तल् लक्ष्मीवचनं श्रुत्वा दरिद्रा वाक्यम् अब्रवीत्
लक्ष्मीचे बोल ऐकून दारिद्र्याने आपले मत सांगितले.
वक्तुं न लक्ष्मीर् ज्येष्ठाहम् इति वै लज्जसे मुहुः पापेषु रमसे नित्यं विहाय पुरुषोत्तमम्
तुला 'मी मोठी आहे' असे सांगायला लाज वाटते, आणि तू नेहमी पापांमध्ये रमतेस, पुरुषोत्तमाला सोडून.
विश्वस्तवञ्चका नित्यं भवती श्लाघसे कथम् सुखं न तादृक् त्वत्प्राप्तौ पश्चात्तापो यथा गुरुः
विश्वासू लोकांना नेहमी फसवतेस, आणि तरीही इतका अभिमान का करतेस? तुला मिळवल्यावर खरी सुख मिळत नाही, उलट पश्चात्तापच होतो, जसा खोट्या गुरूच्या संगतीत होतो.
न तथा जायते पुंसां सुरया दारुणो मदः त्वत्संनिधानमात्रेण यथा वै विदुषाम् अपि
मद्यामुळे माणसांना जो उन्माद येतो, तो तितका तीव्र नसतो, जितका तुझ्या उपस्थितीमुळे, अगदी ज्ञानी लोकांनाही, होतो.
सदैव रमसे लक्ष्मीः प्रायस् त्वं पापकारिषु अहं वसामि योग्येषु धर्मशीलेषु सर्वदा
लक्ष्मी, तुला नेहमी पाप करणाऱ्यांमध्येच जास्त आनंद मिळतो, पण मी नेहमी योग्य आणि धर्मशील लोकांमध्येच राहतो.
शिवविष्ण्वनुरक्तेषु कृतज्ञेषु महत्सु च सदाचारेषु शान्तेषु गुरुसेवोद्यतेषु च
मी शंकर आणि विष्णू यांना भक्तीने जडलेल्यांमध्ये, कृतज्ञ, मोठ्या, चांगल्या वागणुकीच्या, शांत आणि गुरूची सेवा करणाऱ्यांमध्ये वास करतो.
सत्सु विद्वत्सु शूरेषु कृतबुद्धिषु साधुषु निवसामि सदा लक्ष्मीस् तस्माज् ज्यैष्ठ्यं मयि स्थितम्
मी नेहमी सज्जन, विद्वान, शूर, ठाम आणि चांगल्या लोकांमध्येच राहतो; म्हणूनच, लक्ष्मी, मोठेपण माझ्याकडेच आहे.
ब्राह्मणेषु शुचिष्मत्सु व्रतचारिषु भिक्षुषु निर्भयेषु वसिष्यामि लक्ष्मीस् त्वं शृणु ते स्थितिम्
मी शुद्ध ब्राह्मण, व्रत पाळणारे, भिक्षुक आणि निर्भय लोकांमध्ये राहतो; लक्ष्मी, आता तुझ्या जागेबद्दल ऐक.
राजवर्तिषु पापेषु निष्ठुरेषु खलेषु च पिशुनेषु च लुब्धेषु विकृतेषु शठेषु च
राजांच्या संगतीत राहणारे, पापी, निर्दयी, वाईट, निंदा करणारे, लोभी, विकृत आणि कपटी लोकांमध्ये तू राहतेस.
अनार्येषु कृतघ्नेषु धर्मघातिषु सर्वदा मित्रद्रोहिष्व् अनिष्टेषु भग्नचित्तेषु वर्तसे
तू नेहमी नीच, उपकार विसरणारे, धर्माचा नाश करणारे, मित्रांना फसवणारे, अप्रिय आणि मनाने तुटलेल्या लोकांमध्येच राहतेस.
एवं विवदमाने ते जग्मतुर् माम् उभे अपि तयोर् वाक्यम् उपश्रुत्य मयोक्ते ते उभे अपि
तुम्ही दोघे असे वाद घालत असताना माझ्याकडे आलात; तुमचे बोलणे ऐकून मी दोघांनाही उत्तर दिले.
