तत्र तत्र च तीर्थानि साभिज्ञानानि सन्ति वै नामानि च पृथक् सन्ति संक्षेपात् तन् मयोच्यते
प्रत्येक ठिकाणी वेगवेगळ्या चिन्हांसह तीर्थस्थाने आहेत; त्यांची नावे वेगवेगळी आहेत, पण मी ती थोडक्यात सांगतो.
एतानि यश् च शृणुयाद् यश् च वा पठति स्मरेत् सर्वेषु तत्र काम्येषु परिपूर्णो भवेन् नरः
जो कोणी हे ऐकतो, वाचतो किंवा स्मरण करतो, त्याच्या सर्व इच्छित गोष्टी पूर्ण होतात.
एतद् वृत्तं तु यो ज्ञात्वा तत्र स्नानादिकं चरेत् लक्ष्मीवाञ् जायते नित्यं धर्मवांश् च विशेषतः
जो कोणी या घडलेल्या घटनेची माहिती घेऊन तिथे स्नान व इतर विधी करतो, तो नेहमीच श्रीमंत होतो आणि विशेषतः धर्मशील बनतो.
अब्जकात् पश्चिमे तीर्थं तच् छार्दूलम् उदाहृतम् वाराणस्यादितीर्थेभ्यः सर्वेभ्यो ह्य् अधिकं भवेत्
अब्जकाच्या पश्चिमेला असलेले तीर्थ शार्दूल म्हणून ओळखले जाते; ते वाराणसीसह इतर सर्व तीर्थांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
तत्र स्नात्वा पितॄन् देवान् वन्दते तर्पयत्य् अपि सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते
तिथे स्नान करून, पितरांना आणि देवांना नमस्कार व तर्पण केल्याने, सर्व पापांपासून मुक्त होऊन, विष्णूच्या लोकात मोठेपण मिळते.
तपोवनाच् च शार्दूलान् मध्ये तीर्थान्य् अशेषतः तस्यैकैकस्य माहात्म्यं न केनाप्य् अत्र वर्ण्यते
तपवन आणि शार्दूल यांच्या मध्ये असंख्य तीर्थस्थाने आहेत; त्यापैकी प्रत्येकाचे महत्त्व इथे कोणालाही सांगता येणार नाही.
इन्द्रतीर्थम् इति ख्यातं तत्रैव च वृषाकपम् फेनायाः संगमो यत्र हनूमतं तथैव च
तिथेच इंद्रतीर्थ म्हणून प्रसिद्ध असलेले स्थान आहे, आणि फेना या नदीचा संगम आहे, जिथे वृषाकप व हनुमतसुद्धा आहेत.
अब्जकं चापि यत् प्रोक्तं यत्र देवस् त्रिविक्रमः तत्र स्नानं च दानं च पुनरावृत्तिदुर्लभम्
अब्जक हे जिथे त्रिविक्रम देव आहेत असे सांगितले आहे; तिथे स्नान व दान केल्याने पुन्हा जन्म मिळणे फारच कठीण होते.
तत्र वृत्तान्य् अथाख्यास्ये गङ्गाया दक्षिणे तटे इन्द्रेश्वरं चोत्तरे च शृणु भक्त्या यतव्रतः
आता मी गंगेच्या दक्षिण काठावर घडलेल्या घटना सांगतो; उत्तरेकाठी असलेल्या इंद्रेश्वराबद्दल भक्तीने व नियमाने ऐक.
नमुचिर् बलवान् आसीद् इन्द्रशत्रुर् मदोत्कटः तस्येन्द्रेणाभवद् युद्धं फेनेनेन्द्रो ऽहरच् छिरः
नमुचि हा बलवान आणि गर्विष्ठ इंद्राचा शत्रू होता; त्याच्याशी इंद्राने युद्ध केले आणि फेना यांच्या सहाय्याने त्याचे डोके उडवले.
अपां च नमुचेः शत्रोस् तत्फेनवज्ररूपधृक् शिरश् छित्त्वा तच् च फेनं गङ्गाया दक्षिणे तटे
पाण्यातून, नमुचि या शत्रूचे डोके फेना या वज्राच्या रूपाने छाटले गेले आणि ते फेन गंगेच्या दक्षिण काठावर पडले.
न्यपतद् भूमिं भित्त्वा तु रसातलम् अथाविशत् रसातलभवं गाङ्गं वारि यद् विश्वपावनम्
ते डोके जमिनीत घुसून खाली रसातळात गेले; तिथून निर्माण झालेले गंगेचे पाणी सर्व जगाला पावन करणारे म्हणून प्रसिद्ध आहे.
वज्रादिष्टेन मार्गेण व्यगमद् भूमिमण्डलम् तज् जलं फेननाम्ना तु नदी फेनेति गद्यते
वज्राने तयार झालेल्या मार्गाने ते पाणी पृथ्वीवर आले; त्या पाण्याला फेना असे नाव आहे आणि ती नदी फेना म्हणून ओळखली जाते.
तस्यास् तु संगमः पुण्यो गङ्गया लोकविश्रुतः सर्वपापक्षयकरो गङ्गायमुनयोर् इव
त्या फेना नदीचा गंगेशी संगम जगात पवित्र म्हणून प्रसिद्ध आहे, सर्व पापांचा नाश करणारा आहे, जसे गंगा-यमुनेचा संगम.
हनूमदुपमाता वै यत्राप्लवनमात्रतः मार्जारत्वाद् अभून् मुक्ता विष्णुगङ्गाप्रसादतः
जिथे हनुमंताची आई फक्त उडी मारून, विष्णू आणि गंगेच्या कृपेने, मांजराच्या रूपातून मुक्त झाली.
