दरिद्रया च सा प्रोक्ता सर्वेभ्यो ह्य् अधिका ह्य् अहम् मुक्तिर् मदाश्रिता नित्यं दरिद्रैवं वचो ऽब्रवीत्
दारिद्र्य म्हणाली, 'मी सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे; मोक्ष नेहमी माझ्यावर अवलंबून असतो.' असे दारिद्र्यने सांगितले.
कामः क्रोधश् च लोभश् च मदो मात्सर्यम् एव च यत्राहम् अस्मि तत्रैते न तिष्ठन्ति कदाचन
जिथे मी असते, तिथे काम, क्रोध, लोभ, मद आणि मत्सर कधीच टिकत नाहीत.
न भयोद्भूतिर् उन्माद ईर्ष्या उद्धतवृत्तिता यत्राहम् अस्मि तत्रैते न तिष्ठन्ति कदाचन
जिथे मी असते, तिथे भीती, वेड, हेवा आणि उद्धटपणा कधीच निर्माण होत नाही.
दरिद्राया वचः श्रुत्वा लक्ष्मीस् तां प्रत्यभाषत
दारिद्र्याचे बोल ऐकून लक्ष्मीने तिला उत्तर दिले.
अलंकृतो मया जन्तुः सर्वो भवति पूजितः निर्धनः शिवतुल्यो ऽपि सर्वैर् अप्य् अभिभूयते
ज्याच्यावर मी कृपा करते, तो प्रत्येकाकडून सन्मानित होतो; पण जो गरीब आहे, तो शिवासारखा असला तरी सर्वांच्या हातून तुडवला जातो.
देहीति वचनद्वारा देहस्थाः पञ्च देवताः सद्यो निर्गत्य गच्छन्ति धीश्रीह्रीशान्तिकीर्तयः
'देह' हे शब्द उच्चारल्यावर, शरीरात असलेल्या पाच देवता—बुद्धी, श्री, लज्जा, शांती आणि कीर्ती—ताबडतोब निघून जातात.
तावद् गुणा गुरुत्वं च यावन् नार्थयते परम् अर्थी चेत् पुरुषो जातः क्व गुणाः क्व च गौरवम्
जोपर्यंत मनुष्य धनाची इच्छा करत नाही, तोपर्यंत त्याच्याकडे गुण आणि प्रतिष्ठा असते; पण एकदा त्याला धनाची हाव लागली, की मग गुण आणि प्रतिष्ठा कुठे राहतात?
तावत् सर्वोत्तमो जन्तुस् तावत् सर्वगुणालयः नमस्यः सर्वलोकानां यावन् नार्थयते परम्
जोपर्यंत कुणी धनाची इच्छा करत नाही, तोपर्यंत तो सर्वांत श्रेष्ठ, सर्व गुणांचा धनी आणि सर्व लोकांचा वंदनीय असतो.
कष्टम् एतन् महापापं निर्धनत्वं शरीरिणाम् न मानयति नो वक्ति न स्पृशत्य् अधनं जनः
गरिबी हे मोठे दु:ख आणि मोठे पाप आहे; गरीब माणसाचा ना कोणी सन्मान करतो, ना त्याच्याशी बोलतो, ना त्याला स्पर्श करतो.
अहम् एव ततः श्रेष्ठा दरिद्रे शृणु मे वचः
म्हणून मीच श्रेष्ठ आहे; दारिद्र्याबद्दल माझे बोल ऐक.
तल् लक्ष्मीवचनं श्रुत्वा दरिद्रा वाक्यम् अब्रवीत्
लक्ष्मीचे बोल ऐकून दारिद्र्याने आपले मत सांगितले.
वक्तुं न लक्ष्मीर् ज्येष्ठाहम् इति वै लज्जसे मुहुः पापेषु रमसे नित्यं विहाय पुरुषोत्तमम्
तुला 'मी मोठी आहे' असे सांगायला लाज वाटते, आणि तू नेहमी पापांमध्ये रमतेस, पुरुषोत्तमाला सोडून.
विश्वस्तवञ्चका नित्यं भवती श्लाघसे कथम् सुखं न तादृक् त्वत्प्राप्तौ पश्चात्तापो यथा गुरुः
विश्वासू लोकांना नेहमी फसवतेस, आणि तरीही इतका अभिमान का करतेस? तुला मिळवल्यावर खरी सुख मिळत नाही, उलट पश्चात्तापच होतो, जसा खोट्या गुरूच्या संगतीत होतो.
न तथा जायते पुंसां सुरया दारुणो मदः त्वत्संनिधानमात्रेण यथा वै विदुषाम् अपि
मद्यामुळे माणसांना जो उन्माद येतो, तो तितका तीव्र नसतो, जितका तुझ्या उपस्थितीमुळे, अगदी ज्ञानी लोकांनाही, होतो.
सदैव रमसे लक्ष्मीः प्रायस् त्वं पापकारिषु अहं वसामि योग्येषु धर्मशीलेषु सर्वदा
लक्ष्मी, तुला नेहमी पाप करणाऱ्यांमध्येच जास्त आनंद मिळतो, पण मी नेहमी योग्य आणि धर्मशील लोकांमध्येच राहतो.
शिवविष्ण्वनुरक्तेषु कृतज्ञेषु महत्सु च सदाचारेषु शान्तेषु गुरुसेवोद्यतेषु च
मी शंकर आणि विष्णू यांना भक्तीने जडलेल्यांमध्ये, कृतज्ञ, मोठ्या, चांगल्या वागणुकीच्या, शांत आणि गुरूची सेवा करणाऱ्यांमध्ये वास करतो.
