आहुत्यन्तरदानाय हविर् द्रव्यं करे ऽग्रहीत् एतस्मिन्न् अन्तरे वह्निर् उपशान्तो ऽभवत् तदा
दुसरी आहुती देण्यासाठी त्याने हवनाचे द्रव्य हातात घेतले; तेवढ्यात अग्नी तिथे शांत झाला.
ततश् चिन्तापरः काण्वः कर्तव्यं किं भवेद् इति अन्तर् विचारयाम् आस विषादं परमं गतः
मग कण्व विचारात पडला की आता काय करावे; तो मनाशी विचार करू लागला आणि खूपच चिंतेत गेला.
आहुत्योश् च द्वयोर् मध्य उपशान्तो हुताशनः अग्न्यन्तरम् उपादेयं वैदिकं लौकिकं तथा
दोन आहुत्यांच्या मध्ये अग्नी शांत झाला; आता वेदशास्त्रानुसार किंवा सामान्य रीतीने दुसरा अग्नी मिळवावा लागेल.
क्व होष्यं स्याद् द्वितीयं तु आहुत्यन्तरम् एव च एवं मीमांसमाने तु दैवी वाग् अब्रवीत् तदा
दुसरी आहुती कुठे द्यावी आणि दुसरा अग्नी कुठून मिळवावा, असा विचार करत असताना त्या वेळी एक दिव्य वाणी ऐकू आली.
अग्न्यन्तरं नैव ते ऽत्र उपादेयं भविष्यति यानि तत्र भविष्यन्ति शकलानि समीपतः
इथे तुला दुसरा अग्नी मिळवायचा नाही; जे काही लाकडाचे तुकडे जवळ आहेत, तेच पुरे.
अर्धदग्धेषु काष्ठेषु विप्रराज प्रहूयताम् नेत्य् उवाच तदा काण्वः सैव वाग् अब्रवीत् पुनः
लाकूड अर्धवट जळले असताना, हे ब्राह्मणराजा, तिथेच आहुती दे. कण्व म्हणाला, 'नको', पण तीच दिव्य वाणी पुन्हा बोलली.
अग्नेः पुत्रो हिरण्यस् तु पिता पुत्रः स एव तु पुत्रे दत्तं प्रियायैव पितुः प्रीत्यै भविष्यति
अग्नीचा मुलगा हिरण्य आहे; वडीलही मुलगा आहेत; मुलाला जे दिले जाते, ते प्रिय व्यक्तीसाठी वडिलांच्या आनंदासाठीच असते.
पित्रे देयं सुते दद्यात् कोटिप्रीतिगुणं भवेत् दैवी वाग् अब्रवीद् एवं ततः सर्वे महर्षयः
वडिलांना द्यावे, मुलाने द्यावे, त्यामुळे कोटीने आनंद वाढतो. असे दिव्य वाणी म्हणाली आणि मग सर्व महर्षीही तसेच म्हणाले.
निश्चित्य धर्मसर्वस्वं तथा चक्रुर् यथोदितम् एतज् ज्ञात्वा जगत्य् अत्र पुत्रे दत्तं पितुर् भवेत्
धर्माचं सार समजून, त्यांनी सांगितल्याप्रमाणे वागले. हे लक्षात ठेवा, या जगात पित्याने मुलाला दिलेलं सर्व काही पुन्हा पित्याचंच होतं.
अपत्याद्युपकारेण पित्रोः प्रीतिर् यथा भवेत् तथा नान्येन केनापि जगत्य् एतद् धि विश्रुतम्
मुलं वगैरे उपकारांमुळे आईवडिलांना जशी खरी आनंदाची भावना मिळते, तशी दुसऱ्या कोणत्याही गोष्टीने मिळत नाही — हे सगळ्यांना माहीत आहे.
