तं पूजितं च यथाविधि पर्यपृच्छद् दैत्यगुरुस् तदागमनकारणम्
जेव्हा तो बसला, विश्रांती घेतली आणि योग्य रितीने सन्मान केला, तेव्हा दैत्यगुरूने त्याच्या येण्याचे कारण विचारले.
गृहागतस्य विमुखाः शत्रवो ऽप्य् उत्तमा नहि तस्मै स विस्तरेणाह भार्याहरणम् आदितः
घरात आलेल्या शत्रूलाही तिरस्काराने वागवू नये; म्हणून त्याने सुरुवातीपासून पत्नीच्या अपहरणाची सगळी हकीकत सांगितली.
बृहस्पतेस् तदा वाक्यं श्रुत्वा कोपान्वितः कविः अपराधं तु चन्द्रस्य मेने शिष्यस्य नारद अतिक्रमम् इमं श्रुत्वा कोपात् कविर् अथाब्रवीत्
बृहस्पतीचे बोल ऐकून कवी रागावला; पण नारदाने आपल्या शिष्य चंद्राचा हा अपराध ऐकून त्याला अपराध मानला आणि कवीने रागाने बोलले.
तदा भोक्ष्ये तदा पास्ये तदा स्वप्स्ये तदा वदे यदानये प्रियां भ्रातस् तव भार्यां परार्दिताम्
माझ्या प्रिय पत्नीला, जी दुसऱ्यामुळे दुःखी झाली आहे, तुला परत मिळेपर्यंत मी ना जेवेन, ना पियेन, ना झोपेन, ना बोलेन, हे भाऊ.
ताम् आनीय भवं पूज्य चन्द्रं शप्त्वा गुरुद्रुहम् पश्चाद् भोक्ष्ये महाबाहो शृणु वाचं ग्रहेश्वर
ती इथे आण, तिचा सन्मान कर, गुरुचा विश्वासघात केल्याबद्दल चंद्राला शाप दे, आणि मगच, ग्रहांचा अधिपती, मी जेवेन—माझे बोल ऐक.
एवम् उक्त्वा स जीवेन दैत्याचार्यो जगाम ह शिवम् आराध्य यत्नेन परं सामर्थ्यम् आप्तवान्
असे जीवाला सांगून, दैत्यांचा आचार्य निघून गेला; त्याने शिवाची मनापासून पूजा करून सर्वोच्च सामर्थ्य मिळवले.
वरान् अवाप्य विविधाञ् शंकराद् भावपूजितात् शिवप्रसादात् किं नाम देहिनाम् इह दुर्लभम्
शंकराची कृपा आणि भक्तिभावाने केलेल्या पूजेने अनेक वर मिळवले की, मग या जगात देहधारी जीवांसाठी अशक्य असं काय उरतं?
जगाम शुक्रो जीवेन तारया यत्र चन्द्रमाः वर्तते तं शशापोच्चैः शृणु त्वं चन्द्र मे वचः
शुक्र जिवासोबत त्या ठिकाणी गेला जिथे चंद्र असतो; तिथे त्याने मोठ्याने चंद्राला शाप दिला, 'हे चंद्रा, माझं बोलणं ऐक!'
यस्मात् पापतरं कर्म त्वया पाप मदात् कृतम् कुष्ठी भूयास् ततश् चन्द्रं शशापैवं रुषा कविः
अरे चंद्रा, तुझ्या पापी अहंकारामुळे तू पापाहूनही वाईट कृत्य केलं आहेस. म्हणून, तू कुष्ठरोगी हो—असं कवीने रागाने त्याला शाप दिला.
कविशापप्रदग्धो ऽभूत् तदैव मृगलाञ्छनः प्रापुः क्षयं न के नाम गुरुस्वामिसखिद्रुहः
कवीच्या शापाने जळून चंद्राला लगेच मृगचिन्ह लागलं. गुरू, स्वामी किंवा मित्राचा विश्वासघात करणाऱ्याचं शेवटी नाशच होतं.