मत्तः पूर्वतरा पृथ्वी आपः पूर्वतरास् ततः स्त्रीणां विवादं ता एव स्त्रियो जानन्ति नेतरे
माझ्यापेक्षा पृथ्वी जुनी आहे, आणि पृथ्वीपेक्षा पाणी जुने आहे; स्त्रियांचा वाद फक्त स्त्रियाच जाणतात, इतर कोणी नाही.
विशेषतः पुनस् ताभ्यः कमण्डलुभवाश् च याः तत्रापि गौतमी देवी निश्चयं कथयिष्यति
पाण्याच्या घटातून जन्मलेल्या स्त्रियांमध्येही, गौतमी देवीच ठराव सांगेल.
सैव सर्वार्तिसंहर्त्री सैव संदेहकर्तरी ते मद्वाक्याद् भुवं गत्वा भूम्या च सहिते अपि
तीच सर्व दुःख दूर करणारी आहे, तीच शंका निर्माण करणारी आहे; माझ्या आज्ञेने, तिच्यासोबत पृथ्वीवर जा.
अद्भिश् च सहिताः सर्वा गौतमीं ययुर् आपगाम् भूमिर् आपस् तयोर् वाक्यं गौतम्यै क्रमशः स्फुटम्
पाण्यांसोबत सर्वजणी गौतमी या नदीकडे गेल्या; पृथ्वी आणि पाणी यांनी आपले बोलणे गौतमीला स्पष्टपणे सांगितले.
सर्वं निवेदयाम् आसुर् यथावृत्तं प्रणम्य ताम् दरिद्रायाश् च लक्ष्म्याश् च वाक्यं मध्यस्थवत् तदा
त्यांनी घडलेली सर्व घटना तिला वंदन करून सांगितली, आणि दरिद्रा व लक्ष्मी यांच्या बोलण्याचे मध्यस्थीसारखे निवेदन केले.
शृण्वत्सु लोकपालेषु शृण्वत्यां भुवि नारद शृण्वतीष्व् अप्सु सा गङ्गा दरिद्रां वाक्यम् अब्रवीत् संप्रशस्य तथा लक्ष्मीं गौतमी वाक्यम् अब्रवीत्
लोकपाल, पृथ्वी, पाणी आणि नारद ऐकत असताना, गंगा यांनी दरिद्राचे कौतुक करून तिला बोलली, आणि गौतमी लक्ष्मीला बोलली.
ब्रह्मश्रीश् च तपःश्रीश् च यज्ञश्रीः कीर्तिसंज्ञिता धनश्रीश् च यशश्रीश् च विद्या प्रज्ञा सरस्वती
ब्रह्माची कीर्ती, तपाची कीर्ती, यज्ञाची कीर्ती जी प्रसिद्धी म्हणून ओळखली जाते, धनाची कीर्ती, यशाची कीर्ती, विद्या, प्रज्ञा आणि सरस्वती—
भुक्तिश्रीश् चाथ मुक्तिश् च स्मृतिर् लज्जा धृतिः क्षमा सिद्धिस् तुष्टिस् तथा पुष्टिः शान्तिर् आपस् तथा मही
भोगाची कीर्ती, मुक्ती, स्मरणशक्ती, लज्जा, धैर्य, क्षमा, सिद्धी, समाधान, पोषण, शांती, पाणी आणि पृथ्वी—
अहंशक्तिर् अथौषध्यः श्रुतिः शुद्धिर् विभावरी द्यौर् ज्योत्स्ना आशिषः स्वस्तिर् व्याप्तिर् माया उषा शिवा
अहंकाराची शक्ती, औषधी, वेद, शुद्धता, रात्र, आकाश, चांदणं, आशीर्वाद, कल्याण, व्याप, माया, उष:काल आणि शुभता—
यत् किंचिद् विद्यते लोके लक्ष्म्या व्याप्तं चराचरम् ब्राह्मणेष्व् अथ धीरेषु क्षमावत्स्व् अथ साधुषु
या जगात जे काही आहे, हलते असो वा स्थिर, सर्वत्र लक्ष्मीचं सामर्थ्य पसरलेलं आहे. ब्राह्मणांमध्ये, ज्ञानी, संयमी आणि सज्जन लोकांमध्येही तीच आहे.