सुप्रसिद्धं जगत्य् एतत् सर्वलोकेषु पूजितम् तस्मिन् दत्ते भवेत् पुण्यं सर्वं कोटिगुणं सुत
हे जगात सर्वत्र प्रसिद्ध आहे आणि सर्व लोकांनी मान्य केलं आहे. तिथे दिलेल्या दानाचं पुण्य सगळं कोटीने वाढतं, हे मुला.
मनोग्लानिनिवृत्तिश् च जायते च महत् सुखम् पुनर् अप्य् आह सा वाणी काण्वे ऽस्मिंस् तीर्थ उत्तमे
मनाची थकवा दूर होते आणि मोठं सुख मिळतं. पुन्हा एकदा, हीच गोष्ट त्या उत्तम काण्वतीर्थावर सांगितली गेली.
अभवत् तन् महत् तीर्थं काण्व पुण्यप्रभावतः लोकत्रयाश्रयाशेषतीर्थेभ्यो ऽपि महाफलम्
काण्वा, त्या पुण्याच्या प्रभावामुळे ते तीर्थ फार मोठं झालं. तीनही लोकांतील सर्व तीर्थांपेक्षा तिथे अधिक फळ मिळतं.
स्नानदानादिकं किंचिद् भक्त्या कुर्वन् समाहितः फलं प्राप्स्यस्य् अशेषेण सर्वं कोटिगुणं मुने
तिथे स्नान, दान वगैरे काहीही भक्तीने आणि एकाग्रतेने केलं, तर सगळं फळ पूर्णपणे आणि कोटीने वाढून मिळतं, हे मुने.
यत् किंचित् क्रियते चात्र स्नानदानादिकं नरैः सर्वं कोटिगुणं विद्यात् कोटितीर्थं ततो विदुः
इथे लोकांनी जे काही स्नान, दान वगैरे केलं, ते सगळं कोटीने वाढतं, हे जाणावं. म्हणूनच त्याला 'कोटीतीर्थ' असं म्हणतात.
यत्रैतद् वृत्तम् आग्नेयं काण्वं पौत्रं हिरण्यकम् वाणीसंज्ञं कोटितीर्थं कोटितीर्थफलं यतः
इथे अग्नेय, काण्व आणि सोन्याचा नातू वाणी यांच्याशी संबंधित घटना घडली, म्हणून हे कोटीतीर्थ आहे; कारण इथे कोटी तीर्थांचं फळ मिळतं.
कोटितीर्थस्य माहात्म्यम् अत्र वक्तुं न शक्यते वाचस्पतिप्रभृतिभिर् अथवान्यैः सुरैर् अपि
कोटीतीर्थाचं महात्म्य वाचस्पतीसारख्या विद्वानांनाही किंवा इतर कोणत्याही देवांना सांगता येणार नाही.
यत्रानुष्ठीयमानं हि सर्वं कर्म यथा तथा गोदावर्याः प्रसादेन सर्वं कोटिगुणं भवेत्
इथे जे काही कर्म केलं, जसं केलं, ते सगळं गोदावरीच्या कृपेने कोटीने वाढतं.
कोटितीर्थे द्विजाग्र्याय गाम् एकां यः प्रयच्छति तस्य तीर्थस्य माहात्म्याद् गोकोटिफलम् अश्नुते
कोटीतीर्थावर जो कोणी श्रेष्ठ ब्राह्मणाला एक गाय दान करतो, त्याला त्या तीर्थाच्या महिम्यामुळे कोटी गायींचं फळ मिळतं.
तस्मिंस् तीर्थे शुचिर् भूत्वा भूमिदानं करोति यः श्रद्धायुक्तेन मनसा स्यात् तत्कोटिगुणोत्तरम्
त्या तीर्थावर जो कोणी शुद्ध होऊन श्रद्धेने मन लावून भूमीदान करतो, त्याला ते फळ कोटीने वाढून मिळतं.
