तथेत्य् उक्त्वा स गुरुणा भार्यया च शतक्रतुः ययौ गङ्गां जगद्धात्रीं गौतमीं चेति विश्रुताम्
गुरु आणि पत्नीला 'तसेच होवो' असे सांगून, शतकृत्वा गंगा — जगाची पालन करणारी, गौतमी म्हणून प्रसिद्ध असलेली — तिथे गेला.
दण्डकारण्यमध्यस्थां ययौ स प्रीतिमान् हरिः तपः कर्तुं मनश् चक्रे देवदेवाय शंभवे
हरि आनंदाने दंडकारण्याच्या मध्यभागी गेला आणि देवाधिदेव शंभूंसाठी तप करण्याचा निर्धार केला.
गङ्गां नत्वा तु प्रथमं स्नात्वा च स कृताञ्जलिः शिवैकशरणो भूत्वा स्तोत्रं चेदं ततो ऽब्रवीत्
गंगेचे प्रथम वंदन करून, स्नान करून, हात जोडून उभा राहिला; फक्त शिवाचेच आश्रय घेत, त्याने हे स्तोत्र म्हटले.
स्वमायया यो ह्य् अखिलं चराचरं सृजत्य् अवत्य् अत्ति न सज्जते ऽस्मिन् एकः स्वतन्त्रो ऽद्वयचित् सुखात्मकः स नः प्रसन्नो ऽस्तु पिनाकपाणिः
जो आपल्या मायेमुळे सर्व चराचर जग निर्माण करतो, राखतो आणि संहार करतो, पण त्याला त्यात आसक्ती नसते, जो एकटा, स्वतंत्र, अद्वैत आणि आनंदस्वरूप आहे — असा पिनाकधारी शिव आमच्यावर कृपा करो.
न यस्य तत्त्वं सनकादयो ऽपि जानन्ति वेदान्तरहस्यविज्ञाः स पार्वतीशः सकलाभिलाष दाता प्रसन्नो ऽस्तु ममान्धकारिः
ज्याचं खरं स्वरूप सनकादिक ऋषी आणि वेदांताचं गूढ जाणणारेही समजू शकत नाहीत, तो पार्वतीचा स्वामी, सर्व इच्छा पूर्ण करणारा, माझ्या अज्ञानाचा अंधार दूर करो आणि माझ्यावर कृपा करो.
सृष्ट्वा स्वयंभूर् भगवान् विरिञ्चिं भयंकरं चास्य शिरो ऽन्वपश्यत् छित्त्वा नखाग्रैर् नखसक्तम् एतच् चिक्षेप तस्माद् अभवत् त्रिवर्गः
स्वतः प्रकट झालेल्या भगवंताने विरिंचीला निर्माण केलं आणि त्याचं भयंकर डोकं पाहिलं; मग नखांच्या टोकांनी ते छाटून दूर फेकलं, आणि त्यातूनच धर्म, अर्थ, आणि काम हे तीन पुरुषार्थ जन्मले.
पापं दरिद्रं त्व् अथ लोभयाच्ञे मोहो विपच् चेति ततो ऽप्य् अनन्तम् जातप्रभावं भवदुःखरूपं बभूव तैर् व्याप्तम् इदं समस्तम्
पाप, दारिद्र्य, लोभ, मोह आणि दुःख यांचा अनंत प्रवाह निर्माण झाला; हे सर्व जगात दुःखाचं रूप धारण करून सगळीकडे पसरलं.
अवेक्ष्य सर्वं चकितः सुरेशो देवीम् अवोचज् जगद् अस्तम् एति त्वं पाहि लोकेश्वरि लोकमातर् उमे शरण्ये सुभगे सुभद्रे
हे सर्व पाहून देवांचा स्वामी घाबरला आणि देवीला म्हणाला, 'जग बुडत आहे; हे लोकांची आई, लोकांची राणी, उमे, सर्वांची आश्रयदात्री, शुभे आणि मंगलमयी, तू जगाचं रक्षण कर.'
जगत्प्रतिष्ठे वरदे जय त्वं भुक्तिः समाधिः परमा च मुक्तिः स्वाहा स्वधा स्वस्तिर् अनादिसिद्धिर् गीर् बुद्धिर् आसीर् अजरामरे त्वम्
हे जगाचं आधार, वर देणारी, तू नेहमी विजयी हो; तूच भोग, समाधी, श्रेष्ठ मुक्ती, स्वाहा, स्वधा, कल्याण, आद्य सिद्धी, वाणी, बुद्धी, आशीर्वाद आणि अजन्मा, अमर आहेस.
