यत् किंचिद् विद्यते लोके लक्ष्म्या व्याप्तं चराचरम् ब्राह्मणेष्व् अथ धीरेषु क्षमावत्स्व् अथ साधुषु
या जगात जे काही आहे, हलते असो वा स्थिर, सर्वत्र लक्ष्मीचं सामर्थ्य पसरलेलं आहे. ब्राह्मणांमध्ये, ज्ञानी, संयमी आणि सज्जन लोकांमध्येही तीच आहे.
विद्यायुक्तेषु चान्येषु भुक्तिमुक्त्यनुसारिषु यद् यद् रम्यं सुन्दरं वा तत् तल् लक्ष्मीविजृम्भितम्
ज्ञान असलेल्या, भोग किंवा मोक्षाचा मार्ग धरणाऱ्यांमध्ये, जे काही रम्य किंवा सुंदर आहे, ते सर्व लक्ष्मीचं प्रकट रूप आहे.
किम् अत्र बहुनोक्तेन सर्वं लक्ष्मीमयं जगत् यस्मिन् कस्मिंश् च यत् किंचिद् उत्कृष्टं परिदृश्यते
यात फार बोलण्याचं कारण नाही; हे संपूर्ण जग लक्ष्मीमय आहे. कुठेही, जे काही उत्तम दिसतं, ते सर्व तिच्यामुळेच आहे.
लक्ष्मीमयं तु तत् सर्वं तया हीनं न किंचन अत्रेमां सुन्दरीं देवीं स्पर्धयन्ती न लज्जसे
ते सर्व लक्ष्मीचं स्वरूप आहे; तिच्याशिवाय काहीच उरत नाही. हे सुंदर देवी, तिच्याशी स्पर्धा करताना तुला लाज वाटत नाही का?
गच्छ गच्छेति तां गङ्गा दरिद्रां वाक्यम् अब्रवीत् ततः प्रभृति गङ्गाम्भो दरिद्रावैरकार्य् अभूत्
तेव्हा गंगेने दारिद्र्य देवीला, 'जा, जा,' असं सांगितलं. त्यानंतर गंगेच्या पाण्यात दारिद्र्याचा प्रभाव राहिला नाही.
तावद् दरिद्राभिभवो गङ्गा यावन् न सेव्यते ततः प्रभृति तत् तीर्थम् अलक्ष्मीनाशनं शुभम्
जोपर्यंत गंगेची सेवा केली जात नाही, तोपर्यंत दारिद्र्याचं दुःख राहातं; त्यानंतर ते तीर्थ दारिद्र्य नष्ट करणारं आणि मंगल झालं.
तत्र स्नानेन दानेन लक्ष्मीवान् पुण्यवान् भवेत् तीर्थानां षट् सहस्राणि तस्मिंस् तीर्थे महामते देवर्षिमुनिजुष्टानां सर्वसिद्धिप्रदायिनाम्
त्या ठिकाणी स्नान आणि दान केल्याने मनुष्याला लक्ष्मी आणि पुण्य मिळतं. त्या पवित्र स्थळी, देव, ऋषी आणि मुनिंनी पूजिलेल्या सहा हजार तीर्थांनी सर्व सिद्धी मिळतात, हे महाज्ञानी.
भानुतीर्थम् इति ख्यातं सर्वसिद्धिकरं नृणाम् तत्रेदं वृत्तम् आख्यास्ये महापातकनाशनम्
ते ठिकाण 'भानुतीर्थ' म्हणून प्रसिद्ध आहे, जे माणसांना सर्व सिद्धी देतं. तिथे घडलेली ही घटना, जी महापापांचा नाश करणारी आहे, मी सांगतो.
शर्यातिर् इति विख्यातो राजा परमधार्मिकः तस्य भार्या स्थविष्ठेति रूपेणाप्रतिमा भुवि
शर्याती नावाचा एक राजा होता, जो अत्यंत धर्मनिष्ठ म्हणून प्रसिद्ध होता. त्याची पत्नी स्थविष्ठा, रूपाने पृथ्वीवर अद्वितीय होती.
