शर्मिष्ठा चापि तस्यैव भार्या या वृषपर्वजा देवयानी शुक्रसुता द्वौ पुत्रौ समजीजनत्
शर्मिष्ठा, वृषपर्वाची कन्या, तीही त्याची पत्नी होती. शुक्रकन्या देवयानीने दोन पुत्रांना जन्म दिला.
यदुं च तुर्वसुं चैव देवपुत्रसमाव् उभौ शर्मिष्ठा च नृपाल् लेभे त्रीन् पुत्रान् देवसंनिभान्
तिने यदु आणि तुर्वसु या देवपुत्रांसारख्या दोन मुलांना जन्म दिला. आणि शर्मिष्ठेला राजाने देवासारखे तीन पुत्र मिळाले.
द्रुह्युं चानुं च पूरुं च ययातेर् नृपसत्तमात् देवयान्याः सुतौ ब्रह्मन् सदृशौ शुक्ररूपतः
राजा ययाति आणि देवयानी यांना दोन पुत्र—द्रुह्यु आणि अनु—आणि पूरू, हे तिघेही शुक्रासारखे दिसणारे जन्मले.
शर्मिष्ठायास् तु तनयाः शक्राग्निवरुणप्रभाः देवयानी कदाचित् तु पितरं प्राह दुःखिता
शर्मिष्ठेचे पुत्र इंद्र, अग्नी आणि वरुणासारख्या तेजाने उजळलेले होते. पण एकदा देवयानी दुःखी होऊन वडिलांना म्हणाली.
मम त्व् अपत्यद्वितयम् अभाग्याया भृगूद्वह मम दास्याः सभाग्याया अपत्यत्रितयं पितः
हे भृगुकुळातील श्रेष्ठा, मी दुर्दैवी असून मला फक्त दोन मुले आहेत, पण माझ्या दासीला, जी सुदैवी आहे, तीन मुले झालीत, वडील.
तद् एतद् अनुमृश्यायं दुःखम् अत्यन्तम् आगता मरिष्ये दानवगुरो ययातिकृतविप्रियात् मानभङ्गाद् वरं तात मरणं हि मनस्विनाम्
हे सर्व आठवून मला फार दुःख झाले आहे. ययातिने मला दिलेल्या अपमानामुळे, दानवगुरु, मी मरावे असे वाटते. कारण मनस्वी लोकांसाठी मानभंगापेक्षा मृत्यूच श्रेष्ठ असतो.
तद् एतत् पुत्रिकावाक्यं श्रुत्वा शुक्रः प्रतापवान् कुपितो ऽभ्याययौ शीघ्रं ययातिम् इदम् अब्रवीत्
मुलीच्या या शब्दांनी तेजस्वी शुक्र अत्यंत रागावला आणि लगेचच ययातीकडे गेला, त्याला म्हणाला—
यद् इदं विप्रियं मे त्वं सुतायाः कृतवान् असि रूपोन्मत्तेन राजेन्द्र तस्माद् वृद्धो भविष्यसि
राजा, तू केवळ रूपाच्या मोहाने माझ्या मुलीवर फार मोठा अन्याय केलास, म्हणूनच आता तुला म्हातारपण येईल.
न च भोक्तुं न च त्यक्तुं शक्नोति विषयातुरः स्पृहयन् मनसैवास्ते निःश्वासोच्छ्वासनष्टधीः
ज्याच्या मनात इच्छा असते, तो ना त्या गोष्टींचा उपभोग घेऊ शकतो, ना त्यांना सोडू शकतो; तो फक्त मनातच तगमग करत राहतो, श्वास घेत घेत त्याचे भान हरपते.
वृद्धत्वम् एव मरणं जीवताम् अपि देहिनाम् तस्माच् छीघ्रं प्रयाहि त्वं जरां भूपातिदुर्धराम्
म्हातारपण हेच जिवंत असतानाही माणसांसाठी मृत्यूसारखं असतं; म्हणून, राजा, हे सहन करायला फार कठीण असलेलं म्हातारपण लवकरच स्वीकार.
