मायारूपां तु प्रमदां भक्षयाम् आस नारद तद् अद्भुतम् अतीवासीत् तन्मायाबलदर्शिनाम्
त्याने त्या मायारूप स्त्रीला गिळून टाकले, हे नारद; ती गोष्ट त्या मायाशक्तीचे सामर्थ्य पाहणाऱ्यांसाठी फारच अद्भुत होती.
मखे विध्वंस्यमाने तु ते विष्णुं शरणं ययुः प्रादाद् विष्णुश् चक्रम् अथो मुनीनां रक्षणाय तु
यज्ञाचा नाश होत असताना, ते सर्व विष्णूच्या शरण गेले; मग विष्णूंनी ऋषींच्या रक्षणासाठी त्यांना चक्र दिले.
चक्रं तद् राक्षसान् आजौ दैत्यांश् च दनुजांस् तथा चिच्छेद तद्भयाद् एव मृता राक्षसपुंगवाः
त्या युद्धात त्या चक्राने राक्षस, दैत्य आणि दानव यांना छाटून टाकले; त्या भीतीने राक्षसांचे पुढारी तेथे मारले गेले.
ऋषिभिस् तन् महासत्त्रं संपूर्णम् अभवत् तदा विष्णोः प्रक्षालितं चक्रं गङ्गाम्भोभिः सुदर्शनम्
तेव्हा ऋषींच्या मोठ्या यज्ञामुळे, विष्णूचे सुदर्शन चक्र गंगाजलाने शुद्ध केले गेले.
ततः प्रभृति तत् तीर्थं चक्रतीर्थम् उदाहृतम् तत्र स्नानेन दानेन सत्त्रयागफलं लभेत्
त्या वेळेपासून ते तीर्थ 'चक्रतीर्थ' म्हणून ओळखले जाते; तिथे स्नान आणि दान केल्याने यज्ञसत्राचे फळ मिळते.
तत्र पञ्च शतान्य् आसंस् तीर्थानां पापहारिणाम् तेषु स्नानं तथा दानं प्रत्येकं मुक्तिदायकम्
तिथे पाप नष्ट करणारी पाचशे तीर्थे होती; त्या प्रत्येकात स्नान आणि दान केल्याने मुक्ती मिळते.
वाणीसंगमम् आख्यातं यत्र वागीश्वरो हरः तत् तीर्थं सर्वपापानां मोचनं सर्वकामदम्
जिथे वाणी आणि ईश्वराचा संगम आहे, जिथे वाणीचा स्वामी हर राहतो, ते तीर्थ सर्व पापांपासून मुक्त करते आणि सर्व इच्छा पूर्ण करते.
तत्र स्नानेन दानेन ब्रह्महत्यादिनाशनम् ब्रह्मविष्ण्वोश् च संवादे महत्त्वे च परस्परम्
तिथे स्नान आणि दान केल्याने ब्रह्महत्येसारखे मोठे पापही नष्ट होते, हे ब्रह्मा आणि विष्णू यांच्या संवादात आणि त्यांच्या परस्पर मोठेपणात सांगितले आहे.
तयोर् मध्ये महादेवो ज्योतिर्मूर्तिर् अभूत् किल तत्रैव वाग् उवाचेदं दैवी पुत्र तयोः शुभा
त्यांच्या मध्ये महादेव तेजस्वी रूपात प्रकट झाले; तिथेच त्यांच्या शुभ कन्या दैवी वाणीने हे शब्द सांगितले.
अहम् अस्मि महांस् तत्र अहम् अस्मीति वै मिथः दैवी वाक् ताव् उभौ प्राह यस् त्व् अस्यान्तं तु पश्यति
तेथे दोघेही म्हणाले, 'मीच मोठा आहे'; तेव्हा दैवी वाणी म्हणाली, 'जो याचा शेवट पाहील तो मोठा समजला जाईल.'
