अश्वमेधे निवृत्ते तु सुरास् तेभ्यो वरान् ददुः स्नात्वा कृतार्था गङ्गायां ततस् ते दिवम् आक्रमन्
अश्वमेध यज्ञ पूर्ण झाल्यावर देवतांनी त्यांना वर दिले. गंगेत स्नान करून, आपली इच्छा पूर्ण झाल्यावर, ते स्वर्गात गेले.
ततः प्रभृति तत्रासंस् तीर्थानि दश पञ्च च सहस्राणि शतान्य् अष्टाव् उभयोर् अपि तीरयोः तेषु स्नानं च दानं च ह्य् अतीव फलदं विदुः
त्या वेळेपासून दोन्ही तीर्थांमध्ये पंधरा हजार आठशे तीर्थं आहेत. तिथे स्नान आणि दान केल्याने फार मोठं फळ मिळतं असं मानलं जातं.
तपोवनम् इति ख्यातं नन्दिनीसंगमं तथा सिद्धेश्वरं तत्र तीर्थं गौतम्या दक्षिणे तटे
तपवन म्हणून प्रसिद्ध असलेलं, नंदिनीचं संगम, सिद्धेश्वर आणि गौतमीचं तीर्थ हे सर्व तिथे आहेत, गौतमीचं तीर्थ दक्षिण काठावर आहे.
शार्दूलं चेति विख्यातं तेषां वृत्तम् इदं शृणु यस्याकर्णनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते
शार्दूल हेही प्रसिद्ध आहे. त्यांची गोष्ट ऐक, जिचं फक्त ऐकण्यानं सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते.
अग्निर् होता पुरा त्व् आसीद् देवानां हव्यवाहनः भार्यां प्राप्तो दक्षसुतां स्वाहानाम्नीं सुरूपिणीम्
पूर्वी अग्नी हा देवतांचा होत्र, म्हणजे हव्य वाहणारा होता. त्याने दक्षकन्या, सुंदर अशी स्वाहा हिला पत्नी म्हणून मिळवलं.
सानपत्या पुरा चासीत् पुत्रार्थं तप आविशत् तपश् चरन्तीं विपुलं तोषयन्तीं हुताशनम् स भर्ता हुतभुक् प्राह भार्यां स्वाहाम् अनिन्दिताम्
ती एकदा पुत्रासाठी तप करत होती, कारण तिला मूल नव्हतं. ती मोठं तप करून, अग्नीला प्रसन्न करत होती. तेव्हा तिच्या पतीने, अग्नीने, निष्कलंक स्वाहेला सांगितलं.
अपत्यानि भविष्यन्ति मा तपः कुरु शोभने
तुला मुले होतील, सुंदर स्त्री, तू आता तप करू नकोस.
एतच् छ्रुत्वा भर्तृवाक्यं निवृत्ता तपसो ऽभवत् स्त्रीणाम् अभीष्टदं नान्यद् भर्तृवाक्यं विना क्वचित्
पतीचं बोलणं ऐकून तिने तप सोडलं. स्त्रियांसाठी पतीचं वचन सोडून दुसरं काहीच प्रिय नसतं.
ततः कतिपये काले तारकाद् भय आगते अनुत्पन्ने कार्त्तिकेये चिरकालरहोगते
नंतर काही काळाने, तारकाचा भयंकर त्रास सुरू झाला आणि कार्तिकेय जन्मलेला नव्हता, खूप काळ गुप्ततेत गेला होता.
महेश्वरे भवान्या च त्रस्ता देवाः समागताः देवानां कार्यसिद्ध्यर्थम् अग्निं प्रोचुर् दिवौकसः
महेश्वर आणि भवानी यांच्यामुळे घाबरलेले देव सर्व एकत्र आले. देवांचं कार्य साध्य व्हावं म्हणून देवांनी अग्नीला विचारलं.
देव गच्छ महाभाग शंभुं त्रैलोक्यपूजितम् तारकाद् भयम् उत्पन्नं शंभवे त्वं निवेदय
देवा, तू या त्रैलोक्यपूजित शंभूंकडे जा आणि तारकामुळे निर्माण झालेल्या भीतीची त्याला कल्पना दे.
न गन्तव्यं तत्र देशे दंपत्योः स्थितयो रहः सामान्यमात्रतो न्यायः किं पुनः शूलपाणिनि
जिथे पती-पत्नी एकटे असतात, तिथे कुणीही जाऊ नये; हे सर्वसामान्य लोकांसाठीही योग्य नाही, मग त्रिशूळधारीसाठी तर अजूनच नाही.
एकान्तस्थितयोः स्वैरं जल्पतोर् यः सरागयोः दंपत्योः शृणुयाद् वाक्यं निरयात् तस्य नोद्धृतिः
जेव्हा पती-पत्नी एकांतात प्रेमाने बोलत असतात आणि कोणी त्यांच्या बोलण्यावर कान देतो, त्याला नरकातून सुटका मिळत नाही.
स स्वाम्य् अखिललोकानां महाकालस् त्रिशूलवान् निरीक्षणीयः केन स्याद् भवान्या रहसि स्थितः
जो सर्व लोकांचा स्वामी, महाकाळ आणि त्रिशूळधारी आहे, तो भवानीसोबत एकांतात असताना त्याच्याकडे कोण पाहू शकेल?
महाभये चानुगते न्यायः को ऽन्व् अत्र वर्ण्यते तारकाद् भय उत्पन्ने गच्छ त्वं तारको भवान्
मोठ्या संकटाच्या वेळी कोणते नियम सांगावे? तारकामुळे भीती निर्माण झाली आहे, म्हणून तूच तारक व्हा आणि जा.
