तस्माच् चैव समुत्पन्नौ निपुणौ सूतमागधौ तेनेयं गौर् मुनिश्रेष्ठा दुग्धा सस्यानि भूभृता
त्याच्यापासून कुशल सूत आणि मागध हेही उत्पन्न झाले; त्यानेच, हे मुनिश्रेष्ठा, या पृथ्वी-गायीचे दूध काढून राजाने धान्य मिळवले.
प्रजानां वृत्तिकामेन देवैः सर्षिगणैः सह पितृभिर् दानवैश् चैव गन्धर्वैर् अप्सरोगणैः
प्रजांच्या उपजीविकेसाठी देव, ऋषिगण, पितर, दानव, गंधर्व आणि अप्सरांचा समूह यांनी एकत्र प्रयत्न केला.
सर्पैः पुण्यजनैश् चैव वीरुद्भिः पर्वतैस् तथा तेषु तेषु च पात्रेषु दुह्यमाना वसुंधरा
सर्प, पुण्यवान लोक, वनस्पती आणि पर्वत यांनीही आपापल्या पात्रात पृथ्वीचे दूध काढले.
प्रादाद् यथेप्सितं क्षीरं तेन प्राणान् अधारयन् पृथोस् तु पुत्रौ धर्मज्ञौ यज्ञान्ते ऽन्तर्धिपातिनौ
तिने प्रत्येकाला हवे तसे दूध दिले आणि त्यावर सर्वांनी आपले जीवन चालवले; पृथुला दोन पुत्र झाले, जे धर्मज्ञ होते आणि यज्ञाच्या शेवटी अदृश्य झाले.
शिखण्डिनी हविर्धानम् अन्तर्धानाद् व्यजायत हविर्धानात् षड् आग्नेयी धिषणाजनयत् सुतान्
शिखंडीनीने अंतरधानापासून हविर्धान यास जन्म दिला; हविर्धानापासून आग्नेयीने धिषणा नावाचे सहा पुत्र जन्मास घातले.
प्राचीनबर्हिषं शुक्रं गयं कृष्णं व्रजाजिनौ प्राचीनबर्हिर् भगवान् महान् आसीत् प्रजापतिः
प्राचीनबर्हि, शुक्र, गय, कृष्ण आणि व्रजाजिन — यापैकी प्राचीनबर्हि हा भगवंत आणि महान प्रजापती होता.
हविर्धानान् मुनिश्रेष्ठा येन संवर्धिताः प्रजाः प्राचीनबर्हिर् भगवान् पृथिवीतलचारिणीः
मुनिश्रेष्ठा, हविर्धानापासून जे प्रजांचे पालन करणारे झाले, त्यांचा अधिपती प्राचीनबर्हि हा भगवंत पृथ्वीवर राज्य करणारा होता.
समुद्रतनयायां तु कृतदारो ऽभवत् प्रभुः महतस् तपसः पारे सवर्णायां प्रजापतिः
त्या प्रभूने समुद्रकन्येला पत्नी म्हणून स्वीकारले; मोठ्या तपश्चर्येनंतर सवर्णेच्या पोटी प्रजापती जन्मला.
सवर्णाधत्त सामुद्री दश प्राचीनबर्हिषः सर्वान् प्रचेतसो नाम धनुर्वेदस्य पारगान्
सवर्णेपासून, जी समुद्रजन्मी होती, प्राचीनबर्हिला दहा पुत्र झाले, त्यांना सर्वांना प्रचेतस म्हणतात आणि ते धनुर्विद्येत पारंगत होते.
अपृथग्धर्मचरणास् ते ऽतप्यन्त महत् तपः दश वर्षसहस्राणि समुद्रसलिलेशयाः
ते सर्व एकत्र धर्माचरण करणारे होते; त्यांनी समुद्राच्या पाण्यात राहून दहा हजार वर्षे कठोर तप केला.