स तु ज्येष्ठो भवेत् तस्मान् मा वादं कर्तुम् अर्हथः तद्वाक्याद् विष्णुर् अगमद् अधो ऽहं चोर्ध्वम् एव च
'तोच मोठा ठरेल; म्हणून तुम्ही वाद करू नका.' तिच्या या वचनावर विष्णू खाली गेला आणि मी वर गेलो.
ततो विष्णुः शीघ्रम् एत्य ज्योतिःपार्श्व उपाविशत् अप्राप्यान्तम् अहं प्रायां दूराद् दूरतरं मुने
मग विष्णू लवकर त्या तेजाजवळ जाऊन बसला; पण शेवट गाठता न आल्याने मी अधिक दूरवर गेलो, हे मुनी.
ततः श्रान्तो निवृत्तो ऽहं द्रष्टुम् ईशं तु तं प्रभुम् तदैवं मम धीर् आसीद् दृष्टश् चान्तो मया भृशम्
मग मी थकून परत आलो, त्या प्रभूला पाहू शकलो नाही; पण माझ्या मनात वाटले की मी खरोखरच शेवट पाहिला आहे.
अस्य देवस्य तद् विष्णोर् मम ज्यैष्ठ्यं स्फुटं भवेत् पुनश् चापि मम त्व् एवं मतिर् आसीन् महामते
'म्हणून या विष्णूपेक्षा माझे मोठेपण स्पष्ट आहे.' पुन्हा, हे महाज्ञानी, माझ्या मनात अशीच भावना होती.
सत्यैर् वक्त्रैः कथं वक्ष्ये पीडितो ऽप्य् अनृतं वचः नानाविधेषु पापेषु नानृतात् पातकं परम्
मी नेहमी सत्य बोलतो, मग मी कसा खोटे बोलू? कितीही त्रास झाला तरी; अनेक पापांमध्ये खोटेपणापेक्षा मोठे पाप नाही.
सत्यैर् वक्त्रैर् असत्यां वा वाचं वक्ष्ये कथं त्व् इति ततो ऽहं पञ्चमं वक्त्रं गर्दभाकृतिभीषणम्
मी नेहमी सत्य बोलतो, मग मी कसे असत्य बोलू? म्हणून मी पाचवे तोंड निर्माण केले, ते गाढवाच्या रूपात भयंकर होते.
कृत्वा तेनानृतं वक्ष्य इति ध्यात्वा चिरं तदा अब्रवं तं हरिं तत्र आसीनं जगतां प्रभुम्
ते तयार करून, त्याने खोटे बोलायचे ठरवले; बरेच वेळ विचार करून मी तिथे बसलेल्या जगाच्या प्रभू हरिला सांगितले.
अस्य चान्तो मया दृष्टस् तेन ज्यैष्ठ्यं जनार्दन ममेति वदतः पार्श्वे उभौ तौ हरिशंकरौ
'याचा शेवट मी पाहिला आहे, म्हणून जनार्दना, माझे मोठेपण ठरले.' असे मी बोलताच, दोघेही हर आणि शंकर माझ्या बाजूला होते.
एकरूपत्वम् आपन्नौ सूर्याचन्द्रमसाव् इव तौ दृष्ट्वा विस्मितो भीतश् चास्तवं ताव् उभाव् अपि ततः क्रुद्धौ जगन्नाथौ वाचं ताम् इदम् ऊचतुः
ते दोघे एकरूप झाले, जणू सूर्य आणि चंद्र एकत्र आले; हे पाहून मी आश्चर्यचकित आणि घाबरलो. मग दोन्ही जगन्नाथ रागावून त्या वाणीला हे शब्द बोलले.
दुष्टे त्वं निम्नगा भूया नानृताद् अस्ति पातकम्
'दुष्टे, तू आता नदी हो, कारण खोटेपणापेक्षा मोठे पाप नाही.'