एतच् छ्रुत्वा ययातिस् तु शापं शुक्रस्य धीमतः कृताञ्जलिपुटो राजा ययातिः शुक्रम् अब्रवीत्
शहाण्या शुक्राचा हा शाप ऐकून राजा ययातीनं हात जोडून नम्रपणे शुक्राला म्हटलं—
नापराध्ये न संकुप्ये नैवाधर्मं प्रवर्तये अधर्मकारिणः पापाः शास्या एव महात्मनाम्
मी कधीही कुणाचं वाईट करत नाही, रागावत नाही, किंवा अधर्माचं वर्तन करत नाही; मोठ्या माणसांनी फक्त अधर्म करणाऱ्यांनाच शिक्षा करावी.
धर्मम् एव चरन्तं वै कथं मां शप्तवान् असि देवयानी द्विजश्रेष्ठ वृथा मां वक्ति किंचन
मी नेहमी धर्माचं पालन करतो, मग मला कसा शाप दिलात? श्रेष्ठ ब्राह्मण, देवयानी माझ्यावर खोटं बोलते.
तस्मान् न मम विप्रेन्द्र शापं दातुं त्वम् अर्हसि विद्वांसो ऽपि हि निर्दोषे यदि कुप्यन्ति मोहिताः तदा न दोषो मूर्खाणां द्वेषाग्निप्लुष्टचेतसाम्
म्हणून, श्रेष्ठ ब्राह्मण, मला शाप देणं योग्य नाही; कारण विद्वान माणसांनाही कधी कधी मोहाने निरपराधावर राग येतो—मग द्वेषाने भरलेल्या अज्ञानी लोकांना दोष देता येत नाही.
ययातिवाक्याच् छुक्रो ऽपि सस्मार सुतया कृतम् असकृद् विप्रियं तस्य दिवा रात्रौ प्रचण्डया
ययातीचं बोलणं ऐकून शुक्रालाही दिवसा-रात्री आपल्या मुलीवर वारंवार झालेलं अन्याय आठवलं, आणि त्याचा राग पुन्हा पेटला.
गतकोपो ऽहम् इत्य् उक्त्वा काव्यो राजानम् अब्रवीत्
"आता माझा राग शांत झाला आहे," असं म्हणून काव्याने राजाला सांगितलं—
ज्ञातं मयानयाकारि विप्रियं न वदे ऽनृतम् शापस्येमं करिष्यामि शृणुष्वानुग्रहं नृप
तिच्या वागण्यावरून मला आता झालेला अन्याय समजला आहे; मी खोटं बोलत नाही. हा शाप मी पूर्ण करीन—राजा, माझ्या कृपेचं ऐक.
यस्मै पुत्राय संदातुं जराम् इच्छसि मानद तस्य सा यात्व् इयं राजञ् जरा पुत्राय मद्वरात्
राजा, तुझ्या ज्या मुलाला तू हे म्हातारपण द्यावंसं वाटेल, माझ्या वरामुळे ते म्हातारपण त्याच्याकडे जावो.
पुनर् ययातिः श्वशुरं शुक्रं प्राह विनीतवत्
पुन्हा ययातीनं आपल्या सासऱ्याशी, शुक्राशी, आदराने बोललं—
यो गृह्णाति मया दत्तां जरां भक्तिसमन्वितः स राजा स्याद् दैत्यगुरो तद् एतद् अनुमन्यताम्
जो माझ्या हातून हे म्हातारपण भक्तीने स्वीकारेल, तोच राजा व्हावा, दैत्यगुरू, हे कृपया मान्य करावं.
यो मद्वाक्यं नाभिनन्देत् सुतो दैत्यगुरो दृढम् तं शपेयम् अनुज्ञात्र दातव्यैव त्वया गुरो
दैत्यगुरू, माझा कोणताही मुलगा जर माझं बोलणं ठामपणे नाकारेल, तर तुमच्या परवानगीने मी त्याला शाप देऊ शकतो; हे तुम्ही मला द्यावं.
