सुतापतिं हिरण्यसुतं विक्रान्तं तं महाशनिम् अतिसंमानितस् तेन जामात्रा वरुणः प्रभुः
वरुण, आपल्या जावयाने मोठ्या सन्मानाने वागवल्यामुळे, हिरण्याचा पराक्रमी पुत्र महाशनीकडे गेला.
पप्रच्छागमनं दैत्यो विनयाच् छ्वशुरं तदा वरुणः प्राह तं दैत्यं यद् आगमनकारणम्
त्या वेळी दैत्याने नम्रपणे आपल्या सासऱ्याला येण्याचं कारण विचारलं. मग वरुणाने त्याला येण्याचं कारण सांगितलं.
इन्द्रं देहि महाबाहो यस् त्वया निर्जितः पुरा बद्धं रसातलस्थं तं देवानाम् अधिपं सखे
'माझ्या मित्रा, ज्याला तू कधीच जिंकून पाताळात बांधून ठेवलं आहेस, त्या देवांचा अधिपती इंद्र मला दे.'
अस्माकं सर्वदा मान्यं देहि त्वं मम शत्रुहन् बद्ध्वा विमोक्षणं शत्रोर् महते यशसे सताम्
'सर्वांना नेहमी मान्य असलेला तो मला दे, शत्रूंचा नाश करणारा. शत्रूला बांधून सोडल्याने तुला सत्पुरुषांत मोठं यश मिळेल.'
तथेत्य् उक्त्वा कथंचित् स दैत्येशो वरुणाय तम् प्रादाद् इन्द्रं शचीकान्तं वारणेन समन्वितम्
'तसं होईल,' असं म्हणत दैत्यांचा स्वामी थोड्या अनिच्छेने इंद्राला, शचीच्या प्रियकराला, हत्तीशी बांधून वरुणाला दिलं.
स दैत्यमध्ये ऽतिविराजमानो हरिं तदोवाच जलेशसंनिधौ संपूज्य चैवाथ महोपचारैर् महाशनिर् मघवन्तं बभाषे
दैत्यांमध्ये तेजाने उजळून, महाशनीने जलपतीच्या उपस्थितीत हरिला मोठ्या सन्मानाने पूजून मग मघवनाला संबोधलं.
केन त्वम् इन्द्रो ऽद्य कृतो ऽसि केन वीर्यं तवेदृग् बहु भाषसे च त्वं संगरे शत्रुभिर् बाध्यसे च तथापि चेन्द्रो भवसीति चित्रम्
'आज तुला इंद्र कोणी केलं? तुझं असं सामर्थ्य कुठून आलं की युद्धात तू एवढं बोलतोस, शत्रूंनी त्रास दिला तरीही इंद्र होत राहतोस? हे खरंच आश्चर्य आहे.'
अथापि बद्धा पुरुषेण काचित् तस्याः पतिस् तां मोचयतीति युक्तम् स्त्रियो ऽस्वतन्त्राः पुरुषप्रधानास् त्वं वै पुमान् भविता शक्र साधो
'पण जर एखादी स्त्री पुरुषाने बांधली असेल, तर तिचा पती तिला सोडवावा — हे योग्य आहे. स्त्रिया स्वतंत्र नसतात, पुरुषच प्रधान असतात. तू, शक्रा, खरोखरच पुरुष होशील, हे सज्जना.'
बद्धो मया संगरे वाहनेन क्वाप्य् अस्त्रं ते वज्रम् उद्दामशक्ति चिन्तारत्नं नन्दनं योषितस् ता यशो बलं देवराजोपभोग्यम्
युद्धात मी तुला बांधलं होतं, तुझं वाहन, तुझं अस्त्र — प्रचंड शक्तीचं वज्र, इच्छा पूर्ण करणारा रत्न, नंदन वन, त्या अप्सरा, तुझं कीर्तिमान आणि बळ — हे सगळं देवांचा राजा म्हणून उपभोगायला आहे.