ततः सा विह्वला भूत्वा नदीभावम् उपागता तद् दृष्ट्वा विस्मितो भीतस् ताम् अब्रवम् अहं तदा
तेव्हा ती अत्यंत व्याकुळ झाली आणि नदीरूप धारण करून गेली. हे पाहून मी आश्चर्यचकित आणि घाबरलो, आणि त्या वेळी मी तिला बोललो.
यस्माद् असत्यम् उक्तासि ब्रह्मवाचि स्थिता सती तस्माद् अदृश्या त्वं भूयाः पापरूपास्य् असंशयम्
तू ब्रह्मदेवाच्या वाणीमध्ये उभी राहूनही असत्य बोललीस, म्हणून, जरी तू सद्गुणी असलीस तरी, आता तू अदृश्य होशील आणि पापरूप धारण करशील, यात शंका नाही.
एतच् छापं विदित्वा तु तौ देवौ प्रणता तदा विशापत्वं प्रार्थयन्ती तुष्टाव च पुनः पुनः
हा शाप कळताच त्या दोन्ही देवता माझ्यासमोर नतमस्तक झाल्या, शापमुक्तीची प्रार्थना करू लागल्या आणि पुन्हा पुन्हा माझी स्तुती करू लागल्या.
ततस् तुष्टौ देवदेवौ प्रार्थितौ त्रिदशार्चितौ प्रीत्या हरिहराव् एवं वाचं वाचम् अथोचतुः
मग मी प्रसन्न झालो आणि या दोन देवाधिदेवांनी, ज्यांची देवताही पूजा करतात, माझ्या विनंतीवरून, प्रेमाने अशी वाणी बोलली.
गङ्गया संगता भद्रे यदा त्वं लोकपावनी तदा पुनर् वपुस् ते स्यात् पवित्रं हि सुशोभने
हे शुभ्ररूपे, जेव्हा तू लोकांना पावन करणाऱ्या गंगेसोबत एकत्र येशील, तेव्हा तुझे पूर्वीचे शुद्ध आणि तेजस्वी रूप पुन्हा मिळेल.
तथेत्य् उक्त्वा सापि देवी गङ्गया संगताभवत् भागीरथी गौतमी च ततश् चापि स्वकं वपुः
'तसेच होवो' असे म्हणून ती देवी गंगेसोबत एकरूप झाली; मग भागीरथी आणि गौतमी यांनी आपापले पूर्वीचे रूप पुन्हा प्राप्त केले.
देवी सा व्यगमद् ब्रह्मन् देवानाम् अपि दुर्लभम् गौतम्यां सैव विख्याता नाम्ना वाणीति पुण्यदा
हे ब्रह्मन्, त्या देवीने देवांनाही कठीण असे फळ मिळवले; गौतमीमध्ये ती 'वाणी' या नावाने प्रसिद्ध आहे आणि पुण्य देणारी आहे.
भागीरथ्यां सैव देवी सरस्वत्य् अभिधीयते उभयत्रापि विख्यातः संगमो लोकपूजितः
भागीरथीमध्ये ती देवी 'सरस्वती' म्हणून ओळखली जाते; या दोन्ही ठिकाणी संगम जगभर प्रसिद्ध आणि पूजनीय आहे.
सरस्वतीसंगमश् च वाणीसंगम एव च गौतम्या संगता देवी वाणी वाचा सरस्वती
सरस्वती-संगम आणि वाणी-संगम—या ठिकाणी वाणी देवी, जी वाणीने सरस्वती आहे, गौतमीमध्ये एकत्र झाली.
सर्वत्र पूजितं तीर्थं तत्र वाचा शिवं प्रभुम् देवेश्वरं पूजयित्वा विशापम् अगमद् यतः
त्या ठिकाणी तीर्थ सर्वत्र पूजले जाते; तिथे वाणीच्या अधिपती असलेल्या शिवाचे पूजन करून शापातून मुक्ती मिळाली.