तेषु स्नानं च दानं च सर्वक्रतुफलप्रदम् स्नानं कृत्वा निम्नभेदे यः पश्यति सुरान् इमान्
त्या सर्व तीर्थांत स्नान आणि दान केल्याने सर्व यज्ञांचे फळ मिळते; नद्यांच्या विभागात स्नान करून जो या देवतांना पाहतो—
इह चामुत्र वा निम्नं न किंचित् तस्य विद्यते सर्वोन्नतिम् अवाप्यासौ मोदते दिवि शक्रवत्
इथे किंवा पुढच्या जन्मात, त्याला त्या विभागात कधीही अधोगती येत नाही; सर्व उन्नती मिळवून तो स्वर्गात इंद्रासारखा आनंद करतो.
नन्दीतटम् इति ख्यातं तीर्थं वेदविदो विदुः तस्य प्रभावं वक्ष्यामि शृणु यत्नेन नारद
नंदीतीर असे प्रसिद्ध असलेले हे तीर्थ वेदज्ञ लोकांना माहीत आहे; त्याचे महत्त्व मी सांगतो, तू लक्षपूर्वक ऐक, नारद.
अत्रिपुत्रो महातेजाश् चन्द्रमा इति विश्रुतः सर्वान् वेदांश् च विधिवद् धनुर्वेदं यथाविधि
अत्रीचा तेजस्वी पुत्र चंद्रमा म्हणून प्रसिद्ध आहे; त्याने सर्व वेद आणि धनुर्वेद योग्य प्रकारे शिकले.
अधीत्य जीवात् सर्वाश् च विद्याश् चान्या महामते गुरुपूजां करोमीति जीवम् आह स चन्द्रमाः बृहस्पतिस् तदा प्राह चन्द्रं शिष्यं मुदान्वितः
सर्व विद्या जीवाकडून शिकून, चंद्रमाने 'मी गुरूपूजा करीन' असे म्हटले; तेव्हा बृहस्पती आनंदाने आपल्या शिष्याला, म्हणजे चंद्राला, बोलले.
मम प्रिया तु जानीते तारा रतिसमप्रभा
माझी प्रिय तारा आहे, जी रतीसारखी तेजस्वी आहे, हे जाण.
प्रष्टुं तां च तदा प्रायाद् अन्तर् वेश्म स चन्द्रमाः तारां तारामुखीं दृष्ट्वा जगृहे तां करेण सः
मग चंद्रमा तिला विचारण्यासाठी घरात गेला; तारा, जी तारासारखी सुंदर होती, तिला पाहून त्याने तिचा हात धरला.
स्ववेश्म प्रति तां लोभाद् बलाद् आकर्षयत् तदा तावद् धैर्यनिधिर् ज्ञानी मतिमान् विजितेन्द्रियः
लालसेपोटी त्याने तिला जबरदस्तीने आपल्या घरी ओढून नेले; तेव्हा तो धैर्याचा सागर, ज्ञानी, बुद्धिमान आणि इंद्रियांवर विजय मिळवणारा—
यावन् न कामिनीनेत्रवागुराभिर् निबध्यते विशेषतो रहःसंस्थां कामिनीम् आयतेक्षणाम्
जोपर्यंत पुरुष स्त्रीच्या कामुक नजरेच्या जाळ्यात विशेष अडकत नाही, तोपर्यंत तो एकटी असलेल्या, लांब डोळ्यांच्या स्त्रीचा एकांतात शोध घेत नाही.
विलोक्य न मनो याति कस्य कामेषु वश्यताम् अत एवान्यपुरुषदर्शनं न कदाचन
अशी स्त्री पाहिल्यावर कोणाचे मन कामवासनेच्या अधीन होत नाही? म्हणूनच सद्गृहस्थ स्त्रीने कधीच दुसऱ्या पुरुषाकडे पाहू नये.