विद्यादिरूपेण जगत्त्रये त्वं रक्षां करोष्य् एव मदाज्ञया च त्वयैव सृष्टं भुवनत्रयं स्याद् यतः प्रकृत्यैव तथैव चित्रम्
विद्येच्या रूपाने आणि इतर स्वरूपांनी, तू माझ्या आज्ञेने तीनही लोकांचं रक्षण करतेस; या सृष्टीचं निर्माणही तुझ्यामुळेच झालं, कारण तुझ्या स्वभावामुळेच हे सगळं अद्भुत जग निर्माण झालं.
इत्य् एवम् उक्ता दयिता हरेण संश्लेषसंलापपरा बभूव श्रान्ता भवस्यार्धतनौ सुलग्ना चिक्षेप च स्वेदजलं कराग्रैः
हरिणे असं म्हटल्यानंतर त्याची प्रियसी त्याच्याशी एकरूप होऊन गप्पा मारण्यात मग्न झाली, थकली आणि भवरूपी अर्ध्या शरीराला घट्ट बिलगली; तिने बोटांच्या टोकांनी घामाचे थेंब टाकले.
तस्माद् बभूव प्रथमं स धर्मो लक्ष्मीर् अथो दानम् अथो सुवृष्टिः सत्त्वं सुसंपन्नधरं सरांसि धान्यानि पुष्पाणि फलानि चैव
त्यातून प्रथम धर्म, मग लक्ष्मी, मग दान, मग उत्तम पाऊस, सद्गुण, पाण्याचे साठे, धान्य, फुले आणि फळे निर्माण झाली.
सौभाग्यवस्तूनि वपुः सुवेषः शृङ्गारभाजीनि महौषधानि नृत्यानि गीतान्य् अमृतं पुराणं श्रुतिस्मृती नीतिर् अथान्नपाने
सौभाग्याची वस्त्रं, सुंदर शरीर, आकर्षक पोशाख, प्रेमाची साधनं, उत्तम औषधं, नृत्य, गीते, अमृत, प्राचीन कथा, वेद, स्मृती, नीती आणि अन्न-पाणी निर्माण झाले.
शस्त्राणि शास्त्राणि गृहोपयोग्यान्य् अस्त्राणि तीर्थानि च काननानि इष्टानि पूर्तानि च मङ्गलानि यानानि शुभ्राभरणासनानि
शस्त्र, शास्त्र, घरात उपयोगी पडणाऱ्या वस्तू, अस्त्र, तीर्थक्षेत्रं, वनं, यज्ञ, दान, मंगलकार्य, वाहनं, शुद्ध दागिने आणि आसनं निर्माण झाली.
भवाङ्गसंसर्गसुसंप्रहास सुस्वेदसंलापरहःप्रकारैः तथैव जातं सचराचरं च अपापकं देवि ततश् च जातम्
भवाच्या शरीराशी गोड संग, गोड गप्पा आणि हसण्यामुळे सगळ्या जिवंत आणि निर्जीव गोष्टी निर्माण झाल्या, हे देवी, आणि त्यातूनच पवित्र गोष्टी जन्माला आल्या.
सुखं प्रभूतं च शुभं च नित्यं विराजि चैतत् तव देवि भावात् तस्मात् तु मां रक्ष जगज्जनित्रि भीतं भयेभ्यो जगतां प्रधाने
सुख, समृद्धी आणि शाश्वत कल्याण तुझ्या स्वरूपातून प्रकट झालं, हे देवी; म्हणून, जगाची जननी, सर्वांच्या भीतीपासून मला वाचव.
एके तर्कैर् विमुह्यन्ति लीयन्ते तत्र चापरे शिवशक्त्योस् तदाद्वैतं सुन्दरं नौमि विग्रहम्
काही जण तर्काने गोंधळतात, काही त्यातच गुंतून जातात; मी त्या शिव-शक्तीच्या सुंदर अद्वैत स्वरूपाला वंदन करतो.
एवं तु स्तुवतस् तस्य पुरस्ताद् अभवच् छिवः
अशा प्रकारे स्तुती करत असताना, त्याच्यासमोर शिव प्रकट झाला.
किम् अभीष्टं वरयसे हरे वद परायणम्
हरि, तुला कोणता वर हवा आहे ते सांग; तुझी सर्वात मोठी इच्छा काय आहे ते मला सांग.