विद्यायुक्तेषु चान्येषु भुक्तिमुक्त्यनुसारिषु यद् यद् रम्यं सुन्दरं वा तत् तल् लक्ष्मीविजृम्भितम्
ज्ञान असलेल्या, भोग किंवा मोक्षाचा मार्ग धरणाऱ्यांमध्ये, जे काही रम्य किंवा सुंदर आहे, ते सर्व लक्ष्मीचं प्रकट रूप आहे.
किम् अत्र बहुनोक्तेन सर्वं लक्ष्मीमयं जगत् यस्मिन् कस्मिंश् च यत् किंचिद् उत्कृष्टं परिदृश्यते
यात फार बोलण्याचं कारण नाही; हे संपूर्ण जग लक्ष्मीमय आहे. कुठेही, जे काही उत्तम दिसतं, ते सर्व तिच्यामुळेच आहे.
लक्ष्मीमयं तु तत् सर्वं तया हीनं न किंचन अत्रेमां सुन्दरीं देवीं स्पर्धयन्ती न लज्जसे
ते सर्व लक्ष्मीचं स्वरूप आहे; तिच्याशिवाय काहीच उरत नाही. हे सुंदर देवी, तिच्याशी स्पर्धा करताना तुला लाज वाटत नाही का?
गच्छ गच्छेति तां गङ्गा दरिद्रां वाक्यम् अब्रवीत् ततः प्रभृति गङ्गाम्भो दरिद्रावैरकार्य् अभूत्
तेव्हा गंगेने दारिद्र्य देवीला, 'जा, जा,' असं सांगितलं. त्यानंतर गंगेच्या पाण्यात दारिद्र्याचा प्रभाव राहिला नाही.
तावद् दरिद्राभिभवो गङ्गा यावन् न सेव्यते ततः प्रभृति तत् तीर्थम् अलक्ष्मीनाशनं शुभम्
जोपर्यंत गंगेची सेवा केली जात नाही, तोपर्यंत दारिद्र्याचं दुःख राहातं; त्यानंतर ते तीर्थ दारिद्र्य नष्ट करणारं आणि मंगल झालं.
तत्र स्नानेन दानेन लक्ष्मीवान् पुण्यवान् भवेत् तीर्थानां षट् सहस्राणि तस्मिंस् तीर्थे महामते देवर्षिमुनिजुष्टानां सर्वसिद्धिप्रदायिनाम्
त्या ठिकाणी स्नान आणि दान केल्याने मनुष्याला लक्ष्मी आणि पुण्य मिळतं. त्या पवित्र स्थळी, देव, ऋषी आणि मुनिंनी पूजिलेल्या सहा हजार तीर्थांनी सर्व सिद्धी मिळतात, हे महाज्ञानी.
भानुतीर्थम् इति ख्यातं सर्वसिद्धिकरं नृणाम् तत्रेदं वृत्तम् आख्यास्ये महापातकनाशनम्
ते ठिकाण 'भानुतीर्थ' म्हणून प्रसिद्ध आहे, जे माणसांना सर्व सिद्धी देतं. तिथे घडलेली ही घटना, जी महापापांचा नाश करणारी आहे, मी सांगतो.
शर्यातिर् इति विख्यातो राजा परमधार्मिकः तस्य भार्या स्थविष्ठेति रूपेणाप्रतिमा भुवि
शर्याती नावाचा एक राजा होता, जो अत्यंत धर्मनिष्ठ म्हणून प्रसिद्ध होता. त्याची पत्नी स्थविष्ठा, रूपाने पृथ्वीवर अद्वितीय होती.
मधुच्छन्दा इति ख्यातो वैश्वामित्रो द्विजोत्तमः पुरोधास् तस्य नृपतेर् ब्रह्मर्षिः शमिनां प्रभुः
मधुच्छंदा नावाचा, विश्वामित्र वंशाचा, श्रेष्ठ ब्राह्मण, त्या राजाचा पुरोहित होता. तो ब्रह्मर्षी आणि तपस्वींचा अधिपती होता.