अपां च नमुचेः शत्रोस् तत्फेनवज्ररूपधृक् शिरश् छित्त्वा तच् च फेनं गङ्गाया दक्षिणे तटे
पाण्यातून, नमुचि या शत्रूचे डोके फेना या वज्राच्या रूपाने छाटले गेले आणि ते फेन गंगेच्या दक्षिण काठावर पडले.
न्यपतद् भूमिं भित्त्वा तु रसातलम् अथाविशत् रसातलभवं गाङ्गं वारि यद् विश्वपावनम्
ते डोके जमिनीत घुसून खाली रसातळात गेले; तिथून निर्माण झालेले गंगेचे पाणी सर्व जगाला पावन करणारे म्हणून प्रसिद्ध आहे.
वज्रादिष्टेन मार्गेण व्यगमद् भूमिमण्डलम् तज् जलं फेननाम्ना तु नदी फेनेति गद्यते
वज्राने तयार झालेल्या मार्गाने ते पाणी पृथ्वीवर आले; त्या पाण्याला फेना असे नाव आहे आणि ती नदी फेना म्हणून ओळखली जाते.
तस्यास् तु संगमः पुण्यो गङ्गया लोकविश्रुतः सर्वपापक्षयकरो गङ्गायमुनयोर् इव
त्या फेना नदीचा गंगेशी संगम जगात पवित्र म्हणून प्रसिद्ध आहे, सर्व पापांचा नाश करणारा आहे, जसे गंगा-यमुनेचा संगम.
हनूमदुपमाता वै यत्राप्लवनमात्रतः मार्जारत्वाद् अभून् मुक्ता विष्णुगङ्गाप्रसादतः
जिथे हनुमंताची आई फक्त उडी मारून, विष्णू आणि गंगेच्या कृपेने, मांजराच्या रूपातून मुक्त झाली.
मार्जारं चेति तत् तीर्थं पुरा प्रोक्तं मया तव हनूमतं च तत् प्रोक्तं तत्राख्यानं पुरोदितम्
ते तीर्थ पूर्वी मी तुला सांगितलेले आहे, ते मार्जार आणि हनुमत म्हणून ओळखले जाते; तिथले कथानक आधीच सांगितले आहे.
वृषाकपं चाब्जकं च तत्रेदं प्रयतः शृणु हिरण्य इति विख्यातो दैत्यानां पूर्वजो बली
आता वृषाकप आणि अब्जक याबद्दल लक्षपूर्वक ऐक; हिरण्य नावाचा, दैत्यांचा बलाढ्य मोठा भाऊ, तिथे प्रसिद्ध आहे.
तपस् तप्त्वा सुरैः सर्वैर् अजेयो ऽभूत् सुदारुणः तस्यापि बलवान् पुत्रो देवानां दुर्जयः सदा
त्याने सर्व देवांपेक्षा कठोर तप करून, कोणालाही न जिंकता येईल असा आणि अत्यंत भयंकर झाला; त्याचा बलवान मुलगा देवांना नेहमीच जिंकणे कठीण होता.
महाशनिर् इति ख्यातस् तस्य भार्या पराजिता तेनेन्द्रस्याभवद् युद्धं बहुकालं निरन्तरम्
तो महाशनी म्हणून ओळखला जातो, त्याची पत्नी पराजिता होती; त्याने इंद्राशी खूप काळ अखंड युद्ध केले.
महाशनिर् महावीर्यः सततं रणमूर्धनि जित्वा नागेन सहितं शक्रं पित्रे न्यवेदयत्
महाशनी हा मोठ्या शौर्याचा, नेहमी युद्धाच्या अग्रभागी असणारा, त्याने नागासह असलेल्या इंद्राला जिंकले आणि हे वडिलांना सांगितले.
बद्ध्वा हस्तिसमायुक्तं स्वसारं वीक्ष्य तां तदा विहाय क्रूरतां दैत्यो हिरण्याय न्यवेदयत्
त्यावेळी त्या दैत्याने आपल्या बहिणीला हत्तीशी बांधून, आपली क्रूरता सोडून, हे सगळं हिरण्याला सांगितलं.