बलवान् मे रिपुश् चासीद् दर्शनैश् च शनिर् यथा तेन बद्धस् तलं नीतः परिभूतस् त्व् अनेकधा
माझा शत्रू फार बलवान होता, आणि शनिच्या दृष्टीसारखा त्याने मला बांधलं, खाली पाडलं आणि अनेक प्रकारे अपमान केला.
वाक्सायकैस् तथा विद्धस् तद्वधाय त्व् इयं कृतिः तदर्थं जगताम् ईश येन जेष्ये रिपुं प्रभो
त्याच्या शब्दांनी आणि अस्त्रांनी मी जखमी झालो; त्याच्या विनाशासाठीच हे कृत्य करतो आहे. म्हणून, हे जगाच्या स्वामी, मला शत्रूवर विजय मिळवू दे.
तद् एव देहि वीर्यं मे यच् चान्यद् रिपुनाशनम् जातः पराभवो यस्मात् तद्विनाशे कृते सति पुनर्जातम् अहं मन्ये वरं कीर्तिर् जयश्रियोः
माझ्या शत्रूंचा नाश करणारी शक्ती आणि त्यांचा विनाश करणारे इतर सर्व काही तू मला दे. मी पराभूत झालो आहे, म्हणून त्यांच्या नाशानंतर पुन्हा मला कीर्ती आणि विजयाची श्री प्राप्त होऊ दे, असं मला वाटतं.
स शिवः शक्रम् आहेदं न मयैकेन ते रिपुः वधम् आप्नोति तस्मात् त्वं विष्णुम् अप्य् अव्ययं हरिम्
मग शंकराने इंद्राला सांगितलं, "फक्त मी एकट्याने तुझ्या शत्रूचा नाश होणार नाही. म्हणून तू आणि अविनाशी विष्णू, म्हणजेच हरि, दोघांनी मिळून—"
आराधयस्व पौलोम्या सह देवं जनार्दनम् लोकत्रयैकशरणं नारायणम् अनन्यधीः
"—पौलोमीसह, एकाग्र मनाने, लोकांच्या तिन्ही जगांचा एकमेव आधार असलेल्या जनार्दन नारायणाची भक्ती कर."
ततः प्राप्स्यसि तस्माच् च मत्तश् चापि प्रियं हरे पुनश् चोवाच भगवान् आदिकर्ता महेश्वरः
"मग त्यातून तुला माझ्याकडून आणि हरिकडूनही हवे ते प्रिय फळ मिळेल." पुन्हा, आदिकर्ता महेश्वर भगवंत बोलले—
मन्त्राभ्यासस् तपो वापि योगाभ्यसनम् एव च संगमे यत्र कुत्रापि सिद्धिदं मुनयो विदुः
मंत्रांचा जप, तपश्चर्या किंवा योगाभ्यास — हे सगळं जिथे कुठे संगमावर केलं जातं, तिथे ते सिद्धी देतं, असं ऋषी म्हणतात.
किं पुनः संगमे विप्र गौतमीसिन्धुफेनयोः गिरीणां गह्वरे यद् वा सरिताम् अथ संगमे
मग, गौतमी आणि सिंधू या नद्यांच्या संगमावर, डोंगरांच्या गुहांमध्ये किंवा नद्यांच्या संगमावर केलं तर किती अधिक फलदायी होईल, हे सांगायला हवं का, ब्राह्मण?
विप्रो धियैव भवति मुकुन्दाङ्घ्रिनिविष्टया गङ्गाया दक्षिणे तीर आपस्तम्बो मुनीश्वरः
ब्राह्मण जेव्हा आपलं मन मुकुंदाच्या पायांवर एकाग्र करतो, तेव्हा तो तसाच होतो. गंगेच्या दक्षिण काठावर, ऋषीश्वर आपस्तंब तिथे होते.
आस्ते तस्याप्य् अहं तोषम् अगमं बलसूदन तेन त्वं भार्यया चैव तोषयस्व गदाधरम्
तो तिथे वास करत होता. मीही तिथे समाधान पावलो, हे शत्रूंचा नाश करणाऱ्या. म्हणून, तू आणि तुझ्या पत्नीने मिळून गदाधराला संतुष्ट कर.
आपस्तम्बेन सहितो गङ्गाया दक्षिणे तटे तुष्टाव देवं प्रयतः स्नात्वा पुण्ये ऽथ संगमे
आपस्तंबासह, गंगेच्या दक्षिण तीरावर, भक्तीभावाने पवित्र संगमात स्नान करून, त्याने त्या देवतेची स्तुती केली.