महेश्वरसुता चैव अग्नेश् चैव तथा प्रिया महेश्वराय तां विष्णुर् दर्शयाम् आस नारद
हे नारद, विष्णूने तिला, जी महेश्वराची कन्या आणि अग्नीची प्रिय आहे, महेश्वराला दाखवली.
प्रीतो ऽभवन् महेशो ऽपि सस्वजे तां पुनः पुनः चक्रं प्रक्षालितं यत्र शार्दूलच्छेदि दीप्तिमत्
महेश्वर आनंदित झाला आणि तिला पुन्हा पुन्हा मिठीत घेतलं; जिथे तेजस्वी चक्राने शार्दूलाचं डोकं छाटलं—
चक्रतीर्थं तु विख्यातं शार्दूलं चेति तद् विदुः यत्र नीता सुवर्णा सा विष्णुना शंकरान्तिकम्
—त्या ठिकाणाला चक्रतीर्थ आणि शार्दूल असंही ओळखतात; तिथेच विष्णूने सुवर्णा शंकराजवळ आणली.
तत् तीर्थं शांकरं ज्ञेयं वैष्णवं सिद्धम् एव तु यत्रानन्दम् अनुप्राप्तो ह्य् अग्निर् धर्मश् च शाश्वतः
ते तीर्थ शंकराचं आणि विष्णूचंही म्हणून ओळखावं, ते खरंच सिद्ध आहे; तिथे अग्नी आणि शाश्वत धर्माला आनंद मिळाला.
आनन्दाश्रूणि न्यपतन् यत्राग्नेर् मुनिसत्तम आनन्देति नदी जाता तथा वै नन्दिनीति च
हे श्रेष्ठ मुनी, तिथे अग्नीचे आनंदाश्रू पडले; म्हणून ती नदी आनंदा आणि नंदिनी असं नाव पावली.
तस्याश् च संगमः पुण्यो गङ्गायां तत्र वै शिवः तत्रैव संगमे साक्षात् सुवर्णाद्यापि संस्थिता
त्या नदीचं गंगेशी संगम पवित्र आहे; तिथेच त्या संगमावर सुवर्णा आजही प्रत्यक्ष वास करते.
दाक्षायणी सैव शिवा आग्नेयी चेति विश्रुता अम्बिका जगदाधारा शिवा कात्यायनीश्वरी
तीच दक्षकन्या, शिवा आणि अग्नीची कन्या म्हणून प्रसिद्ध आहे; अंबिका, जगाचा आधार, शिवा आणि कात्यायनीश्वरी.
भक्ताभीष्टप्रदा नित्यम् अलंकृत्योभयं तटम् तपस् तेपे यत्र चाग्निस् तत् तीर्थं तु तपोवनम्
ती नेहमी भक्तांची मनोकामना पूर्ण करणारी, दोन्ही काठ शोभवणारी आहे; तिथे अग्नीने तप केला, म्हणून ते तीर्थ तपोवन म्हणून ओळखलं जातं.
एवमादीनि तीर्थानि तीरयोर् उभयोर् मुने तेषु स्नानं च दानं च सर्वकामप्रदं शुभम्
हे मुनी, असे अनेक तीर्थ दोन्ही काठांवर आहेत; तिथे स्नान आणि दान केल्याने सर्व इच्छा पूर्ण होतात आणि ते मंगल आहे.
उत्तरे चैव पारे च सहस्राणि चतुर्दश दक्षिणे च तथा पारे सहस्राण्य् अथ षोडश
उत्तर काठावर चौदा हजार, आणि दक्षिण काठावर सोळा हजार तीर्थस्थाने आहेत.
तत्र तत्र च तीर्थानि साभिज्ञानानि सन्ति वै नामानि च पृथक् सन्ति संक्षेपात् तन् मयोच्यते
प्रत्येक ठिकाणी वेगवेगळ्या चिन्हांसह तीर्थस्थाने आहेत; त्यांची नावे वेगवेगळी आहेत, पण मी ती थोडक्यात सांगतो.
एतानि यश् च शृणुयाद् यश् च वा पठति स्मरेत् सर्वेषु तत्र काम्येषु परिपूर्णो भवेन् नरः
जो कोणी हे ऐकतो, वाचतो किंवा स्मरण करतो, त्याच्या सर्व इच्छित गोष्टी पूर्ण होतात.
एतद् वृत्तं तु यो ज्ञात्वा तत्र स्नानादिकं चरेत् लक्ष्मीवाञ् जायते नित्यं धर्मवांश् च विशेषतः
जो कोणी या घडलेल्या घटनेची माहिती घेऊन तिथे स्नान व इतर विधी करतो, तो नेहमीच श्रीमंत होतो आणि विशेषतः धर्मशील बनतो.
अब्जकात् पश्चिमे तीर्थं तच् छार्दूलम् उदाहृतम् वाराणस्यादितीर्थेभ्यः सर्वेभ्यो ह्य् अधिकं भवेत्
अब्जकाच्या पश्चिमेला असलेले तीर्थ शार्दूल म्हणून ओळखले जाते; ते वाराणसीसह इतर सर्व तीर्थांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
तत्र स्नात्वा पितॄन् देवान् वन्दते तर्पयत्य् अपि सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते
तिथे स्नान करून, पितरांना आणि देवांना नमस्कार व तर्पण केल्याने, सर्व पापांपासून मुक्त होऊन, विष्णूच्या लोकात मोठेपण मिळते.
