त्रिविष्टपस्थः परिवेष्टितः सन् सर्वैः सुरैः कान्तया वीज्यमानः संस्तूयमानश् च तथाप्सरोभिर् नूनं लज्जा ते बिभेतीति मन्ये
स्वर्गात राहून, सर्व देवांनी वेढलेला, प्रियतमेने पंखा घालून, अप्सरांनी स्तुती करून, तुला लाज वाटत नाही असंच मला वाटतं.
त्वं वृत्रहा नमुचेश् चापि हन्ता पुरां भेत्ता गोत्रभिद् वज्रबाहुः एवं सुरास् त्वां परिपूजयन्तीत्य् अतो जिष्णो सर्वम् एतत् त्यजस्व
तू वृताचा आणि नमुचिचा संहार करणारा, नगरांचा भेद करणारा, गोटं फोडणारा, वज्रधारी आहेस. म्हणूनच देव तुला पूजतात — पण हे विजयी, आता हे सगळं सोडून दे.
विकारम् आप्याप्य् अहितोद्भवं ये जीवन्ति लोकान् अनुसंविशन्ति भवादृशां दुश्च्यवनाब्जजन्मा कथं न हृद्भेदम् अवाप कर्ता
जे लोक वैरातून बदलून जगतात आणि जगात वावरतात, अशा अपमानाने कमळातून जन्मलेल्याचं — तुझ्यासारख्याचं — हृदय का तुटत नाही?
एवम् उक्त्वा तु दैत्येशो वरुणाय महात्मने प्रादाद् इन्द्रं पुनश् चेदं वचनं तद् अभाषत
असं म्हणून, दैत्यराजाने महात्मा वरुणाला परत इंद्राकडे दिलं आणि मग त्याला हे शब्द सांगितले.
अद्य प्रभृत्य् असौ शिष्य इन्द्रः स्याद् वरुणो गुरुः श्वशुरो मम येन त्वं मुक्तिम् आप्तो ऽसि वासव
आजपासून इंद्र हा शिष्य राहील आणि वरुण हा गुरु — माझा सासरा — ज्यामुळे, हे वासवा, तुला मुक्तता मिळाली.
तथा त्वं भृत्यभावेन वर्तेथा वरुणं प्रति नो चेद् बद्ध्वा पुनस् त्वां वै क्षेप्स्ये चैव रसातलम्
म्हणून, तुला वरुणाच्या सेवकासारखं वागावं लागेल; नाहीतर मी पुन्हा तुला बांधून पाताळात टाकीन.
एवं निर्भर्त्स्य तं शक्रं हसंश् चापि पुनः पुनः अब्रवीद् गच्छ गच्छेति वरुणं चानुमन्य तु
असा इंद्राला धारेवर धरून, पुन्हा पुन्हा हसत तो म्हणाला, 'जा, जा', आणि वरुणालाही परवानगी दिली.
स तु प्राप्तः स्वनिलयं लज्जया कलुषीकृतः पौलोम्यां प्राह तत् सर्वं यत् तच् छत्रुपराभवम्
तो आपल्या घरी परतला, लाजेने मन गढूळ झालं होतं, आणि पौलोमीला शत्रूकडून झालेल्या पराभवासकट सगळं सांगितलं.
एवम् उक्तः कृतश् चैव शत्रुणाहं वरानने निर्वापयामि येन स्वम् आत्मानं सुभगे वद
शत्रूने असं बोलून आणि वागून, तो म्हणाला, 'सुंदर मुखवाली, मला सांग, मी स्वतःला कसा सावरू शकतो?'
दानवानाम् अथोद्भूतिं शक्र मायां पराभवम् वरदानं तथा मृत्युं जाने ऽहं बलसूदन
हे बळाचा नाश करणारा, मला दानवांचा जन्म, त्यांची माया, त्यांचा पराभव, मिळालेला वर आणि मृत्यू — हे सगळं माहीत आहे.
तस्माद् यस्मात् तस्य मृत्युर् अथवापि पराभवः जायेत शृणु तत् सर्वं वक्ष्ये ऽहं प्रीतये तव
म्हणून, त्याचा मृत्यू किंवा पराभव कसा होईल हे मी तुला सांगते, नीट ऐक, तुझ्या समाधानासाठी.
हिरण्यस्य सुतो वीरः पितृव्यस्य सुतो बली तस्मान् मम स्यात् स भ्राता वरदानाच् च दर्पितः
हिरण्याचा मुलगा, आणि त्याच्या काकाचा मुलगा, बलवान — म्हणून तो माझा भाऊ आहे, मिळालेल्या वरामुळे तो गर्विष्ठ झाला आहे.
ब्रह्माणं तोषयाम् आस तपसा नियमेन च ईदृशं बलम् आपन्नं तपसा किं न सिध्यति
त्याने ब्रह्माला तप आणि नियमाने प्रसन्न केलं; अशा तपाने मिळालेलं बळ — मग तपाने काय साधता येत नाही?
तस्मात् त्वया चित्तरागो विस्मयो वा कथंचन न कार्यः शृणु तत्रेदं कार्यं यत् तु क्रमागतम्
म्हणून, तुझ्या मनात कधीही आसक्ती किंवा आश्चर्य येऊ देऊ नकोस. आता ऐक, पुढे काय करावं लागेल.
एवम् उक्त्वा तु पौलोमी प्राहेन्द्रं विनयान्विता
असं म्हणून, पौलोमीने नम्रतेने इंद्राला सांगितलं.