मधुच्छन्दा इति ख्यातो वैश्वामित्रो द्विजोत्तमः पुरोधास् तस्य नृपतेर् ब्रह्मर्षिः शमिनां प्रभुः
मधुच्छंदा नावाचा, विश्वामित्र वंशाचा, श्रेष्ठ ब्राह्मण, त्या राजाचा पुरोहित होता. तो ब्रह्मर्षी आणि तपस्वींचा अधिपती होता.
दिशो विजेतुं स जगाम राजा पुरोधसा तेन नृपप्रवीरः पुरोधसं प्राह महानुभावं जित्वा दिशश् चाध्वनि संनिविष्टः
राजा आपल्या पुरोहितासोबत दिशांचा विजय मिळवण्यासाठी निघाला. दिशांचा विजय मिळवून, प्रवासात थांबून, त्या राजाने आपल्या महानुभाव पुरोहिताला विचारलं.
पप्रच्छेदं केन खेदं गतो ऽसि हेतुं वदस्वेति महानुभाव त्वम् एव राज्ये मम सर्वमान्यः समस्तविद्यानिरवद्यबोधः
'तुला हा खेद कशामुळे वाटतो? कारण सांग. हे महानुभाव, माझ्या राज्यात तूच सर्वात मान्य आहेस आणि सर्व विद्या तुला निर्दोषपणे ज्ञात आहेत.'
विधूतपापः परितापशून्यः किम् अन्यचेता इव लक्ष्यसे त्वम् जितेयम् उर्वी विजिता नरेन्द्रा हर्षस्य हेतौ महतीह जाते
'तुझ्यावर पाप नाही, दुःखाचा स्पर्शही नाही, तरीही तुझं मन कुठेतरी दुसरीकडे आहे असं का वाटतं? पृथ्वी जिंकली आहे, राजे जिंकले आहेत, आणि आनंदाचा मोठा प्रसंग आला आहे.'
किं त्वं कृशो मे वद सत्यम् एव द्विजातिवर्यातिमहानुभाव संबोध्य शर्यातिम् उवाच विप्रश् छन्दोमधुः प्रेममयीं प्रियोक्तिम्
'तरीही तू असा कृश का झालास? मला खरी गोष्ट सांग. तेव्हा श्रेष्ठ ब्राह्मण, अत्यंत प्रेमळ आणि स्नेहपूर्ण शब्दांनी शर्यातीला म्हणाला.'
शृणु भूपाल मद्वाक्यं भार्यया यद् उदीरितम् स्थिते यामे वयं यामो यामिनी चार्धगामिनी
'राजा, माझ्या पत्नीने मला काय सांगितलं ते ऐक. रात्रीचा अर्धा भाग गेला असता, मी थांबलो होतो आणि ती माझी वाट पाहत होती.'
स्वामिनी चास्य देहस्य कामिनी मां प्रतीक्षते स्मृत्वा तत् कामिनीवाक्यं शोषं याति कलेवरम् विकारे स्मरसंजाते जीवातुर् नलिनानना
'या देहाची स्वामिनी, माझी प्रियतमा, माझी वाट पाहत होती. तिचे शब्द आठवून माझं शरीर सुकतं. प्रेमाची तगमग मनात निर्माण झाली की, कमलासारख्या चेहऱ्याची ती प्रिये, जीवासाठी तळमळते आणि कृश होते.'
विहस्य चाब्रवीद् राजा पुरोधसम् अरिंदमः
राजाने, शत्रूंचा संहार करणाऱ्याने, हसून आपल्या पुरोहिताला उत्तर दिलं.
त्वं गुरुर् मम मित्रं च किम् आत्मानं विडम्बसे किम् अनेन महाप्राज्ञ मम वाक्येन मानद क्षणविध्वंसिनि सुखे का नामास्था महात्मनाम्
'तू माझा गुरु आणि मित्र आहेस; मग स्वतःची थट्टा का करतोस? हे महाप्राज्ञ, माझ्या बोलण्याचा काय उपयोग? महान आत्म्यांना क्षणभंगुर सुखावर कधीच आधार नसतो.'