तत्याज तां स चन्द्रो ऽपि तां तारां जगृहे कविः शुक्रो ऽपि देवान् आहूय ऋषीन् पितृगणांस् तथा
मग चंद्राने तिला सोडलं आणि कवींनी तारेला स्वीकारलं. शुक्राने देव, ऋषी आणि पितरांना बोलावलं.
नदीर् नदांश् च विविधान् ओषधीश् च पतिव्रताः ततः संप्रष्टुम् आरेभे तारावृत्तविनिष्क्रयम्
शुक्राने विविध नद्या, नदीदेवता आणि पतिव्रता औषधी यांना विचारायला सुरुवात केली, ताऱ्याचं प्रकरण कसं सुटेल हे जाणून घ्यायला.
ततः श्रुतिः सुरान् आह गौतम्यां भक्तितस् त्व् इयम् स्नानं करोतु जीवेन तारा पूता भविष्यति
मग देवांना एक वाणी ऐकू आली—'ताराने भक्तिभावाने गौतमी नदीत स्नान केलं तर ती शुद्ध होईल.'
रहस्यम् एतत् परमं न कथ्यं यस्य कस्यचित् सर्वास्व् अपि दशास्व् एह शरणं गौतमी नृणाम्
हे एक मोठं गुपित आहे, कुणालाही सांगू नये; कोणत्याही अवस्थेत गौतमी ही माणसांसाठी आश्रय आहे.
तथाकरोच् चैव तारा भर्त्रा स्नानं यथाविधि पुष्पवृष्टिर् अभूत् तत्र जयशब्दो व्यवर्तत
त्यानुसार ताराने पतीसोबत विधिपूर्वक स्नान केलं; तिथे फुलांचा वर्षाव झाला आणि जयजयकार घुमू लागला.
पुनर् वै देवा अददुः पुनर् मनुष्या उत राजानः सत्यं कृण्वाना ब्रह्मजायां पुनर् ददुः
पुन्हा देव, माणसं आणि सत्यपालक राजांनी ब्रह्मपत्नीला परत दिलं; तिला पुन्हा स्वीकारलं.
पुनर् दत्त्वा ब्रह्मजायां कृतां देवैर् अकल्मषाम् सर्वं क्षेमम् अभूत् तत्र तस्मात् तीर्थं महामुने
देवांनी ब्रह्मपत्नीला शुद्ध करून परत दिल्यावर तिथे सर्व काही सुरळीत झालं; म्हणून, हे महर्षे, ते ठिकाण पवित्र तीर्थ बनलं.
पुनर् दत्त्वा ब्रह्मजायां कृतां देवैर् अकल्मषाम् सर्वं क्षेमम् अभूत् तत्र तस्मात् तीर्थं महामुने तद् अभूत् सकलाघौघध्वंसनं सर्वकामदम् आनन्दं क्षेमम् अभवत् सुराणाम् असुरारिणाम्
देवांनी ब्रह्मपत्नीला शुद्ध करून परत दिल्यावर तिथे सर्व काही सुरळीत झालं; म्हणून, हे महर्षे, ते तीर्थ सर्व पापांचा नाश करणारे, सर्व इच्छा पूर्ण करणारे, देव आणि त्यांच्या मित्रांसाठी आनंद व कल्याण देणारे ठरले.
बृहस्पतेश् च शुक्रस्य तारायाश् च विशेषतः परमानन्दम् आपन्नो गुरुर् गङ्गाम् अभाषत
विशेषतः बृहस्पती, शुक्र आणि तारासाठी गुरूंनी परम आनंद मिळवला आणि गंगेला बोलले.
त्वं गौतमि सदा पूज्या सर्वेषाम् अपि मुक्तिदा विशेषतस् तु सिंहस्थे मयि त्रैलोक्यपावनी
गौतमी, तू नेहमीच पूजनीय आहेस, सर्वांना मुक्ती देणारी आहेस, आणि मी सिंह राशीत असताना तू तीनही लोकांचा उद्धार करतेस.