नासाध्यम् अस्ति तपसो नासाध्यं यज्ञकर्मणः नासाध्यं लोकनाथस्य विष्णोर् भक्त्या हरस्य च
तपाने काहीही अशक्य नाही, यज्ञकर्माने काहीही अशक्य नाही, भक्तीने लोकांचा स्वामी विष्णू किंवा हरासाठी काहीही अशक्य नाही.
पुनश् चेदं मया कान्त श्रुतम् अस्त्य् अतिशोभनम् स्त्रीणां स्वभावं जानन्ति स्त्रिय एव सुराधिप
पुन्हा एकदा, प्रिय, मी एक उत्तम गोष्ट ऐकली आहे — स्त्रियांचा स्वभाव फक्त स्त्रियांच्याच लक्षात येतो, हे देवतांच्या अधिपती, हे सत्य आहे.
तस्माद् भूमेस् तथा चापां नासाध्यं विद्यते प्रभो तपो वा यज्ञकर्मादि ताभ्याम् एव यतो भवेत्
म्हणूनच, प्रभो, पृथ्वीला आणि स्त्रियांना काहीही अशक्य नाही; तपस्या, यज्ञ किंवा इतर कोणतेही कर्म असो, या दोघींमुळेच ते साध्य होते.
तत्रापि तीर्थभूता तु या भूमिस् तां व्रजेद् भवान् तत्र विष्णुं शिवं पूज्य सर्वान् कामान् अवाप्स्यसि
त्यातही, जी पृथ्वी तीर्थरूप आहे, तिथे तुम्ही जावे; तिथे विष्णू आणि शिवाची पूजा केल्यास सर्व इच्छा पूर्ण होतील.
श्रुतम् अस्ति पुनश् चेदं स्त्रियो याश् च पतिव्रताः ता एव सर्वं जानन्ति धृतं ताभिश् चराचरम्
पुन्हा एकदा, मी ऐकले आहे — ज्या स्त्रिया पतीव्रता असतात, त्या सर्व काही जाणतात; त्यांच्या हातातच सगळे चराचर आहे.
पृथिव्यां सारभूतं स्यात् तन्मध्ये दण्डकं वनम् तत्र गङ्गा जगद्धात्री तत्रेशं पूजय प्रभो
पृथ्वीचा सारांश जिथे आहे, त्या मध्ये दंडक वन आहे; तिथे गंगा, जगाची पालन करणारी, वसते — तिथे प्रभो, तुम्ही ईश्वराची पूजा करा.
विष्णुं वा जगताम् ईशं दीनार्तार्तिहरं विभुम् अनाथानाम् इह नृणां मज्जतां दुःखसागरे
जगाचा स्वामी, विष्णू, दुःखी आणि संकटात असणाऱ्यांचे दुःख दूर करणारा, जे माणसे निराधार आणि दुःखाच्या सागरात बुडत आहेत, त्यांच्यासाठी तो सामर्थ्यवान आहे — त्याची पूजा करा.
हरो हरिर् वा गङ्गा वा क्वाप्य् अन्यच् छरणं नहि तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तोषयैतान् समाहितः
हर, हरि किंवा गंगा यांच्याशिवाय दुसरे कोणतेही आश्रय नाही; म्हणून सर्व प्रयत्न आणि एकाग्रतेने त्यांना प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न करा.
भक्त्या स्तोत्रैश् च तपसा कुरु चैव मया सह ततः प्राप्स्यसि कल्याणम् ईशविष्णुप्रसादजम्
भक्ती, स्तोत्रे आणि तपश्चर्या याने, माझ्यासोबत पूजा करा; मग तुम्हाला शिव आणि विष्णू यांच्या कृपेने कल्याण मिळेल.
अज्ञात्वैकगुणं कर्म फलं दास्यति कर्मिणः ज्ञात्वा शतगुणं तत् स्याद् भार्यया च तद् अक्षयम्
ज्ञानाशिवाय केलेल्या कर्माला साधारण फळ मिळते; पण ज्ञानाने ते शंभरपट मिळते, आणि पत्नीबरोबर केले तर ते कधीही संपत नाही.
पुंसः सर्वेषु कार्येषु भार्यैवेह सहायिनी स्वल्पानाम् अपि कार्याणां नहि सिद्धिस् तया विना
सर्व कामांमध्ये, पुरुषासाठी पत्नीच खरी सोबती असते; अगदी लहान कामातही तिच्याशिवाय यश मिळत नाही.
एकेन यत् कृतं कर्म तस्माद् अर्धफलं भवेत् जायया तु कृतं नाथ पुष्कलं पुरुषो लभेत्
एकट्याने केलेल्या कर्माचे फळ अर्धेच मिळते; पण पत्नीबरोबर केले तर, प्रभो, पुरुषाला पुष्कळ फळ मिळते.
तस्माद् एतत् सुविदितम् अर्धो जाया इति श्रुतेः श्रूयते दण्डकारण्ये सरिच्छ्रेष्ठास्ति गौतमी
म्हणून हे नीट लक्षात ठेवा — पत्नी म्हणजे आपला अर्धा भाग, असे शास्त्र सांगते; दंडकारण्यात गौतमी नावाची श्रेष्ठ नदी आहे, असे ऐकायला मिळते.
अशेषाघप्रशमनी सर्वाभीष्टप्रदायिनी तस्माद् गच्छ मया तत्र कुरु पुण्यं महाफलम्
ती सर्व पापे दूर करते आणि सर्व इच्छा पूर्ण करते; म्हणून माझ्यासोबत तिथे जाऊन मोठे पुण्य मिळव.
ततः शत्रून् निहत्याजौ महत् सुखम् अवाप्स्यसि
मग रणांगणात शत्रूंना हरवून, तुला मोठे सुख मिळेल.