एवम् अस्त्व् इति राजानम् उवाच भृगुनन्दनः ततो ययातिः स्वं पुत्रम् आहूयेदं वचो ऽब्रवीत्
"तसं असू द्या," असं भृगुवंशीयाने राजाला सांगितलं. मग ययातीनं आपल्या मुलाला बोलावून असं म्हटलं—
यदो गृहाण मे शापाज् जरां जातां सुतो भवान् ज्येष्ठः सर्वार्थवित् प्रौढः पुत्राणां धुरि संस्थितः पुत्री तेनैव जनको यस् तदाज्ञावशे स्थितः
यदु, शापामुळे माझ्यावर आलेलं हे म्हातारपण तू स्वीकार. तू मोठा आहेस, सर्व गोष्टींमध्ये समजूतदार आहेस, आणि भावांमध्ये प्रमुख आहेस. वडील खरे वडील तेव्हा ठरतात, जेव्हा मुलगा त्यांचं ऐकतो.
नेत्य् उवाच यदुस् तातं ययातिं भूरिदक्षिणम् ययातिश् च यदुं शप्त्वा तुर्वसुं कामम् अब्रवीत्
पण यदुने आपल्या दानशूर वडिलांना 'नको' असं उत्तर दिलं; तेव्हा ययातीनं यदुला शाप देऊन, मग आपल्या इच्छेनुसार तुर्वसूला बोलावलं.
नागृह्णात् तुर्वसुश् चापि पित्रा दत्तां जरां तदा तं शप्त्वा चाब्रवीद् द्रुह्युं गृहाणेमां जरां मम
त्या वेळी तुर्वसुने वडिलांनी दिलेली वार्धक्य स्वीकारली नाही; मग त्याला शाप देऊन त्याने द्रुह्युला सांगितले, 'ही वार्धक्य माझ्याकडून घे.'
द्रुह्युश् च नैच्छत् तां दत्तां जरां रूपविनाशिनीम् अनुम् अप्य् अब्रवीद् राजा गृहाणेमां जरां मम
द्रुह्युलाही रूप नष्ट करणारी ती वार्धक्य स्वीकारायला तयार झाला नाही; मग राजाने अनुला सांगितले, 'ही वार्धक्य माझ्याकडून घे.'
अनुर् नेति तदोवाच शप्त्वा तं पूरुम् अब्रवीत् अभिनन्द्य तदा पूरुर् जरां तां जगृहे पितुः
अनुनेही 'नको' असे उत्तर दिले आणि त्यालाही शाप दिला; मग त्याने पूरुला सांगितले. तेव्हा पूरुने आनंदाने वडिलांची ती वार्धक्य स्वीकारली.
सहस्रम् एकं वर्षाणां यावत् प्रीतो ऽभवत् पिता यौवने यानि भोग्यानि वस्तूनि विविधानि च
वडील समाधानी असताना, हजार वर्षे, तरुणपणी मिळणारी सर्व सुखे आणि विविध वस्तू पूरुला उपभोगायला मिळाली.
पुत्रयौवनसंतुष्टो ययातिर् बुभुजे सुखम् ततस् तृप्तो ऽभवद् राजा सर्वभोगेषु नाहुषः ततो हर्षात् समाहूय पूरुं पुत्रम् अथाब्रवीत्
पुत्राच्या तरुणपणामुळे ययाति आनंदी झाला आणि सुख उपभोगू लागला; सर्व भोग मिळाल्यावर नाहुष राजा तृप्त झाला. मग आनंदाने त्याने पूरु या पुत्राला बोलावून सांगितले.
तृप्तो ऽस्मि सर्वभोगेषु यौवनेन तवानघ गृहाण यौवनं पुत्र जरां मे देहि कश्मलाम्
'माझ्या मुला, तुझ्या तरुणपणामुळे मी सर्व सुखांनी तृप्त झालो आहे. आता तुझे तरुणपण परत घे आणि माझी ही दूषित वार्धक्य मला परत दे.'