मार्जारं चेति तत् तीर्थं पुरा प्रोक्तं मया तव हनूमतं च तत् प्रोक्तं तत्राख्यानं पुरोदितम्
ते तीर्थ पूर्वी मी तुला सांगितलेले आहे, ते मार्जार आणि हनुमत म्हणून ओळखले जाते; तिथले कथानक आधीच सांगितले आहे.
वृषाकपं चाब्जकं च तत्रेदं प्रयतः शृणु हिरण्य इति विख्यातो दैत्यानां पूर्वजो बली
आता वृषाकप आणि अब्जक याबद्दल लक्षपूर्वक ऐक; हिरण्य नावाचा, दैत्यांचा बलाढ्य मोठा भाऊ, तिथे प्रसिद्ध आहे.
तपस् तप्त्वा सुरैः सर्वैर् अजेयो ऽभूत् सुदारुणः तस्यापि बलवान् पुत्रो देवानां दुर्जयः सदा
त्याने सर्व देवांपेक्षा कठोर तप करून, कोणालाही न जिंकता येईल असा आणि अत्यंत भयंकर झाला; त्याचा बलवान मुलगा देवांना नेहमीच जिंकणे कठीण होता.
महाशनिर् इति ख्यातस् तस्य भार्या पराजिता तेनेन्द्रस्याभवद् युद्धं बहुकालं निरन्तरम्
तो महाशनी म्हणून ओळखला जातो, त्याची पत्नी पराजिता होती; त्याने इंद्राशी खूप काळ अखंड युद्ध केले.
महाशनिर् महावीर्यः सततं रणमूर्धनि जित्वा नागेन सहितं शक्रं पित्रे न्यवेदयत्
महाशनी हा मोठ्या शौर्याचा, नेहमी युद्धाच्या अग्रभागी असणारा, त्याने नागासह असलेल्या इंद्राला जिंकले आणि हे वडिलांना सांगितले.
बद्ध्वा हस्तिसमायुक्तं स्वसारं वीक्ष्य तां तदा विहाय क्रूरतां दैत्यो हिरण्याय न्यवेदयत्
त्यावेळी त्या दैत्याने आपल्या बहिणीला हत्तीशी बांधून, आपली क्रूरता सोडून, हे सगळं हिरण्याला सांगितलं.
महाशनिपिता दैत्यः पूर्वेषां पूर्ववत्तरः शचीकान्तं तले स्थाप्य तस्य रक्षाम् अथाकरोत्
महाशनी हा दैत्य आपल्या पूर्वजांपेक्षा जास्त खाणारा आणि बलाढ्य होता. त्याने शचीचा प्रियकर खाली ठेवला आणि त्याची राखण केली.
महाशनिर् हरिं जित्वा जेतुं वरुणम् अभ्यगात् वरुणो ऽपि महाबुद्धिः प्रादात् कन्यां महाशनेः
महाशनीने हरिला जिंकून मग वरुणाला जिंकायला गेला. पण बुद्धिमान वरुणाने आपली मुलगी महाशनीला दिली.
उदधिं स्वालयं प्रादाद् वरुणस् तु महाशनेः तयोश् च सख्यम् अभवद् वरुणस्य महाशनेः
वरुणाने आपला समुद्राचा निवास महाशनीला दिला. आणि वरुण व महाशनी यांच्यात मैत्री झाली.
वारुणी चापि या कन्या सा प्रियाभून् महाशनेः वीर्येण यशसा चापि शौर्येण च बलेन च
वरुणाची ती कन्या महाशनीला त्याच्या बळामुळे, कीर्तीमुळे, शौर्यामुळे आणि सामर्थ्यामुळे फार प्रिय झाली.
महाशनिर् महादैत्यस् त्रैलोक्ये नोपमीयते निरिन्द्रत्वं गते लोके देवाः सर्वे न्यमन्त्रयन्
महाशनी हा महान दैत्य त्रैलोक्यात कुणाशीही तुलना होऊ शकत नव्हता. इंद्र नसताना सगळे देव एकत्र आले.
विष्णुर् एवेन्द्रदाता स्याद् दैत्यहन्ता स एव च मन्त्रदृग् वा स एव स्याद् इन्द्रं चान्यं करिष्यति
त्यांनी म्हटलं: 'फक्त विष्णूच इंद्र देणारा, दैत्यांचा संहार करणारा, मंत्र जाणणारा आहे आणि तोच दुसरा इंद्र करेल.'
एवं संमन्त्र्य ते देवा विष्णोर् मन्त्रं न्यवेदयन् ममावध्यो महादैत्यो महाशनिर् इति ब्रुवन्
असं ठरवून देवांनी विष्णूला आपला मंत्र सांगितला, 'महाशनी हा महान दैत्य माझ्या हातून मारला जाऊ नये,' असं ते म्हणाले.
प्रायाद् वारीश्वरं विष्णुः श्वशुरं वरुणं तदा केशवो वरुणं गत्वा प्राहेन्द्रस्य पराभवम्
मग विष्णू आपल्या सासऱ्या वरुणाकडे, जलाचा स्वामीकडे गेला. केशवाने वरुणाकडे जाऊन इंद्राचा पराभव सांगितला.
तथा त्वयैतत् कर्तव्यं यथायाति पुरंदरः तद्विष्णुवचनाच् छीघ्रं ययौ जलपतिर् मुने
'तू असं काही करावं की पुरंदर पुन्हा यावा,' असं विष्णूने सांगितलं. मग विष्णूच्या शब्दावर जलपती लगेच निघून गेला, हे ऋषी.