तपश् चरत्सु पृथिवीं प्रचेतःसु महीरुहाः अरक्षमाणाम् आवव्रुर् बभूवाथ प्रजाक्षयः
प्रचेतस पृथ्वीवर तप करत असताना, झाडे कुणीही सांभाळत नव्हते, म्हणून ती सर्वत्र पसरली आणि त्यामुळे लोकसंख्या कमी झाली.
नाशकन् मारुतो वातुं वृतं खम् अभवद् द्रुमैः दश वर्षसहस्राणि न शेकुश् चेष्टितुं प्रजाः
वारा वाहू शकत नव्हता, आकाश झाडांनी पूर्णपणे झाकले गेले होते; दहा हजार वर्षे प्राणी हलूही शकले नाहीत.
तद् उपश्रुत्य तपसा युक्ताः सर्वे प्रचेतसः मुखेभ्यो वायुम् अग्निं च ससृजुर् जातमन्यवः
हे ऐकून, सर्व प्रचेतस तपामुळे सामर्थ्यवान आणि रागाने भरलेले होते; त्यांनी आपल्या तोंडातून वारा आणि अग्नी सोडला.
उन्मूलान् अथ वृक्षांस् तु कृत्वा वायुर् अशोषयत् तान् अग्निर् अदहद् घोर एवम् आसीद् द्रुमक्षयः
मग वाऱ्याने झाडे उपटून वाळवली आणि भयंकर अग्नीने ती जाळून टाकली; अशा प्रकारे झाडांचा नाश झाला.
द्रुमक्षयम् अथो बुद्ध्वा किंचिच् छिष्टेषु शाखिषु उपगम्याब्रवीद् एतांस् तदा सोमः प्रजापतीन्
झाडांचा नाश झाल्याचे कळल्यावर, काही फांद्या शिल्लक असताना, सोमाने प्रजापतींकडे जाऊन त्यांना असे सांगितले.
कोपं यच्छत राजानः सर्वे प्राचीनबर्हिषः वृक्षशून्या कृता पृथ्वी शाम्येताम् अग्निमारुतौ
राजहो, सर्व प्राचीनबर्ही, तुमचा राग आवरा; पृथ्वी झाडांशिवाय झाली आहे — आता अग्नी आणि वारा शांत होऊ द्या.
रत्नभूता च कन्येयं वृक्षाणां वरवर्णिनी भविष्यं जानता तात धृता गर्भेण वै मया
ही कन्या सुंदर आणि तेजस्वी आहे, झाडांमध्ये रत्नासारखी आहे; भविष्यातील गोष्टी माहित असल्याने मी तिला माझ्या उदरात धारण केली.
मारिषा नाम नाम्नैषा वृक्षाणाम् इति निर्मिता भार्या वो ऽस्तु महाभागाः सोमवंशविवर्धिनी
हिचे नाव मारीषा आहे, ती झाडांसाठी निर्माण केली आहे; हे भाग्यवान प्रचेतसहो, ती तुमची पत्नी होवो आणि सोमवंश वाढवो.
युष्माकं तेजसो ऽर्धेन मम चार्धेन तेजसः अस्याम् उत्पत्स्यते विद्वान् दक्षो नाम प्रजापतिः
तुमच्या तेजाचा अर्धा भाग आणि माझ्या तेजाचा अर्धा भाग मिळून, हिच्या पोटी विद्वान आणि दक्ष नावाचा प्रजापती जन्माला येईल.
स इमां दग्धभूयिष्ठां युष्मत्तेजोमयेन वै अग्निनाग्निसमो भूयः प्रजाः संवर्धयिष्यति
तो, तुमच्या तेजाने युक्त होऊन, अग्नीप्रमाणेच, या जळालेल्या पृथ्वीवर पुन्हा प्रजांची वाढ करील.