तज् जीवनं यत् तु यशोनिधानं स एव मृत्युर् यशसो यद् विरोधि एवं जानञ् शक्र कथं जलेशान् मुक्तिं प्राप्तो नैव लज्जां भजेथाः
जी गोष्ट जीवन आहे, जी कीर्तीचं खजिना आहे, तीच जर कीर्तीला विरोध करत असेल तर तीच मृत्यू ठरते. हे शक्रा, हे जाणूनसुद्धा, जलदेवतांच्या तावडीतून सुटूनसुद्धा तुला लाज कशी वाटली नाही?
त्रिविष्टपस्थः परिवेष्टितः सन् सर्वैः सुरैः कान्तया वीज्यमानः संस्तूयमानश् च तथाप्सरोभिर् नूनं लज्जा ते बिभेतीति मन्ये
स्वर्गात राहून, सर्व देवांनी वेढलेला, प्रियतमेने पंखा घालून, अप्सरांनी स्तुती करून, तुला लाज वाटत नाही असंच मला वाटतं.
त्वं वृत्रहा नमुचेश् चापि हन्ता पुरां भेत्ता गोत्रभिद् वज्रबाहुः एवं सुरास् त्वां परिपूजयन्तीत्य् अतो जिष्णो सर्वम् एतत् त्यजस्व
तू वृताचा आणि नमुचिचा संहार करणारा, नगरांचा भेद करणारा, गोटं फोडणारा, वज्रधारी आहेस. म्हणूनच देव तुला पूजतात — पण हे विजयी, आता हे सगळं सोडून दे.
विकारम् आप्याप्य् अहितोद्भवं ये जीवन्ति लोकान् अनुसंविशन्ति भवादृशां दुश्च्यवनाब्जजन्मा कथं न हृद्भेदम् अवाप कर्ता
जे लोक वैरातून बदलून जगतात आणि जगात वावरतात, अशा अपमानाने कमळातून जन्मलेल्याचं — तुझ्यासारख्याचं — हृदय का तुटत नाही?
एवम् उक्त्वा तु दैत्येशो वरुणाय महात्मने प्रादाद् इन्द्रं पुनश् चेदं वचनं तद् अभाषत
असं म्हणून, दैत्यराजाने महात्मा वरुणाला परत इंद्राकडे दिलं आणि मग त्याला हे शब्द सांगितले.
अद्य प्रभृत्य् असौ शिष्य इन्द्रः स्याद् वरुणो गुरुः श्वशुरो मम येन त्वं मुक्तिम् आप्तो ऽसि वासव
आजपासून इंद्र हा शिष्य राहील आणि वरुण हा गुरु — माझा सासरा — ज्यामुळे, हे वासवा, तुला मुक्तता मिळाली.
तथा त्वं भृत्यभावेन वर्तेथा वरुणं प्रति नो चेद् बद्ध्वा पुनस् त्वां वै क्षेप्स्ये चैव रसातलम्
म्हणून, तुला वरुणाच्या सेवकासारखं वागावं लागेल; नाहीतर मी पुन्हा तुला बांधून पाताळात टाकीन.
एवं निर्भर्त्स्य तं शक्रं हसंश् चापि पुनः पुनः अब्रवीद् गच्छ गच्छेति वरुणं चानुमन्य तु
असा इंद्राला धारेवर धरून, पुन्हा पुन्हा हसत तो म्हणाला, 'जा, जा', आणि वरुणालाही परवानगी दिली.
स तु प्राप्तः स्वनिलयं लज्जया कलुषीकृतः पौलोम्यां प्राह तत् सर्वं यत् तच् छत्रुपराभवम्
तो आपल्या घरी परतला, लाजेने मन गढूळ झालं होतं, आणि पौलोमीला शत्रूकडून झालेल्या पराभवासकट सगळं सांगितलं.
एवम् उक्तः कृतश् चैव शत्रुणाहं वरानने निर्वापयामि येन स्वम् आत्मानं सुभगे वद
शत्रूने असं बोलून आणि वागून, तो म्हणाला, 'सुंदर मुखवाली, मला सांग, मी स्वतःला कसा सावरू शकतो?'