कुलवध्वा रहः कार्यं भीतया शीलविप्लुतेः विज्ञाय तत् परिजनात् सहसोत्थाय निर्गतः
सुसंस्कारित स्त्रीने, आपले चारित्र्य बिघडू नये म्हणून, एकांतातील काम काळजीपूर्वक करावे; आणि जर घरातील कुणी पाहिले, तर तिने ताबडतोब उठून बाहेर जावे.
दृष्ट्वा तद् दुष्कृतं कर्म बृहस्पतिर् उदारधीः शशाप कोपाच् चाक्षिप्य वाग्भिर् विप्रियकारिभिः
ते चुकीचे कृत्य पाहून, उदार बुद्धीचे बृहस्पती रागाने त्याला शाप दिला आणि कठोर शब्दांत त्याची निंदा केली.
पराभिभूताम् आलोक्य कान्तां कः सोढुम् ईश्वरः युयुधे तेन जीवो ऽपि देवश् चन्द्रमसा रुषा
आपली प्रिया दुसऱ्याच्या वश झालेली पाहून कोण सहन करू शकेल, जरी तो देव असला तरी? म्हणूनच चंद्रानेही रागाने त्याच्यासोबत तिच्यासाठी लढा दिला.
न शापैर् हन्यते चन्द्रो नायुधैः सुरमन्त्रितैः बृहस्पतिप्रणीतैश् च न मन्त्रैर् हन्यते शशी
चंद्र शापांनी नष्ट होत नाही, ना शस्त्रांनी, ना देवांच्या मंत्रांनी; बृहस्पतीने रचलेल्या मंत्रांनीही शशी नष्ट होत नाही.
तदा चन्द्रस् तु तां तारां नीत्वा संस्थाप्य मन्दिरे बुभुजे बहुवर्षाणि रोहिणीं चाकुतोभयः
मग चंद्राने तारेला घेऊन आपल्या महालात ठेवले आणि अनेक वर्षे तिच्यासोबत आनंद उपभोगला, तसेच रोहिणीचाही निर्भयपणे सहवास केला.
न जीयेत तदा देवैर् न कोपैः शापमन्त्रकैः न राजभिर् न ऋषिभिर् न साम्ना भेददण्डनैः
त्या काळी त्याला ना देवांनी, ना राग, शाप किंवा मंत्रांनी, ना राजांनी, ना ऋषींनी, ना समजुतीने, फूट पाडून किंवा शिक्षा करूनही जिंकता आले नाही.
यदा भार्यां न लेभे ऽसौ गुरुः सर्वप्रयत्नतः सर्वोपायक्षये जीवस् तदा नीतिम् अथास्मरत्
जेव्हा गुरुने सर्व प्रयत्न करूनही पत्नी मिळवू शकली नाही आणि सर्व उपाय संपले, तेव्हा जीवाने नीतीचा मार्ग आठवला.
अपमानं पुरस्कृत्य मानं कृत्वा तु पृष्ठतः स्वार्थम् उद्धरते प्राज्ञः स्वार्थभ्रंशो हि मूर्खता
शहाणा माणूस मान बाजूला ठेवून, अपमान सहन करून, स्वतःचा स्वार्थ साधतो; कारण स्वार्थ गमावणे हे खरं मूर्खपणाचं असतं.
साध्यं केनाप्य् उपायेन जानद्भिः पुरुषैः फलम् वृथाभिमानिनः शीघ्रं विपद्यन्ते विमोहिताः
ज्यांना समज आहे, त्यांनी कोणत्याही उपायाने आपले उद्दिष्ट साध्य करावे; गर्विष्ठ आणि भ्रमित लोक लवकरच संकटात पडतात.
एवं निश्चित्य मेधावी शुक्रं गत्वा न्यवेदयत् तम् आगतं कविर् ज्ञात्वा संमानेनाभ्यनन्दयत्
असे ठरवून, बुध्दीमान जीवाने शुक्राकडे जाऊन आपली गोष्ट सांगितली; कवीने त्याचा येणं ओळखून सन्मानाने त्याचे स्वागत केले.
