भवेतां दिव्यरूपे वां गङ्गया संगते यदा तच्छापात् ते नदीरूपे तत्क्षणात् संबभूवतुः
तुम्ही दोघे दिव्य रूपात गंगेला भेटलात, तेव्हा त्या शापामुळे तुम्ही लगेच नदीच्या रूपात बदललात.
अप्सरोयुगम् आख्यातं नदीद्वयम् अतो ऽभवत् ताभ्यां परस्परं चापि ताभ्यां गङ्गासुसंगमः
त्या दोन अप्सरा आता दोन नद्यांमध्ये प्रसिद्ध झाल्या; त्यांच्यातील परस्पर संबंधातून आणि त्यांच्यामुळे गंगा व असु यांचा संगम झाला.
सर्वलोकेषु विख्यातो भुक्तिमुक्तिप्रदः शिवः तत्रास्ते दृष्ट एवासौ सर्वसिद्धिप्रदायकः
सर्व लोकांत शंकर म्हणून प्रसिद्ध असलेला, जो आनंद व मोक्ष देतो, तो तिथे प्रत्यक्ष राहतो आणि सर्व सिद्धी देतो.
तत्र स्नात्वा तु तं दृष्ट्वा मुच्यते सर्वबन्धनात्
तेथे स्नान करून आणि त्याला पाहून सर्व बंधनांतून मुक्ती मिळते.
कोटितीर्थम् इति ख्यातं गङ्गाया दक्षिणे तटे यस्यानुस्मरणाद् एव सर्वपापैः प्रमुच्यते
गंगेच्या दक्षिण काठावर कोटितीर्थ म्हणून ओळखले जाणारे, फक्त त्याचे स्मरण केल्याने सर्व पापांतून मुक्ती मिळते.
यत्र कोटीश्वरो देवः सर्वं कोटिगुणं भवेत् कोटिद्वयं तत्र पूर्णं तीर्थानां शुभदायिनाम्
जिथे कोटीश्वर देव आहे, तिथे सर्व काही कोटीने वाढते; तिथे दोन कोटी पवित्र तीर्थस्थळे पूर्णपणे आहेत.
तत्र व्युष्टिं प्रवक्ष्यामि शृणु नारद तन्मनाः कण्वस्य तु सुतो ज्येष्ठो बाह्लीक इति विश्रुतः
तिथे मी ही कथा सांगतो, हे नारद, लक्ष देऊन ऐक. कण्वाचा ज्येष्ठ मुलगा बाहीक म्हणून प्रसिद्ध आहे.
काण्वश् चेति जनैः ख्यातो वेदवेदाङ्गपारगः इष्टीः पार्वायणानीर् याः सभार्यो वेदपारगः
कण्व हा लोकांत प्रसिद्ध असून वेद व वेदांगांचा जाणकार होता; त्याने आपल्या पत्नीसमवेत वेदशास्त्र शिकून यज्ञ व इतर विधी केले.
कुर्वन्न् आस्ते स गौतम्यास् तीरस्थो लोकपूजितः प्रातःकाले सभार्यो ऽसौ जुह्वद् अग्नौ समाहितः
तो गौतमीच्या काठी राहायचा, सर्व लोक त्याचा सन्मान करायचे; तो सकाळी आपल्या पत्नीसमवेत एकाग्रतेने अग्नीत होम करायचा.
सर्वदास्ते कदाचित् तु हवनाय समुद्यतः एकाहुतिं स हुत्वा तु समिद्धे हव्यवाहने
तो नेहमीच तिथे राहत असे, कधी कधी यज्ञासाठी सज्ज होत असे; एक आहुती त्याने पेटलेल्या अग्नीत दिली.
आहुत्यन्तरदानाय हविर् द्रव्यं करे ऽग्रहीत् एतस्मिन्न् अन्तरे वह्निर् उपशान्तो ऽभवत् तदा
दुसरी आहुती देण्यासाठी त्याने हवनाचे द्रव्य हातात घेतले; तेवढ्यात अग्नी तिथे शांत झाला.
ततश् चिन्तापरः काण्वः कर्तव्यं किं भवेद् इति अन्तर् विचारयाम् आस विषादं परमं गतः
मग कण्व विचारात पडला की आता काय करावे; तो मनाशी विचार करू लागला आणि खूपच चिंतेत गेला.
आहुत्योश् च द्वयोर् मध्य उपशान्तो हुताशनः अग्न्यन्तरम् उपादेयं वैदिकं लौकिकं तथा
दोन आहुत्यांच्या मध्ये अग्नी शांत झाला; आता वेदशास्त्रानुसार किंवा सामान्य रीतीने दुसरा अग्नी मिळवावा लागेल.
क्व होष्यं स्याद् द्वितीयं तु आहुत्यन्तरम् एव च एवं मीमांसमाने तु दैवी वाग् अब्रवीत् तदा
दुसरी आहुती कुठे द्यावी आणि दुसरा अग्नी कुठून मिळवावा, असा विचार करत असताना त्या वेळी एक दिव्य वाणी ऐकू आली.
अग्न्यन्तरं नैव ते ऽत्र उपादेयं भविष्यति यानि तत्र भविष्यन्ति शकलानि समीपतः
इथे तुला दुसरा अग्नी मिळवायचा नाही; जे काही लाकडाचे तुकडे जवळ आहेत, तेच पुरे.
अर्धदग्धेषु काष्ठेषु विप्रराज प्रहूयताम् नेत्य् उवाच तदा काण्वः सैव वाग् अब्रवीत् पुनः
लाकूड अर्धवट जळले असताना, हे ब्राह्मणराजा, तिथेच आहुती दे. कण्व म्हणाला, 'नको', पण तीच दिव्य वाणी पुन्हा बोलली.