महाभयाब्धौ साधूनां यत् परार्थाय जीवितम् रूपेणान्येन वा गच्छ वाचं वद यथा तथा
सज्जनांवर मोठ्या संकटाचा समुद्र ओसंडून वाहू लागला की, दुसऱ्यांसाठी आपले जीवन द्यावे लागते; म्हणून, दुसरा रूप घे किंवा योग्य ते बोल.
विश्राव्य देववचनं शंभुम् आगच्छ सत्वरः ततो दास्यामहे पूजाम् उभयोर् लोकयोः कवे
देवतांचे शब्द सांगून लगेच शंभूकडे परत ये; मग, कवी, आम्ही दोन्ही लोकांत तुझी पूजा करू.
शुको भूत्वा जगामाशु देववाक्याद् धुताशनः यत्रासीज् जगतां नाथो रममाणस् तदोमया
धुताशनाने देवांच्या आज्ञेने पोपटाचे रूप घेऊन, जिथे उमेसोबत जगाचा स्वामी रममाण होत होता, तिथे तो पटकन गेला.
स भीतवद् अथ प्रायाच् छुको भूत्वा तदानलः नाशकद् द्वारदेशे तु प्रवेष्टुं हव्यवाहनः
तेव्हा तो अग्निदेव पोपट होऊन घाबरतच तिथे गेला, पण हव्यासाठी दारातून आत जाता आले नाही.
ततो गवाक्षदेशे तु तस्थौ धुन्वन्न् अधोमुखः तं दृष्ट्वा प्रहसञ् शंभुर् उमां प्राह रहोगतः
मग तो खिडकीजवळ खाली मान घालून थरथरत उभा राहिला; त्याला पाहून शंभू हसला आणि एकांतात उमेला म्हणाला.
पश्य देवि शुकं प्राप्तं देववाक्याद् धुताशनम्
देवी, पाहा, देवांच्या आज्ञेने धुताशन नावाचा पोपट आला आहे.
लज्जिता चावदद् देवम् अलं देवेति पार्वती पुरश्चरन्तं देवेशो ह्य् अग्निं तं द्विजरूपिणम्
लाजून पार्वतीने देवाला म्हणाले, 'बस, देवा.' मग देवांचा स्वामी त्या द्विजरूपात असलेल्या अग्नीला संबोधू लागला.
आहूय बहुशश् चापि ज्ञातो ऽस्य् अग्ने ऽत्र मा वद विदारयस्व स्वमुखं गृहाणेदं नयस्व तत्
त्याला पुन्हा पुन्हा बोलावून, शंभूने ओळखले आणि म्हणाले, 'इथे काही बोलू नकोस; तोंड उघड, हे घे आणि ते घेऊन जा.'
इत्य् उक्त्वा तस्य चास्ये ऽग्ने रेतः स प्राक्षिपद् बहु रेतोगर्भस् तदा चाग्निर् गन्तुं नैव च शक्तवान्
असे म्हणून, शंभूने आपले वीर्य अग्नीच्या तोंडात टाकले; ते वीर्य पोटात गेल्यावर अग्नी हलू शकला नाही.
सुरनद्यास् ततस् तीरं श्रान्तो ऽग्निर् उपतस्थिवान् कृत्तिकासु च तद् रेतः प्रक्षेपात् कार्त्तिको ऽभवत्
मग थकून अग्नी देव नदीच्या काठी गेला; तिथे कृतिका तारांकितांमध्ये ते वीर्य टाकल्यावर कार्तिकेयाचा जन्म झाला.
अवशिष्टं च यत् किंचिद् अग्नेर् देहे च शांभवम् तद् एव रेतो वह्निस् तु स्वभार्यायां द्विधाक्षिपत्
शंभूचे जे काही वीर्य अग्नीच्या शरीरात राहिले होते, तेच अग्नीने आपल्या पत्नीच्या पोटी दोन भागांत टाकले.
स्वाहायां प्रियभूतायां पुत्रार्थिन्यां विशेषतः पुरा साश्वासिता तेन संततिस् ते भविष्यति
स्वाहा, जी त्याला प्रिय होती आणि विशेषतः पुत्रासाठी इच्छुक होती, तिच्या पोटी ते ठेवले; तिला त्याने धीर दिला आणि तुझा वंश तिच्यापासून होईल.
तद् वह्निनाथ संस्मृत्य तत् क्षिप्तं शांभवं महः तद् अग्ने रेतसस् तस्यां जज्ञे मिथुनम् उत्तमम्
मग अग्नीने ते आठवून, शंभूचे तेज तिच्यात टाकले; त्या अग्नीच्या वीर्यातून तिच्या पोटी एक श्रेष्ठ जोडपे जन्माला आले.
सुवर्णश् च सुवर्णा च रूपेणाप्रतिमं भुवि अग्नेः प्रीतिकरं नित्यं लोकानां प्रीतिवर्धनम्
सुवर्ण आणि सुवर्णा, त्यांच्या रूपाला पृथ्वीवर तोड नाही. ते नेहमी अग्नीला आनंद देतात आणि सर्व लोकांचे सुख वाढवतात.
अग्निः प्रीत्या सुवर्णां तां प्रादाद् धर्माय धीमते सुवर्णस्याथ पुत्रस्य संकल्पाम् अकरोत् प्रियाम् एवं पुत्रस्य पुत्र्याश् च विवाहम् अकरोत् कविः
आग्नीने प्रेमाने सुवर्णाला धर्मासाठी त्या बुद्धिमानाला दिले. नंतर सुवर्णाच्या मुलासाठी त्याने एक आवडती इच्छा केली आणि मग त्या ऋषीने मुलगा आणि मुलीचे लग्न लावले.