दानवानाम् अथोद्भूतिं शक्र मायां पराभवम् वरदानं तथा मृत्युं जाने ऽहं बलसूदन
हे बळाचा नाश करणारा, मला दानवांचा जन्म, त्यांची माया, त्यांचा पराभव, मिळालेला वर आणि मृत्यू — हे सगळं माहीत आहे.
तस्माद् यस्मात् तस्य मृत्युर् अथवापि पराभवः जायेत शृणु तत् सर्वं वक्ष्ये ऽहं प्रीतये तव
म्हणून, त्याचा मृत्यू किंवा पराभव कसा होईल हे मी तुला सांगते, नीट ऐक, तुझ्या समाधानासाठी.
हिरण्यस्य सुतो वीरः पितृव्यस्य सुतो बली तस्मान् मम स्यात् स भ्राता वरदानाच् च दर्पितः
हिरण्याचा मुलगा, आणि त्याच्या काकाचा मुलगा, बलवान — म्हणून तो माझा भाऊ आहे, मिळालेल्या वरामुळे तो गर्विष्ठ झाला आहे.
ब्रह्माणं तोषयाम् आस तपसा नियमेन च ईदृशं बलम् आपन्नं तपसा किं न सिध्यति
त्याने ब्रह्माला तप आणि नियमाने प्रसन्न केलं; अशा तपाने मिळालेलं बळ — मग तपाने काय साधता येत नाही?
तस्मात् त्वया चित्तरागो विस्मयो वा कथंचन न कार्यः शृणु तत्रेदं कार्यं यत् तु क्रमागतम्
म्हणून, तुझ्या मनात कधीही आसक्ती किंवा आश्चर्य येऊ देऊ नकोस. आता ऐक, पुढे काय करावं लागेल.
एवम् उक्त्वा तु पौलोमी प्राहेन्द्रं विनयान्विता
असं म्हणून, पौलोमीने नम्रतेने इंद्राला सांगितलं.
नासाध्यम् अस्ति तपसो नासाध्यं यज्ञकर्मणः नासाध्यं लोकनाथस्य विष्णोर् भक्त्या हरस्य च
तपाने काहीही अशक्य नाही, यज्ञकर्माने काहीही अशक्य नाही, भक्तीने लोकांचा स्वामी विष्णू किंवा हरासाठी काहीही अशक्य नाही.
पुनश् चेदं मया कान्त श्रुतम् अस्त्य् अतिशोभनम् स्त्रीणां स्वभावं जानन्ति स्त्रिय एव सुराधिप
पुन्हा एकदा, प्रिय, मी एक उत्तम गोष्ट ऐकली आहे — स्त्रियांचा स्वभाव फक्त स्त्रियांच्याच लक्षात येतो, हे देवतांच्या अधिपती, हे सत्य आहे.
तस्माद् भूमेस् तथा चापां नासाध्यं विद्यते प्रभो तपो वा यज्ञकर्मादि ताभ्याम् एव यतो भवेत्
म्हणूनच, प्रभो, पृथ्वीला आणि स्त्रियांना काहीही अशक्य नाही; तपस्या, यज्ञ किंवा इतर कोणतेही कर्म असो, या दोघींमुळेच ते साध्य होते.
तत्रापि तीर्थभूता तु या भूमिस् तां व्रजेद् भवान् तत्र विष्णुं शिवं पूज्य सर्वान् कामान् अवाप्स्यसि
त्यातही, जी पृथ्वी तीर्थरूप आहे, तिथे तुम्ही जावे; तिथे विष्णू आणि शिवाची पूजा केल्यास सर्व इच्छा पूर्ण होतील.
श्रुतम् अस्ति पुनश् चेदं स्त्रियो याश् च पतिव्रताः ता एव सर्वं जानन्ति धृतं ताभिश् चराचरम्
पुन्हा एकदा, मी ऐकले आहे — ज्या स्त्रिया पतीव्रता असतात, त्या सर्व काही जाणतात; त्यांच्या हातातच सगळे चराचर आहे.