अग्नेः पुत्रो हिरण्यस् तु पिता पुत्रः स एव तु पुत्रे दत्तं प्रियायैव पितुः प्रीत्यै भविष्यति
अग्नीचा मुलगा हिरण्य आहे; वडीलही मुलगा आहेत; मुलाला जे दिले जाते, ते प्रिय व्यक्तीसाठी वडिलांच्या आनंदासाठीच असते.
पित्रे देयं सुते दद्यात् कोटिप्रीतिगुणं भवेत् दैवी वाग् अब्रवीद् एवं ततः सर्वे महर्षयः
वडिलांना द्यावे, मुलाने द्यावे, त्यामुळे कोटीने आनंद वाढतो. असे दिव्य वाणी म्हणाली आणि मग सर्व महर्षीही तसेच म्हणाले.
निश्चित्य धर्मसर्वस्वं तथा चक्रुर् यथोदितम् एतज् ज्ञात्वा जगत्य् अत्र पुत्रे दत्तं पितुर् भवेत्
धर्माचं सार समजून, त्यांनी सांगितल्याप्रमाणे वागले. हे लक्षात ठेवा, या जगात पित्याने मुलाला दिलेलं सर्व काही पुन्हा पित्याचंच होतं.
अपत्याद्युपकारेण पित्रोः प्रीतिर् यथा भवेत् तथा नान्येन केनापि जगत्य् एतद् धि विश्रुतम्
मुलं वगैरे उपकारांमुळे आईवडिलांना जशी खरी आनंदाची भावना मिळते, तशी दुसऱ्या कोणत्याही गोष्टीने मिळत नाही — हे सगळ्यांना माहीत आहे.
सुप्रसिद्धं जगत्य् एतत् सर्वलोकेषु पूजितम् तस्मिन् दत्ते भवेत् पुण्यं सर्वं कोटिगुणं सुत
हे जगात सर्वत्र प्रसिद्ध आहे आणि सर्व लोकांनी मान्य केलं आहे. तिथे दिलेल्या दानाचं पुण्य सगळं कोटीने वाढतं, हे मुला.
मनोग्लानिनिवृत्तिश् च जायते च महत् सुखम् पुनर् अप्य् आह सा वाणी काण्वे ऽस्मिंस् तीर्थ उत्तमे
मनाची थकवा दूर होते आणि मोठं सुख मिळतं. पुन्हा एकदा, हीच गोष्ट त्या उत्तम काण्वतीर्थावर सांगितली गेली.
अभवत् तन् महत् तीर्थं काण्व पुण्यप्रभावतः लोकत्रयाश्रयाशेषतीर्थेभ्यो ऽपि महाफलम्
काण्वा, त्या पुण्याच्या प्रभावामुळे ते तीर्थ फार मोठं झालं. तीनही लोकांतील सर्व तीर्थांपेक्षा तिथे अधिक फळ मिळतं.
स्नानदानादिकं किंचिद् भक्त्या कुर्वन् समाहितः फलं प्राप्स्यस्य् अशेषेण सर्वं कोटिगुणं मुने
तिथे स्नान, दान वगैरे काहीही भक्तीने आणि एकाग्रतेने केलं, तर सगळं फळ पूर्णपणे आणि कोटीने वाढून मिळतं, हे मुने.
यत् किंचित् क्रियते चात्र स्नानदानादिकं नरैः सर्वं कोटिगुणं विद्यात् कोटितीर्थं ततो विदुः
इथे लोकांनी जे काही स्नान, दान वगैरे केलं, ते सगळं कोटीने वाढतं, हे जाणावं. म्हणूनच त्याला 'कोटीतीर्थ' असं म्हणतात.
यत्रैतद् वृत्तम् आग्नेयं काण्वं पौत्रं हिरण्यकम् वाणीसंज्ञं कोटितीर्थं कोटितीर्थफलं यतः
इथे अग्नेय, काण्व आणि सोन्याचा नातू वाणी यांच्याशी संबंधित घटना घडली, म्हणून हे कोटीतीर्थ आहे; कारण इथे कोटी तीर्थांचं फळ मिळतं.
कोटितीर्थस्य माहात्म्यम् अत्र वक्तुं न शक्यते वाचस्पतिप्रभृतिभिर् अथवान्यैः सुरैर् अपि
कोटीतीर्थाचं महात्म्य वाचस्पतीसारख्या विद्वानांनाही किंवा इतर कोणत्याही देवांना सांगता येणार नाही.
यत्रानुष्ठीयमानं हि सर्वं कर्म यथा तथा गोदावर्याः प्रसादेन सर्वं कोटिगुणं भवेत्
इथे जे काही कर्म केलं, जसं केलं, ते सगळं गोदावरीच्या कृपेने कोटीने वाढतं.
कोटितीर्थे द्विजाग्र्याय गाम् एकां यः प्रयच्छति तस्य तीर्थस्य माहात्म्याद् गोकोटिफलम् अश्नुते
कोटीतीर्थावर जो कोणी श्रेष्ठ ब्राह्मणाला एक गाय दान करतो, त्याला त्या तीर्थाच्या महिम्यामुळे कोटी गायींचं फळ मिळतं.
तस्मिंस् तीर्थे शुचिर् भूत्वा भूमिदानं करोति यः श्रद्धायुक्तेन मनसा स्यात् तत्कोटिगुणोत्तरम्
त्या तीर्थावर जो कोणी शुद्ध होऊन श्रद्धेने मन लावून भूमीदान करतो, त्याला ते फळ कोटीने वाढून मिळतं.