महाशनिपिता दैत्यः पूर्वेषां पूर्ववत्तरः शचीकान्तं तले स्थाप्य तस्य रक्षाम् अथाकरोत्
महाशनी हा दैत्य आपल्या पूर्वजांपेक्षा जास्त खाणारा आणि बलाढ्य होता. त्याने शचीचा प्रियकर खाली ठेवला आणि त्याची राखण केली.
महाशनिर् हरिं जित्वा जेतुं वरुणम् अभ्यगात् वरुणो ऽपि महाबुद्धिः प्रादात् कन्यां महाशनेः
महाशनीने हरिला जिंकून मग वरुणाला जिंकायला गेला. पण बुद्धिमान वरुणाने आपली मुलगी महाशनीला दिली.
उदधिं स्वालयं प्रादाद् वरुणस् तु महाशनेः तयोश् च सख्यम् अभवद् वरुणस्य महाशनेः
वरुणाने आपला समुद्राचा निवास महाशनीला दिला. आणि वरुण व महाशनी यांच्यात मैत्री झाली.
वारुणी चापि या कन्या सा प्रियाभून् महाशनेः वीर्येण यशसा चापि शौर्येण च बलेन च
वरुणाची ती कन्या महाशनीला त्याच्या बळामुळे, कीर्तीमुळे, शौर्यामुळे आणि सामर्थ्यामुळे फार प्रिय झाली.
महाशनिर् महादैत्यस् त्रैलोक्ये नोपमीयते निरिन्द्रत्वं गते लोके देवाः सर्वे न्यमन्त्रयन्
महाशनी हा महान दैत्य त्रैलोक्यात कुणाशीही तुलना होऊ शकत नव्हता. इंद्र नसताना सगळे देव एकत्र आले.
विष्णुर् एवेन्द्रदाता स्याद् दैत्यहन्ता स एव च मन्त्रदृग् वा स एव स्याद् इन्द्रं चान्यं करिष्यति
त्यांनी म्हटलं: 'फक्त विष्णूच इंद्र देणारा, दैत्यांचा संहार करणारा, मंत्र जाणणारा आहे आणि तोच दुसरा इंद्र करेल.'
एवं संमन्त्र्य ते देवा विष्णोर् मन्त्रं न्यवेदयन् ममावध्यो महादैत्यो महाशनिर् इति ब्रुवन्
असं ठरवून देवांनी विष्णूला आपला मंत्र सांगितला, 'महाशनी हा महान दैत्य माझ्या हातून मारला जाऊ नये,' असं ते म्हणाले.
प्रायाद् वारीश्वरं विष्णुः श्वशुरं वरुणं तदा केशवो वरुणं गत्वा प्राहेन्द्रस्य पराभवम्
मग विष्णू आपल्या सासऱ्या वरुणाकडे, जलाचा स्वामीकडे गेला. केशवाने वरुणाकडे जाऊन इंद्राचा पराभव सांगितला.
तथा त्वयैतत् कर्तव्यं यथायाति पुरंदरः तद्विष्णुवचनाच् छीघ्रं ययौ जलपतिर् मुने
'तू असं काही करावं की पुरंदर पुन्हा यावा,' असं विष्णूने सांगितलं. मग विष्णूच्या शब्दावर जलपती लगेच निघून गेला, हे ऋषी.
सुतापतिं हिरण्यसुतं विक्रान्तं तं महाशनिम् अतिसंमानितस् तेन जामात्रा वरुणः प्रभुः
वरुण, आपल्या जावयाने मोठ्या सन्मानाने वागवल्यामुळे, हिरण्याचा पराक्रमी पुत्र महाशनीकडे गेला.
पप्रच्छागमनं दैत्यो विनयाच् छ्वशुरं तदा वरुणः प्राह तं दैत्यं यद् आगमनकारणम्
त्या वेळी दैत्याने नम्रपणे आपल्या सासऱ्याला येण्याचं कारण विचारलं. मग वरुणाने त्याला येण्याचं कारण सांगितलं.