एतद् आकर्ण्य मतिमान् मधुच्छन्दा वचो ऽब्रवीत्
हे ऐकून, बुद्धिमान मधुच्छंदा म्हणाला.
यत्रानुकूल्यं दंपत्योस् त्रिवर्गस् तत्र वर्धते न चेदं दूषणं राजन् भूषणं चातिमन्यताम्
जिथे पती-पत्नीमध्ये एकमत असते, तिथे धर्म, अर्थ आणि काम हे तिन्ही उद्दिष्टे वाढतात. राजन, हे दोष नाही, उलट हे मोठे गुण आहे असे मानावे.
आजगाम स्वकं देशं महत्या सेनया वृतः परीक्षार्थं च तत्प्रेम पुर्यां वार्त्ताम् अदीदिशत्
तो मोठ्या सैन्यासह आपल्या देशात परतला आणि त्यांच्या प्रेमाची परीक्षा घेण्यासाठी शहरात बातमी पसरवली.
दिशो विजेतुं शर्यातौ याते राक्षसपुंगवः हत्वा रसातलं यातो राजानं सपुरोधसम्
शर्याती दिशांचा विजय मिळवण्यासाठी निघाला असता, राक्षसांचा प्रमुख राजासह त्याच्या पुरोहिताचा वध करून पाताळात गेला.
राज्ञो भार्या निश्चयाय प्रवृत्ता मुनिसत्तम वार्त्तां श्रुत्वा दूतमुखान् मधुच्छन्दःप्रिया पुनः
मुनिश्रेष्ठा, राजाची पत्नी खात्री मिळवण्यासाठी, दूतांकडून बातमी ऐकून पुन्हा मधुच्छंदाच्या प्रियाजवळ गेली.
तदैवाभूद् गतप्राणा तद् विचित्रम् इवाभवत् तस्या वृत्तं तु ते दृष्ट्वा दूता राज्ञे न्यवेदयन्
त्याच क्षणी तिचा प्राण गेला; हे एक विलक्षण घडले. तिची अवस्था पाहून दूतांनी ती बातमी राजाला सांगितली.
यत् कृतं राजपत्नीभिः प्रियया च पुरोधसः विस्मितो दुःखितो राजा पुनर् दूतान् अभाषत
राजपत्नी आणि पुरोहिताच्या प्रियेनं जे केलं ते पाहून राजा आश्चर्यचकित आणि दुःखी झाला, आणि पुन्हा दूतांना बोलावलं.
शीघ्रं गच्छन्तु हे दूता ब्राह्मण्या यत् कलेवरम् रक्षन्तु वार्त्तां कुरुत राजागन्ता पुरोधसा
दूतांनो, लवकर जा आणि ब्राह्मण स्त्रीचं शरीर जपून ठेवा. बातमी कळवा, कारण राजा आणि पुरोहित लवकरच येतील.
इति चिन्तातुरे राज्ञि वाग् उवाचाशरीरिणी
राजा चिंता करत असताना, एक देहधारी नसलेली वाणी ऐकू आली.
विधास्यत्य् अखिलं गङ्गा राजंस् तव समीहितम् सर्वाभिषङ्गशमनी पावनी भुवि गौतमी
राजन, गंगा तुझी सर्व इच्छा पूर्ण करील. गौतमी ही पृथ्वीला पावन करणारी आणि सर्व दुःख दूर करणारी आहे.
एतच् छ्रुत्वा स शर्यातिर् गौतमीतटम् आश्रितः ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा तर्पयित्वा पितॄन् द्विजान्
हे ऐकून शर्याती गौतमीच्या काठी गेला, ब्राह्मणांना धन दिलं आणि पितरांसह द्विजांनाही तृप्त केलं.
पुरोहितं द्विजश्रेष्ठं प्रेषयित्वा धनान्वितम् अन्यत्र तीर्थे सार्थेषु दानं देहि प्रयत्नतः
त्याने आपल्या पुरोहिताला, जो सर्व ब्राह्मणांत श्रेष्ठ आणि धनवान होता, इतर तीर्थस्थळी पाठवून सांगितले, 'प्रयत्नपूर्वक यात्रेकरूंमध्ये दान द्या.'