उपविष्टं सुविश्रान्तं पूजितं च यथाविधि पर्यपृच्छद् दैत्यगुरुस् तदागमनकारणम्
जेव्हा तो बसला, विश्रांती घेतली आणि योग्य रितीने सन्मान केला, तेव्हा दैत्यगुरूने त्याच्या येण्याचे कारण विचारले.
गृहागतस्य विमुखाः शत्रवो ऽप्य् उत्तमा नहि तस्मै स विस्तरेणाह भार्याहरणम् आदितः
घरात आलेल्या शत्रूलाही तिरस्काराने वागवू नये; म्हणून त्याने सुरुवातीपासून पत्नीच्या अपहरणाची सगळी हकीकत सांगितली.
बृहस्पतेस् तदा वाक्यं श्रुत्वा कोपान्वितः कविः अपराधं तु चन्द्रस्य मेने शिष्यस्य नारद अतिक्रमम् इमं श्रुत्वा कोपात् कविर् अथाब्रवीत्
बृहस्पतीचे बोल ऐकून कवी रागावला; पण नारदाने आपल्या शिष्य चंद्राचा हा अपराध ऐकून त्याला अपराध मानला आणि कवीने रागाने बोलले.
तदा भोक्ष्ये तदा पास्ये तदा स्वप्स्ये तदा वदे यदानये प्रियां भ्रातस् तव भार्यां परार्दिताम्
माझ्या प्रिय पत्नीला, जी दुसऱ्यामुळे दुःखी झाली आहे, तुला परत मिळेपर्यंत मी ना जेवेन, ना पियेन, ना झोपेन, ना बोलेन, हे भाऊ.
ताम् आनीय भवं पूज्य चन्द्रं शप्त्वा गुरुद्रुहम् पश्चाद् भोक्ष्ये महाबाहो शृणु वाचं ग्रहेश्वर
ती इथे आण, तिचा सन्मान कर, गुरुचा विश्वासघात केल्याबद्दल चंद्राला शाप दे, आणि मगच, ग्रहांचा अधिपती, मी जेवेन—माझे बोल ऐक.
एवम् उक्त्वा स जीवेन दैत्याचार्यो जगाम ह शिवम् आराध्य यत्नेन परं सामर्थ्यम् आप्तवान्
असे जीवाला सांगून, दैत्यांचा आचार्य निघून गेला; त्याने शिवाची मनापासून पूजा करून सर्वोच्च सामर्थ्य मिळवले.
वरान् अवाप्य विविधाञ् शंकराद् भावपूजितात् शिवप्रसादात् किं नाम देहिनाम् इह दुर्लभम्
शंकराची कृपा आणि भक्तिभावाने केलेल्या पूजेने अनेक वर मिळवले की, मग या जगात देहधारी जीवांसाठी अशक्य असं काय उरतं?
जगाम शुक्रो जीवेन तारया यत्र चन्द्रमाः वर्तते तं शशापोच्चैः शृणु त्वं चन्द्र मे वचः
शुक्र जिवासोबत त्या ठिकाणी गेला जिथे चंद्र असतो; तिथे त्याने मोठ्याने चंद्राला शाप दिला, 'हे चंद्रा, माझं बोलणं ऐक!'
यस्मात् पापतरं कर्म त्वया पाप मदात् कृतम् कुष्ठी भूयास् ततश् चन्द्रं शशापैवं रुषा कविः
अरे चंद्रा, तुझ्या पापी अहंकारामुळे तू पापाहूनही वाईट कृत्य केलं आहेस. म्हणून, तू कुष्ठरोगी हो—असं कवीने रागाने त्याला शाप दिला.
कविशापप्रदग्धो ऽभूत् तदैव मृगलाञ्छनः प्रापुः क्षयं न के नाम गुरुस्वामिसखिद्रुहः
कवीच्या शापाने जळून चंद्राला लगेच मृगचिन्ह लागलं. गुरू, स्वामी किंवा मित्राचा विश्वासघात करणाऱ्याचं शेवटी नाशच होतं.