सर्वत्र गौतमीतीरे पितॄणां दानम् उत्तमम् विशेषतः कोटितीर्थे तद् अनन्तफलप्रदम् अत्रैकन्यूनपञ्चाशत् तीर्थानि मुनयो विदुः
संपूर्ण गौतमीच्या काठी पितरांसाठीचं सर्वश्रेष्ठ दान विशेषतः कोटीतीर्थावर केलं, तर ते अनंत फळ देतं. इथे एक कमी एकुण एक्कावन्न तीर्थ आहेत, असं ऋषींना माहीत आहे.
नारसिंहम् इति ख्यातं गङ्गाया उत्तरे तटे तस्यानुभावं वक्ष्यामि सर्वरक्षाविधायकम्
गंगेच्या उत्तर काठी 'नरसिंह' म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या या स्थानाचं सामर्थ्य मी सांगतो, जे सर्व प्रकारच्या रक्षणासाठी आहे.
हिरण्यकशिपुः पूर्वम् अभवद् बलिनां वरः तपसा विक्रमेणापि देवानाम् अपराजितः
हिरण्यकशिपू पूर्वी सर्व बलवानांमध्ये श्रेष्ठ होता; तपश्चर्येने आणि पराक्रमाने तो देवांना देखील जिंकू शकत नव्हता.
हरिभक्तात्मजद्वेषकलुषीकृतमानसः आविर्भूय सभास्तम्भाद् विश्वात्मत्वं प्रदर्शयन्
हरिभक्त असलेल्या आपल्या मुलावर द्वेष धरल्यामुळे त्याचं मन कलुषित झालं. सभागृहातील एका खांबातून प्रकट होऊन त्याने आपली सर्वव्यापकता दाखवली.
तं हत्वा नरसिंहस् तत्सैन्यम् अद्रावयत् तदा सर्वान् हत्वा महादैत्यान् क्रमेणाजौ महामृगः
नरसिंहाने त्याला ठार मारून त्याचं सैन्य पळवून लावलं. नंतर युद्धात सर्व मोठ्या दैत्यांना एकामागून एक मारलं, तो महान पशू—
रसातलस्थाञ् शत्रूंश् च जित्वा स्वर्लोकम् ईयिवान् तत्र जित्वा भुवं गत्वा दैत्यान् हत्वा नगस्थितान्
रसायनात राहणाऱ्या शत्रूंना जिंकून तो स्वर्गात गेला; तिथे विजय मिळवून, तो पृथ्वीवर आला आणि पर्वतांवर राहणाऱ्या दैत्यांना मारलं.
समुद्रस्थान् नदीसंस्थान् ग्रामस्थान् वनवासिनः नानारूपधरान् दैत्यान् निजघान मृगाकृतिः
समुद्रात, नद्यां, गावांत आणि जंगलात राहणारे, वेगवेगळ्या रूपांत वावरणारे दैत्य, मृगाच्या रूपातील परमेश्वराने ठार केले.
आकाशगान् वायुसंस्थाञ् ज्योतिर्लोकम् उपागतान् वज्रपाताधिकनखः समुद्धूतमहासटः
आकाशातून उडणारे, वाऱ्यात राहणारे आणि तेजाच्या लोकांत गेलेले, यांना वज्राहून कठीण नखांनी आणि प्रचंड उग्र झालेल्या अयाळांनी त्याने ठार केले.
दैत्यगर्भस्राविगर्जी निर्जिताशेषराक्षसः महानादैर् वीक्षितैश् च प्रलयानलसंनिभैः
दैत्यांच्या गर्भातून उमटणाऱ्या गजरासारख्या मोठ्या गर्जना करत, सर्व राक्षसांना जिंकून, प्रलयाच्या आगीसारख्या भीषण नजरेने त्याने पाहिले.
चपेटैर् अङ्गविक्षेपैर् असुरान् पर्यचूर्णयत् एवं हत्वा बहुविधान् गौतमीम् अगमद् धरिः
हाताने मारून आणि अंगांचे जोरदार हालचाली करून त्याने असुरांना चिरडले; अशा प्रकारे अनेक प्रकारचे शत्रू मारून, हरि गौतमी नदीकडे गेला.