ततः सोमस्य वचनाज् जगृहुस् ते प्रचेतसः संहृत्य कोपं वृक्षेभ्यः पत्नीं धर्मेण मारिषाम्
मग सोमाच्या वचनावर प्रचेतसांनी झाडांवरील आपला राग मागे घेतला आणि धर्माने मारीषाला पत्नी म्हणून स्वीकारले.
दशभ्यस् तु प्रचेतोभ्यो मारिषायां प्रजापतिः दक्षो जज्ञे महातेजाः सोमस्यांशेन भो द्विजाः
मारीषा आणि दहा प्रचेतस यांच्या पोटी, सोमाचा अंश असलेला, तेजस्वी आणि बलाढ्य दक्ष प्रजापती जन्माला आला.
अचरांश् च चरांश् चैव द्विपदो ऽथ चतुष्पदः स सृष्ट्वा मनसा दक्षः पश्चाद् असृजत स्त्रियः
दक्षाने मनानेच स्थावर आणि जंगम, दोन पायांचे आणि चार पायांचे प्राणी निर्माण केले; त्यानंतर त्याने स्त्रिया निर्माण केल्या.
ददौ दश स धर्माय कश्यपाय त्रयोदश शिष्टाः सोमाय राज्ञे च नक्षत्राख्या ददौ प्रभुः
त्याने दहा कन्या धर्माला दिल्या, तेरा कश्यपाला दिल्या, उरलेल्या सोमाला दिल्या; आणि राजा सोमाला नक्षत्र नावाच्या कन्या दिल्या.
तासु देवाः खगा गावो नागा दितिजदानवाः गन्धर्वाप्सरसश् चैव जज्ञिरे ऽन्याश् च जातयः
त्यांच्यापासून देव, पक्षी, गायी, नाग, दैत्य, दानव, तसेच गंधर्व, अप्सरा आणि इतर अनेक जाती जन्माला आल्या.
ततः प्रभृति विप्रेन्द्राः प्रजा मैथुनसंभवाः संकल्पाद् दर्शनात् स्पर्शात् पूर्वेषां प्रोच्यते प्रजा
त्या वेळेपासून, हे श्रेष्ठ द्विजहो, प्रजांचा जन्म मैथुनाने होऊ लागला; त्याआधी संकल्प, दर्शन आणि स्पर्शाने प्रजांची उत्पत्ती होत असे, असे सांगितले जाते.
देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् संभवस् तु श्रुतो ऽस्माभिर् दक्षस्य च महात्मनः
आपण देव, दानव, गंधर्व, नाग, राक्षस आणि महान आत्मा दक्ष यांच्या उत्पत्तीची कथा ऐकली आहे.
अङ्गुष्ठाद् ब्रह्मणो जज्ञे दक्षः किल शुभव्रतः वामाङ्गुष्ठात् तथा चैवं तस्य पत्नी व्यजायत
दक्ष शुभव्रती ब्रह्माच्या अंगठ्यातून जन्मला, असे सांगितले जाते; त्याचप्रमाणे त्याची पत्नी ब्रह्माच्या डाव्या अंगठ्यातून उत्पन्न झाली.
कथं प्राचेतसत्वं स पुनर् लेभे महातपाः एतं नः संशयं सूत व्याख्यातुं त्वम् इहार्हसि दौहित्रश् चैव सोमस्य कथं श्वशुरतां गतः
तो महान तपस्वी पुन्हा प्राचेतस स्थिती कशी मिळवली, हे आम्हाला समजावून सांग, सूत. आणि सोमाचा नातू त्याचा सासरा कसा झाला, हेही आम्हाला सांग.
उत्पत्तिश् च निरोधश् च नित्यं भूतेषु भो द्विजाः ऋषयो ऽत्र न मुह्यन्ति विद्यावन्तश् च ये जनाः
सर्व जीवांची उत्पत्ती आणि नाश हे नेहमीचेच आहेत, हे ओ द्विजांनो. या गोष्टींमध्ये ऋषी आणि ज्ञानी लोक कधीही गोंधळत नाहीत.