इन्द्रं देहि महाबाहो यस् त्वया निर्जितः पुरा बद्धं रसातलस्थं तं देवानाम् अधिपं सखे
'माझ्या मित्रा, ज्याला तू कधीच जिंकून पाताळात बांधून ठेवलं आहेस, त्या देवांचा अधिपती इंद्र मला दे.'
अस्माकं सर्वदा मान्यं देहि त्वं मम शत्रुहन् बद्ध्वा विमोक्षणं शत्रोर् महते यशसे सताम्
'सर्वांना नेहमी मान्य असलेला तो मला दे, शत्रूंचा नाश करणारा. शत्रूला बांधून सोडल्याने तुला सत्पुरुषांत मोठं यश मिळेल.'
तथेत्य् उक्त्वा कथंचित् स दैत्येशो वरुणाय तम् प्रादाद् इन्द्रं शचीकान्तं वारणेन समन्वितम्
'तसं होईल,' असं म्हणत दैत्यांचा स्वामी थोड्या अनिच्छेने इंद्राला, शचीच्या प्रियकराला, हत्तीशी बांधून वरुणाला दिलं.
स दैत्यमध्ये ऽतिविराजमानो हरिं तदोवाच जलेशसंनिधौ संपूज्य चैवाथ महोपचारैर् महाशनिर् मघवन्तं बभाषे
दैत्यांमध्ये तेजाने उजळून, महाशनीने जलपतीच्या उपस्थितीत हरिला मोठ्या सन्मानाने पूजून मग मघवनाला संबोधलं.
केन त्वम् इन्द्रो ऽद्य कृतो ऽसि केन वीर्यं तवेदृग् बहु भाषसे च त्वं संगरे शत्रुभिर् बाध्यसे च तथापि चेन्द्रो भवसीति चित्रम्
'आज तुला इंद्र कोणी केलं? तुझं असं सामर्थ्य कुठून आलं की युद्धात तू एवढं बोलतोस, शत्रूंनी त्रास दिला तरीही इंद्र होत राहतोस? हे खरंच आश्चर्य आहे.'
अथापि बद्धा पुरुषेण काचित् तस्याः पतिस् तां मोचयतीति युक्तम् स्त्रियो ऽस्वतन्त्राः पुरुषप्रधानास् त्वं वै पुमान् भविता शक्र साधो
'पण जर एखादी स्त्री पुरुषाने बांधली असेल, तर तिचा पती तिला सोडवावा — हे योग्य आहे. स्त्रिया स्वतंत्र नसतात, पुरुषच प्रधान असतात. तू, शक्रा, खरोखरच पुरुष होशील, हे सज्जना.'
बद्धो मया संगरे वाहनेन क्वाप्य् अस्त्रं ते वज्रम् उद्दामशक्ति चिन्तारत्नं नन्दनं योषितस् ता यशो बलं देवराजोपभोग्यम्
युद्धात मी तुला बांधलं होतं, तुझं वाहन, तुझं अस्त्र — प्रचंड शक्तीचं वज्र, इच्छा पूर्ण करणारा रत्न, नंदन वन, त्या अप्सरा, तुझं कीर्तिमान आणि बळ — हे सगळं देवांचा राजा म्हणून उपभोगायला आहे.
तज् जीवनं यत् तु यशोनिधानं स एव मृत्युर् यशसो यद् विरोधि एवं जानञ् शक्र कथं जलेशान् मुक्तिं प्राप्तो नैव लज्जां भजेथाः
जी गोष्ट जीवन आहे, जी कीर्तीचं खजिना आहे, तीच जर कीर्तीला विरोध करत असेल तर तीच मृत्यू ठरते. हे शक्रा, हे जाणूनसुद्धा, जलदेवतांच्या तावडीतून सुटूनसुद्धा तुला लाज कशी वाटली नाही?