तपोवनाच् च शार्दूलान् मध्ये तीर्थान्य् अशेषतः तस्यैकैकस्य माहात्म्यं न केनाप्य् अत्र वर्ण्यते
तपवन आणि शार्दूल यांच्या मध्ये असंख्य तीर्थस्थाने आहेत; त्यापैकी प्रत्येकाचे महत्त्व इथे कोणालाही सांगता येणार नाही.
इन्द्रतीर्थम् इति ख्यातं तत्रैव च वृषाकपम् फेनायाः संगमो यत्र हनूमतं तथैव च
तिथेच इंद्रतीर्थ म्हणून प्रसिद्ध असलेले स्थान आहे, आणि फेना या नदीचा संगम आहे, जिथे वृषाकप व हनुमतसुद्धा आहेत.
अब्जकं चापि यत् प्रोक्तं यत्र देवस् त्रिविक्रमः तत्र स्नानं च दानं च पुनरावृत्तिदुर्लभम्
अब्जक हे जिथे त्रिविक्रम देव आहेत असे सांगितले आहे; तिथे स्नान व दान केल्याने पुन्हा जन्म मिळणे फारच कठीण होते.
तत्र वृत्तान्य् अथाख्यास्ये गङ्गाया दक्षिणे तटे इन्द्रेश्वरं चोत्तरे च शृणु भक्त्या यतव्रतः
आता मी गंगेच्या दक्षिण काठावर घडलेल्या घटना सांगतो; उत्तरेकाठी असलेल्या इंद्रेश्वराबद्दल भक्तीने व नियमाने ऐक.
नमुचिर् बलवान् आसीद् इन्द्रशत्रुर् मदोत्कटः तस्येन्द्रेणाभवद् युद्धं फेनेनेन्द्रो ऽहरच् छिरः
नमुचि हा बलवान आणि गर्विष्ठ इंद्राचा शत्रू होता; त्याच्याशी इंद्राने युद्ध केले आणि फेना यांच्या सहाय्याने त्याचे डोके उडवले.
अपां च नमुचेः शत्रोस् तत्फेनवज्ररूपधृक् शिरश् छित्त्वा तच् च फेनं गङ्गाया दक्षिणे तटे
पाण्यातून, नमुचि या शत्रूचे डोके फेना या वज्राच्या रूपाने छाटले गेले आणि ते फेन गंगेच्या दक्षिण काठावर पडले.
न्यपतद् भूमिं भित्त्वा तु रसातलम् अथाविशत् रसातलभवं गाङ्गं वारि यद् विश्वपावनम्
ते डोके जमिनीत घुसून खाली रसातळात गेले; तिथून निर्माण झालेले गंगेचे पाणी सर्व जगाला पावन करणारे म्हणून प्रसिद्ध आहे.
वज्रादिष्टेन मार्गेण व्यगमद् भूमिमण्डलम् तज् जलं फेननाम्ना तु नदी फेनेति गद्यते
वज्राने तयार झालेल्या मार्गाने ते पाणी पृथ्वीवर आले; त्या पाण्याला फेना असे नाव आहे आणि ती नदी फेना म्हणून ओळखली जाते.
तस्यास् तु संगमः पुण्यो गङ्गया लोकविश्रुतः सर्वपापक्षयकरो गङ्गायमुनयोर् इव
त्या फेना नदीचा गंगेशी संगम जगात पवित्र म्हणून प्रसिद्ध आहे, सर्व पापांचा नाश करणारा आहे, जसे गंगा-यमुनेचा संगम.
हनूमदुपमाता वै यत्राप्लवनमात्रतः मार्जारत्वाद् अभून् मुक्ता विष्णुगङ्गाप्रसादतः
जिथे हनुमंताची आई फक्त उडी मारून, विष्णू आणि गंगेच्या कृपेने, मांजराच्या रूपातून मुक्त झाली.
मार्जारं चेति तत् तीर्थं पुरा प्रोक्तं मया तव हनूमतं च तत् प्रोक्तं तत्राख्यानं पुरोदितम्
ते तीर्थ पूर्वी मी तुला सांगितलेले आहे, ते मार्जार आणि हनुमत म्हणून ओळखले जाते; तिथले कथानक आधीच सांगितले आहे.
वृषाकपं चाब्जकं च तत्रेदं प्रयतः शृणु हिरण्य इति विख्यातो दैत्यानां पूर्वजो बली
आता वृषाकप आणि अब्जक याबद्दल लक्षपूर्वक ऐक; हिरण्य नावाचा, दैत्यांचा बलाढ्य मोठा भाऊ, तिथे प्रसिद्ध आहे.
तपस् तप्त्वा सुरैः सर्वैर् अजेयो ऽभूत् सुदारुणः तस्यापि बलवान् पुत्रो देवानां दुर्जयः सदा
त्याने सर्व देवांपेक्षा कठोर तप करून, कोणालाही न जिंकता येईल असा आणि अत्यंत भयंकर झाला; त्याचा बलवान मुलगा देवांना नेहमीच जिंकणे कठीण होता.
महाशनिर् इति ख्यातस् तस्य भार्या पराजिता तेनेन्द्रस्याभवद् युद्धं बहुकालं निरन्तरम्
तो महाशनी म्हणून ओळखला जातो, त्याची पत्नी पराजिता होती; त्याने इंद्राशी खूप काळ अखंड युद्ध केले.
महाशनिर् महावीर्यः सततं रणमूर्धनि जित्वा नागेन सहितं शक्रं पित्रे न्यवेदयत्
महाशनी हा मोठ्या शौर्याचा, नेहमी युद्धाच्या अग्रभागी असणारा, त्याने नागासह असलेल्या इंद्राला जिंकले आणि हे वडिलांना सांगितले.