सत्सु विद्वत्सु शूरेषु कृतबुद्धिषु साधुषु निवसामि सदा लक्ष्मीस् तस्माज् ज्यैष्ठ्यं मयि स्थितम्
मी नेहमी सज्जन, विद्वान, शूर, ठाम आणि चांगल्या लोकांमध्येच राहतो; म्हणूनच, लक्ष्मी, मोठेपण माझ्याकडेच आहे.
ब्राह्मणेषु शुचिष्मत्सु व्रतचारिषु भिक्षुषु निर्भयेषु वसिष्यामि लक्ष्मीस् त्वं शृणु ते स्थितिम्
मी शुद्ध ब्राह्मण, व्रत पाळणारे, भिक्षुक आणि निर्भय लोकांमध्ये राहतो; लक्ष्मी, आता तुझ्या जागेबद्दल ऐक.
राजवर्तिषु पापेषु निष्ठुरेषु खलेषु च पिशुनेषु च लुब्धेषु विकृतेषु शठेषु च
राजांच्या संगतीत राहणारे, पापी, निर्दयी, वाईट, निंदा करणारे, लोभी, विकृत आणि कपटी लोकांमध्ये तू राहतेस.
अनार्येषु कृतघ्नेषु धर्मघातिषु सर्वदा मित्रद्रोहिष्व् अनिष्टेषु भग्नचित्तेषु वर्तसे
तू नेहमी नीच, उपकार विसरणारे, धर्माचा नाश करणारे, मित्रांना फसवणारे, अप्रिय आणि मनाने तुटलेल्या लोकांमध्येच राहतेस.
एवं विवदमाने ते जग्मतुर् माम् उभे अपि तयोर् वाक्यम् उपश्रुत्य मयोक्ते ते उभे अपि
तुम्ही दोघे असे वाद घालत असताना माझ्याकडे आलात; तुमचे बोलणे ऐकून मी दोघांनाही उत्तर दिले.
मत्तः पूर्वतरा पृथ्वी आपः पूर्वतरास् ततः स्त्रीणां विवादं ता एव स्त्रियो जानन्ति नेतरे
माझ्यापेक्षा पृथ्वी जुनी आहे, आणि पृथ्वीपेक्षा पाणी जुने आहे; स्त्रियांचा वाद फक्त स्त्रियाच जाणतात, इतर कोणी नाही.
विशेषतः पुनस् ताभ्यः कमण्डलुभवाश् च याः तत्रापि गौतमी देवी निश्चयं कथयिष्यति
पाण्याच्या घटातून जन्मलेल्या स्त्रियांमध्येही, गौतमी देवीच ठराव सांगेल.
सैव सर्वार्तिसंहर्त्री सैव संदेहकर्तरी ते मद्वाक्याद् भुवं गत्वा भूम्या च सहिते अपि
तीच सर्व दुःख दूर करणारी आहे, तीच शंका निर्माण करणारी आहे; माझ्या आज्ञेने, तिच्यासोबत पृथ्वीवर जा.
अद्भिश् च सहिताः सर्वा गौतमीं ययुर् आपगाम् भूमिर् आपस् तयोर् वाक्यं गौतम्यै क्रमशः स्फुटम्
पाण्यांसोबत सर्वजणी गौतमी या नदीकडे गेल्या; पृथ्वी आणि पाणी यांनी आपले बोलणे गौतमीला स्पष्टपणे सांगितले.
सर्वं निवेदयाम् आसुर् यथावृत्तं प्रणम्य ताम् दरिद्रायाश् च लक्ष्म्याश् च वाक्यं मध्यस्थवत् तदा
त्यांनी घडलेली सर्व घटना तिला वंदन करून सांगितली, आणि दरिद्रा व लक्ष्मी यांच्या बोलण्याचे मध्यस्थीसारखे निवेदन केले.
शृण्वत्सु लोकपालेषु शृण्वत्यां भुवि नारद शृण्वतीष्व् अप्सु सा गङ्गा दरिद्रां वाक्यम् अब्रवीत् संप्रशस्य तथा लक्ष्मीं गौतमी वाक्यम् अब्रवीत्
लोकपाल, पृथ्वी, पाणी आणि नारद ऐकत असताना, गंगा यांनी दरिद्राचे कौतुक करून तिला बोलली, आणि गौतमी लक्ष्मीला बोलली.
ब्रह्मश्रीश् च तपःश्रीश् च यज्ञश्रीः कीर्तिसंज्ञिता धनश्रीश् च यशश्रीश् च विद्या प्रज्ञा सरस्वती
ब्रह्माची कीर्ती, तपाची कीर्ती, यज्ञाची कीर्ती जी प्रसिद्धी म्हणून ओळखली जाते, धनाची कीर्ती, यशाची कीर्ती, विद्या, प्रज्ञा आणि सरस्वती—
भुक्तिश्रीश् चाथ मुक्तिश् च स्मृतिर् लज्जा धृतिः क्षमा सिद्धिस् तुष्टिस् तथा पुष्टिः शान्तिर् आपस् तथा मही
भोगाची कीर्ती, मुक्ती, स्मरणशक्ती, लज्जा, धैर्य, क्षमा, सिद्धी, समाधान, पोषण, शांती, पाणी आणि पृथ्वी—
अहंशक्तिर् अथौषध्यः श्रुतिः शुद्धिर् विभावरी द्यौर् ज्योत्स्ना आशिषः स्वस्तिर् व्याप्तिर् माया उषा शिवा
अहंकाराची शक्ती, औषधी, वेद, शुद्धता, रात्र, आकाश, चांदणं, आशीर्वाद, कल्याण, व्याप, माया, उष:काल आणि शुभता—